قرار است مقامهای اسرائیلی و لبنانی هفته آینده در واشنگتن دیدار کنند؛ تلاشی که در چارچوب فشارهای دونالد ترامپ برای مهار درگیریهای اخیر میان اسرائیل و حزبالله—گروه مورد حمایت ایران—انجام میشود. این درگیریها بهقدری شدت گرفته که میتواند آتشبس شکننده میان آمریکا و ایران را نیز به خطر بیندازد.
هر دو طرف تحت فشار آمریکا هستند تا جنگ را متوقف کنند؛ موضوعی که برای ایران نیز در مذاکرات موازی با واشنگتن، که قرار است در پاکستان برگزار شود، یک مطالبه کلیدی است.
ریشه درگیری؟
درگیری فعلی زمانی شدت گرفت که حزبالله در ۲ مارس—چند روز پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران—موشکهایی به سمت اسرائیل شلیک کرد. در پاسخ، اسرائیل حملات هوایی خود را به لبنان گسترش داد و حتی عملیات زمینی در جنوب این کشور را افزایش داد. در این روند، صدها هزار لبنانی از روستاهایی که اسرائیل آنها را پایگاه حزبالله میداند، مجبور به فرار شدند.
تا امروز، حدود ۱۸۸۸ نفر در لبنان در اثر حملات اسرائیل کشته شدهاند، در حالی که حملات راکتی حزبالله نیز دستکم دو کشته در اسرائیل برجای گذاشته است.
این دور از جنگ، ادامه تنشهایی است که از سال ۲۰۲۴ آغاز شد؛ زمانی که آمریکا توافقی را با هدف خلع سلاح حزبالله میان طرفین ترتیب داد. دولت لبنان نیز پس از آن تلاش کرد انحصار سلاح را در اختیار دولت قرار دهد، اما اسرائیل معتقد است این تلاشها شکست خورده است.
در مقابل، حزبالله حاضر به خلع سلاح نیست و تسلیحات خود را بخشی از «دفاع ملی» در برابر اسرائیل میداند. حتی پس از توافق ۲۰۲۴ نیز، اسرائیل به حملات خود علیه مواضع و انبارهای تسلیحاتی حزبالله ادامه داد.
مذاکرات چگونه شکل گرفت؟
در هفته اول جنگ جاری، رئیسجمهور لبنان، ژوزف عون، اعلام کرد که آماده است برای توقف درگیریها وارد مذاکرات مستقیم با اسرائیل شود و حتی از احتمال عادیسازی روابط سخن گفت.
اما اسرائیل این پیشنهاد تاریخی را رد کرد و گفت چنین پیشنهادی از سوی دولتی که توان کنترل حزبالله را ندارد، دیرهنگام است و میتواند کشور را به سمت جنگ داخلی سوق دهد.
با این حال، پس از توافق آتشبس میان آمریکا و ایران، شرایط تغییر کرد. ایران تأکید نمود که اسرائیل باید پیش از ادامه مذاکرات، حملات خود به لبنان را متوقف کند. در همین راستا، ترامپ در تماس تلفنی با نتانیاهو خواستار کاهش شدت حملات شد.
کمی بعد، نتانیاهو اعلام کرد که اسرائیل آماده آغاز مذاکرات با لبنان است.
چه کسانی مذاکرات را پیش میبرند؟
بر اساس گزارشها، مذاکرات اولیه قرار است در واشنگتن و میان سفیران دو کشور در آمریکا برگزار شود؛ از طرف اسرائیل «یخیئل لایتر» و از طرف لبنان «ندا حماده معوض».
در سطح بالاتر، اسرائیل «رون درمر»، از نزدیکان نتانیاهو، را برای هدایت مذاکرات احتمالی بعدی انتخاب کرده است، هرچند انتظار نمیرود او در دور اول شرکت کند.
در سوی لبنان نیز «سیمون کرم» برای هدایت مذاکرات گستردهتر انتخاب شده، اما او هم در این مرحله اولیه حضور نخواهد داشت.
موضع اسرائیل؛ مذاکره بدون توقف جنگ
نتانیاهو بهصراحت اعلام کرده که اسرائیل در حین مذاکرات نیز حملات خود علیه حزبالله را متوقف نخواهد کرد.
اهداف اصلی اسرائیل از این مذاکرات دو مورد است: خلع سلاح حزبالله و دستیابی به یک توافق صلح با لبنان
با این حال، مشخص نیست که اسرائیل در صورت پیشرفت مذاکرات، حاضر به کاهش عملیات زمینی یا عقبنشینی از مناطق اشغالی در لبنان باشد یا نه. در حال حاضر، اسرائیل با بمباران روستاهای مرزی تلاش میکند یک «منطقه حائل» در مرز شمالی خود ایجاد کند.
همچنین گزارش شده که اسرائیل ممکن است از لبنان بخواهد وزرای وابسته به حزبالله را از دولت کنار بگذارد.
موضع لبنان؛ اول آتشبس، بعد مذاکره
در مقابل، لبنان تأکید دارد که هرگونه مذاکره باید با برقراری آتشبس آغاز شود. به گفته مقامات لبنانی، هدف اصلی دور اول گفتوگوها نیز همین است: دستیابی به توافقی برای توقف فوری درگیریها.
پذیرش مذاکره از سوی لبنان نشاندهنده افزایش بیسابقه مخالفت داخلی با وضعیت کنونی حزبالله بهعنوان یک نیروی مسلح مستقل است. حتی دولت لبنان در ماه مارس فعالیتهای نظامی حزبالله را ممنوع اعلام کرد.
با این حال، خلع سلاح حزبالله کار بسیار دشواری است. این گروه همچنان از حمایت بخش قابلتوجهی از جامعه شیعه لبنان برخوردار است و زرادخانهای قدرتمند در اختیار دارد. در چنین شرایطی، هرگونه اقدام علیه آن میتواند لبنان را بهسمت بیثباتی شدید یا حتی جنگ داخلی سوق دهد.
سابقه روابط؛ از دشمنی تا تماسهای محدود
اسرائیل و لبنان هیچگاه روابط دیپلماتیک رسمی نداشتهاند و از زمان تأسیس اسرائیل در سال ۱۹۴۸، عملاً در وضعیت جنگی قرار دارند.
اسرائیل سابقه طولانی در مداخله نظامی در لبنان دارد، از جمله اشغال ۱۸ ساله جنوب این کشور (۱۹۸۲ تا ۲۰۰۰). در سالهای اخیر نیز درگیریها بهطور مداوم ادامه داشته است.
با این حال، در سال ۲۰۲۲ دو کشور با میانجیگری آمریکا به توافقی درباره مرز دریایی دست یافتند؛ نمونهای نادر از همکاری غیرمستقیم میان آنها.
همچنین در دسامبر ۲۰۲۵، مذاکرات غیرمستقیمی در جنوب لبنان برای تثبیت آتشبس جنگ ۲۰۲۴ انجام شد.
مذاکرات پیشرو میان اسرائیل و لبنان در شرایطی آغاز میشود که جنگ هنوز متوقف نشده، اهداف دو طرف بهشدت متفاوت است، مسئله حزبالله همچنان حلنشده باقی مانده و فشارهای منطقهای و بینالمللی برای مهار بحران افزایش یافته است.
در چنین فضایی، این گفتوگوها بیش از آنکه نشانهای از صلح قریبالوقوع باشند، تلاشی برای جلوگیری از گسترش بیشتر جنگ محسوب میشوند.
اگر این مذاکرات به نتیجه نرسد، نهتنها لبنان، بلکه کل منطقه ممکن است وارد مرحلهای خطرناکتر از بیثباتی شود.
نظر شما