هنگامی که خداوند متعال انسان را آفرید، همهٔ تواناییهایی را به او عطا کرد که بتواند به تعالی برسد و پیوسته در مسیر رشد و تکامل باقی بماند؛ مشروط بر آنکه این تواناییها را بهدرستی و در مسیر صحیح به کار گیرد. این امر نیازمند ارادهای نیرومند، ایمانی صادقانه و زنده نگهداشتن مستمر جان و دل با نسیمهای نور و معنویت است.
این بُعد، ناظر به ساحت معنوی انسان است؛ به این معنا که انسان برای آنکه در مسیر استقامت پایدار بماند، باید از همهٔ ظرفیتهای ممکنِ ایمانی، معنوی و روانی بهره بگیرد؛ ظرفیتهایی که توان ادامهٔ راه درست را در او زنده نگه میدارند و صبری به او میبخشند که بتواند در برابر وسوسهها و جاذبههایی که پیوسته در مسیرش پدیدار میشوند، ایستادگی کند.
ازاینرو، اگر انسان بخواهد در شخصیت، اندیشه، رفتار و سلوک خود به رشد و تعالی برسد، باید فرصتهایی را غنیمت بشمارد که او را در رسیدن به بزرگترین هدف زندگی یعنی رشد و تکامل یاری میکنند. البته این هدف نیز باید از راههای مشروع و پذیرفتهشده در چارچوب احکامی که خداوند برای انسان مقرر کرده، دنبال شود. در غیر این صورت، پیشرفت از راههای نادرست و نامشروع، که از سنن الهی و احکام هدایتبخش فاصله دارند، سودی حقیقی برای انسان نخواهد داشت.
حضرت آیتالله العظمی سید صادق حسینی شیرازی دامظله در کتاب ارزشمند «من عبق المرجعیة» میفرماید:
«خداوند متعال در انسان توانِ تعالی قرار داده است، و ماه رمضان فرصتی بسیار مناسب برای تحقق این امر است.»
بنابراین، فرایند تعالی، پیش از هر چیز به خودِ انسان و نوع طراحی زندگی او بازمیگردد. وقتی انسان از توانایی لازم برای حرکت در مسیر رشد برخوردار شده است، خود او نخستین مسئولِ استمرار این راه صعودی است. هر خللی که در این زمینه پدید آید، در نهایت به خود انسان بازمیگردد؛ یعنی علت عقبماندگی و توقف، پیش از هر چیز در خود اوست، نه در عاملی بیرونی.
نمونهٔ روشن این حقیقت را میتوان در انسانهایی دید که در این ماه مبارک، بر نفس، خواهشها و امیال خود مسلط میشوند؛ از انحراف دوری میکنند و درهای گناه را بهطور کامل میبندند. آنان تنها به ترک گناه بسنده نمیکنند، بلکه به مرحلهای بالاتر میرسند؛ اینکه حتی به حرام نیز نیندیشند. در چنین مرتبهای، انسان بر نفس خویش چنان تسلط مییابد که او مهار نفس را در دست دارد، نه آنکه نفس، او را هرجا خواست بکشاند.
مهار خواستههای نامشروع
این گروه از انسانها، از توانایی والایی برای «روزهٔ جوارح» برخوردارند، نه فقط روزهٔ جسم و شکم. برخی گمان میکنند روزه تنها خودداری از خوردن و نوشیدن است، و این تصور نادرست است؛ زیرا روزه، حواس انسان را نیز دربرمیگیرد؛ همان حواسی که گاه به ابزار تحریک شهوت و کشاندن انسان به لغزشها و ناشناختههایی تبدیل میشوند که سرانجام او را به ویرانی میکشانند.
از اینرو، باید فرصتهایی را که ماه رمضان در اختیار ما میگذارد، غنیمت بدانیم. حتی اگر ارادهٔ ما در مبارزه با گناه نیرومند باشد، باز هم باید از ظرفیتهایی بهره ببریم که ماه خدا در اختیارمان مینهد؛ ظرفیتهایی که ما را در دورکردن مستمر و قاطع نفس از هرگونه انحراف، تواناتر میسازد.
حضرت آیتالله شیرازی دامظله میفرمایند:
«گروهی از مردم نهتنها از گناه و حرام دوری میکنند، بلکه حتی از اندیشیدن به آن نیز پرهیز دارند. آنان هم از مفطرات ظاهری روزه میگیرند و هم اعضا و جوارحشان از ارتکاب گناه و حتی از فکر کردن به آن روزهدار هستند.»
از همین رو، هر انسانی که به روزه پایبند باشد و با صدق و اخلاص با آن همراه شود، از فرصتهای بزرگی که ماه رمضان در اختیار روزهدار میگذارد، بهرهمند میشود. در چنین حالتی، احساسات او در این ماه به تعالی و صفا میرسد، روح روزهدار اوج میگیرد، جان او از غبار دنیا و آلودگیهایش پاک میشود و دلش پاکتر، روحش لطیفتر و نفسش زیباتر میگردد.
در نتیجه، نشانههای لطافت در وجود روزهدار آشکار میشود، احساساتش شفاف، بلندمرتبه و صادقانه میگردد و به صداقت، مدارای با دیگران و روح صلح آراسته میشود. رضایت و پذیرش درونش را فرا میگیرد و نوعی قناعت در او شکل میگیرد که با آنچه در اختیار دارد، هرچند اندک و ساده باشد، احساس کفایت میکند. این دقیقاً همان حالتی است که امیرالمؤمنین علی علیهالسلام آن را در زندگی خود مجسم کرده بود؛ آنجا که با وجود آنکه رهبر جامعه بود، سفرهٔ افطارش به چند دانه خرما، کمی شیر و نان جوین محدود میشد.
چنین روزهدارانی رنج فقرا و محرومان را نیز احساس می کنند، به یاری آنان می شتابند و در کنارشان می ایستند؛ تا آنجا که روزهدارِ مؤمنِ حقیقی آمادگی دارد غذای خود را، بیمنت و چشم داشت، به روزهدارِ نیازمند ببخشد. همانگونه که قرآن کریم میفرماید:
«إِنَّمَا نُطْعِمُكُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِيدُ مِنكُمْ جَزَاءً وَلَا شُكُورًا؛ ما شما را فقط برای رضای خدا اطعام میکنیم و از شما هیچ پاداش و سپاسی نمیخواهیم.» سورهٔ انسان، آیهٔ 9
در این بخشش، انسان طهارت احساس و عروج روح را با تمام وجود لمس میکند.
حضرت آیتالله شیرازی دامظله میفرماید:
«ماه مبارک رمضان احساسات و عواطف را لطیف میسازد، بهسبب برنامههایی که در آن قرار داده شده، بهویژه روزه که انسان را با درد فقر و رنج محرومان آشنا میکند.»
از عطایای فراوان ماه رمضان
ویژگیها و امتیازهای فراوانی وجود دارد که خداوند این ماه مبارک را به آنها اختصاص داده و در دیگر ماهها همانند آن کمتر دیده میشود. از همین رو، رمضان همواره ماهی سرشار از بزرگترین مناسبتها بوده است؛ از جمله شهادت امیرالمؤمنین علی علیهالسلام در محراب نماز، شب قدر، و نیز نزول بزرگترین کتاب آسمانی، یعنی قرآن کریم، در این ماه مبارک.
همهٔ این کرامتها در ماه رمضان گرد آمدهاند و همین است که آن را «ماه خدا» ساخته است. از این رو، در این ماه، درهای آسمان به روی مؤمنان گشوده میشود تا دعاهایشان مستجاب شود و حاجتهایشان برآورده گردد. همهٔ این برکات برای خوشبختی انسانهاست؛ زیرا خداوند خیر بندگانش را میخواهد، و این ماه را وسیلهای قرار داده تا مردم را به سعادت نزدیکتر کند، بلکه آنان را در سعادتِ پایدار قرار دهد.
از همین رو میبینیم که مردم در این ماه، نسبت به دیگر زمانها، مهربانتر، آرامتر و امیدوارترند؛ و نیز آمادگی بیشتری برای ورود به افقهای تعالی در زندگی خود پیدا میکنند. وقتی انسان از درون پاک، از دل زیبا و از روحی متعالی برخوردار باشد، آمادهتر خواهد بود که در مسیر خوشبختی و رشد گام بردارد. همهٔ مؤمنان نیز میدانند و باور دارند که خداوند متعال ماه رمضان را فرصتی برای دستیابی به سعادت و تعالی قرار داده است.
حضرت آیتالله شیرازی دامظله در اینباره میفرماید:
«خداوند متعال ماه رمضان را به این ویژگی اختصاص داده که بزرگترین کتاب آسمانی در آن نازل شده است؛ کتابی برای سعادت همیشگی بشریت.»
البته عوامل دیگری نیز وجود دارند که انسان را در نیل به رشد و تعالی کمک میکنند، بهویژه اگر به این ماه مبارک چنگ بزند و بر بهرهگیری از آن اصرار بورزد؛ بهخصوص در زمینهٔ کمک به فقرا و کاستن از رنج محرومیتی که با آن دستوپنجه نرم میکنند؛ چراکه در روزگار ما فقر به آفتی فراگیر تبدیل شده و بسیاری از مردم جهان را درگیر کرده است.
امروز گرسنگی و فقر در سراسر زمین رو به گسترش است، و دلایل آن نیز بر همگان آشکار شده است. بسیاری از این مشکلات، نتیجهٔ نظامها و روشهای ناقص بشری است که نتوانستهاند عدالت را برای همگان فراهم آورند و در عمل جایگزین احکام عادلانهٔ الهی شدهاند. ازاینرو، یکی از اولویتهای روزهداران آن است که در کاهش این رنج جهانی ناشی از فقر، سهمی ایفا کنند.
حضرت آیتالله شیرازی دامظله میفرماید:
«شایسته است مؤمنان گرامی بیش از گذشته به فقرا و محرومان در همهٔ کشورهای جهان توجه کنند؛ زیرا محرومیت و فقر در بسیاری از این کشورها، بر اثر نظامهای ناقص بشری و دوری از احکام کامل و جامع الهی، گسترش یافته است. این کار، گامی در جهت کاهش این رنج دردناک خواهد بود.»
جمعبندی
در نهایت، شایسته است همهٔ مردم جهان، و همهٔ انسانها، ماه رمضان را نقطهای تازه برای تعالی خویش و جامعهٔ خود قرار دهند؛ و آن را فرصتی برای گسترش عدالت الهی در سراسر جهان بدانند و چون این ماه مبارک هر ساله تجدید میشود، باید ارادهٔ رشد و تعالی بشر نیز همراه با آن، همواره تازه و استوار باقی بماند.
نظر شما