کمتر از ۲۴ ساعت پس از آنکه علی الزیدی، نخستوزیر عراق، روز پنجشنبه از سفر تهران بازگشت، اقلیم کردستان عراق بار دیگر هدف حمله قرار گرفت.
پنج پهپاد انفجاری بر فراز اربیل توسط سامانههای پدافندی ائتلاف به رهبری آمریکا رهگیری شدند؛ حملهای که باعث وقوع انفجار و برخاستن دود در نزدیکی فرودگاه اربیل شد؛ فرودگاهی که محل استقرار نیروهای ائتلاف و در مجاورت کنسولگری آمریکا قرار دارد. اگرچه اقلیم کردستان عراق بارها هدف حملات ایران و گروههای همسو با آن قرار گرفته است، اما زمان وقوع این حمله قابل توجه بود. این اتفاق نشان میدهد که با وجود روی کار آمدن نخستوزیر جدید عراق که وعده رویکردی متفاوت را داده، از نگاه تهران ظاهراً تغییری در روند گذشته ایجاد نشده است.
این همان چالشی است که علی الزیدی با آن روبهروست.
زیدی که پیشتر مدیرعامل یک شرکت بوده و به داشتن رویکردی نتیجهمحور شناخته میشود، تلاش کرده است جایگاه عراق را از میدان رقابت میان آمریکا و ایران به پلی برای ارتباط میان دو کشور تغییر دهد. اولویتهای او روشن است: مقابله با فساد، گسترش تجارت و جذب سرمایهگذاری خارجی، تقویت نهادهای دولتی در خدمت مردم عراق و قرار دادن گروههای مسلح تحت کنترل دولت.
این رویکرد در نخستین سفر خارجی او پس از تصدی مقام نخستوزیری نیز آشکار بود. او در سفری پنجروزه به واشنگتن با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، دیدار کرد و بر امضای ۴۸ توافق و تفاهمنامه میان شرکتهای آمریکایی و عراق نظارت داشت؛ توافقهایی که ارزش بالقوه آنها حدود ۶۰ میلیارد دلار برآورد میشود.
این سفر نشاندهنده تغییر در روابط آمریکا و عراق بود؛ بهگونهای که محور این روابط از مسائل امنیتی به سمت سرمایهگذاری، انرژی و توسعه زیرساختها در حال حرکت است.
به نظر میرسد زیدی با دیدگاه ترامپ همسو است؛ دیدگاهی که بر این باور است ادغام اقتصادی و گسترش تجارت میتواند در خاورمیانه به دستاوردهایی منجر شود که دههها درگیری و جنگ نتوانستهاند به آن برسند. موقعیت راهبردی عراق و منابع عظیم انرژی این کشور، آن را به گزینهای طبیعی برای تبدیل شدن به مرکز تجارت منطقهای تبدیل کرده است.
شرکتهای آمریکایی نیز ظاهراً از این رویکرد استقبال کردهاند، اما عراق همچنان میتواند برای جلب اعتماد سرمایهگذاران اقدامات بیشتری انجام دهد. یکی از مهمترین گامها، حل اختلافات مربوط به بیش از یک میلیارد دلار قراردادهای معوق میان دولت اقلیم کردستان و شرکتهای بینالمللی نفتی است. زیدی پیش از سفر به واشنگتن وعده داده بود مطالبات این شرکتها را پرداخت کند. اجرای این وعده اکنون میتواند پیام روشنی به سرمایهگذارانی بدهد که پیش از ورود سرمایههای خود، به دنبال ثبات و پیشبینیپذیری هستند.
اما مانع اصلی همچنان ایران است.
زیدی در دیدارهای خود در تهران با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، و دیگر مقامهای ارشد این کشور، به آنان اطمینان داد که خاک عراق برای تهدید ایران مورد استفاده قرار نخواهد گرفت. همزمان، گزارشها حاکی از آن است که او درباره فرصتهای اقتصادی ناشی از افزایش ثبات منطقهای نیز گفتوگو کرده و حتی به امکان شکلگیری روابط تجاری میان عراق، آمریکا و ایران اشاره نموده است.
این پیام میتواند برای تهران اهمیت داشته باشد. چشمانداز کاهش تحریمها، دسترسی به داراییهای مسدودشده و جذب صدها میلیارد دلار سرمایهگذاری خارجی که همگی در تفاهمنامه ماه گذشته مطرح شدهاند، به دستیابی به نوعی تفاهم گستردهتر میان واشنگتن و تهران وابسته است. با این حال، دستکم بخشی از رهبران ایران همچنان بر سیاست مقاومت تأکید دارند و این تصور را حفظ کردهاند که تنگه هرمز همچنان در انحصار ایران باقی خواهد ماند، میتوانند درباره برنامه هستهای خود همچنان سیاست ابهام و وقتکشی را ادامه دهند و مهمتر از همه، در صورت ادامه جنگ، پیامدهای سنگینتری متوجه مردم ایران نخواهد شد.
این وضعیت پیامدهای مستقیمی برای عراق نیز دارد. زیدی به سه گروه مسلح باقیمانده که همسو با ایران هستند تا ۳۰ سپتامبر فرصت داده است سلاحهای خود را تحویل دهند و در نهادهای امنیتی عراق ادغام شوند. این گروهها بارها به اقلیم کردستان و همچنین شرکای آمریکا در منطقه خلیج فارس حمله کردهاند. نفوذ و تصمیمگیری درباره این گروهها تا حد زیادی در اختیار ایران است. هرچند واشنگتن از خلع سلاح آنها حمایت میکند، اما برای زیدی این مسئله بیش از هر چیز به حاکمیت ملی عراق مربوط میشود. هیچ دولتی نمیتواند زمانی که گروههای مسلح از قدرتهای خارجی دستور میگیرند، حاکمیت کامل خود را اعمال کند.
اهمیت این ضربالاجل از آن جهت بیشتر است که همزمان با برنامه خروج چند صد مشاور باقیمانده آمریکایی از مأموریت مقابله با داعش خواهد بود. ایران و گروههای همسو با آن ممکن است این کاهش نیروها را نشانه کاهش تعهد آمریکا بدانند، اما چنین برداشتی میتواند ارزیابی نادرستی از منافع واشنگتن و مسیر آینده عراق باشد.
اگر تفاهم گستردهتری میان آمریکا و ایران شکل نگیرد، حملات به اقلیم کردستان عراق و کشورهای حاشیه خلیج فارس ادامه خواهد یافت و گروههای مسلح عراقی نیز انگیزه خواهند داشت روند خلع سلاح خود را به تعویق بیندازند و منتظر دستور تهران بمانند.
زیدی با عملکرد و دیپلماسی خود تلاش نموده است مسیر متفاوتی را پیش روی ایران قرار دهد؛ مسیری که بر کاهش تنشها، تقویت دولت عراق و مشارکت در روند گشایش اقتصادی این کشور استوار است؛ روندی که میتواند برای ایران نیز سودمند باشد.
او از ایران میخواهد به جای آنکه مانعی بر سر این روند باشد، به یکی از ذینفعان آن تبدیل شود.
نظر شما