اسلام اموی، اسلام نبوی

twitter sharefacebook share۱۳۹۵ مهر ۱۹ - 2016-10-10

در اسلام اموی، حاکم، محور و معیار است نه حق. در این حکومت اگر کسی با معیار حق مخالفتی با حاکم بکند، انسانیت و آزادی و حیاتش بی‌ارزش خواهد شد

امام موسی صدر رهبر شیعیان لبنان، در سال‌های حضور خود در آن کشور، درباره واقعه عاشورا بارها به سخنرانی پرداخت و کوشید که به سلیقه خود برای جامعه از این حادثه خوشه‌چینی کند.

یکی از موضوع های مورد توجه وی، پیشینه عاشوراست. چرا مسلمانان به کشته شدن فرزند رسول خدا تن دادند؟ وی تلاش دارد تا وضعیت مسلمانان را در آن دوره به تصویر بکشد و از این رهگذر یکی از مواردی که بدان می‌پردازد، تفاوت دو نوع اسلام است. وی از اسلام نبوی با تعابیر «اسلام واقعی» و «اسلام حقیقی» نام می‌برد.

امام صدر، اسلام اموی را «اسلام صوری» و «پوسته اسلام» و «اسلام یزیدی» می‌خوانَد و معتقد است که اگر«حسین‌بن‌علی(ع) در مقابل انحطاطی که بعد از پیامبر(ص) شروع شد و تا زمان یزید ادامه داشت، سکوت می‌کرد، این انحطاط رفته رفته بیشتر می‌شد و دیگر اثری از اسلام باقی نمی‌ماند، حتی اسم اسلام هم از بین می‌رفت.» در واقع، امام حسین با شهادت خود اسلام نبوی را زنده کرد و به همین سبب است که پیامبر می‌فرماید: «حسین منی و أنا من حسین.»

امام صدر شش ویژگی برای اسلام اموی برمی‌شمارد: 1. بازیچه‌ای (ووسیله‌ای) برای حکومت است؛ 2. از آن سوء‌استفاده می‌شود؛ 3. از شهادت دروغ باز نمی‌دارد؛ مانع هتک نوامیس مردم نمی‌شود؛ 5. از هتک حرمت خانه خدا جلوگیری نمی‌کند؛ 6. جان و مال و ناموس مردم را مباح می‌کند.

از میان این ویژگی‌های شش‌گانه، امام صدر بیش از همه بر مورد یکم تأکید دارد. وی معتقد است که یزید، اسلام را وحی و رسالت تلقی نمی‌کند. در منطق یزید اسلام بازیچه حکمرانی بر خلایق است. در اینجا با دو نگاه مواجهیم: در یکی اسلام، وحی و رسالت است و در دیگری بازیچه و وسیله حکمرانی؛ در یکی حکومت، ابزاری است برای تحقق اسلام و در دیگری اسلام، ابزاری است برای استمرار حکومت؛ در یکی باید به هر طریق حکمرانی را حفظ کرد و در دیگری برای حفظ اسلام باید از حکومت چشم پوشید. (سکوت 25ساله امیرالمؤمنین) وقتی در منطق و نگرش کسی اسلام بازیچه حکومت شد و حکمرانی اصالت یافت، شیوه و چگونگی حکمرانی صاحب این منطق هم ویژگی‌های خود را می‌یابد.

امام صدر در مقام بیان ویژگی‌های حکومت اموی این پیامدها را برمی‌شمرد: 1. هر حکمی می‌داد؛ 2. هرچه می‌خواست می‌کرد؛ 3. جهاد بدل به ماجراجویی ‌شد؛ 4. اموال عمومی به خزانه حاکم رفت؛ 5. پست‌ها در اختیار مزدوران حاکم قرار گرفت؛ 6. خشم حاکم بر کسی برابر با بی‌ارزشی انسانیت و آزادی و حیات او بود؛ 7. تکرار کارهای حرام و بدعت‌آمیز.

آن‌گونه که امام صدر حکومت برخاسته از اسلام اموی را به تصویر می‌کشد، این نوع حکمرانی از نوع حکمرانی خودکامه شخص‌محور است. حاکم، محور و معیار است نه حق. در این حکومت اگر کسی با معیار حق مخالفتی با حاکم بکند، انسانیت و آزادی و حیاتش بی‌ارزش خواهد شد؛ همان‌که معاویه و یزید با حق‌جویان کردند.

امام صدر می‌پرسد: «این چه اسلامی است که از آن سوء‌استفاده می‌شود؟» و خود پاسخ می‌دهد: «مسلّم است که این اسلام ظاهری است.» اسلام مجموعه‌ای متشکل از احکام و اخلاق و عقاید است. این مجموعه هماهنگ هدفی را دنبال می‌کند. آورنده این مجموعه از زبان خدا در قرآن می‌فرماید: «ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها کتاب(آسمانی) و میزان (شناسایی حق از باطل) فرستادیم (حدید 25)» و از زبان خود می‌فرماید: «من برای کامل کردن مکارم اخلاق مبعوث شدم» اگر این دو اصل یعنی قسط و اخلاق پذیرفته شوند، دیگر پذیرفتنی نیست که ما برداشتی از اسلام داشته باشیم که مجوز هرگونه بی‌عدالتی و بی‌اخلاقی را می‌دهد. درحالیکه اسلام اموی هر بی‌عدالتی و بی‌اخلاقی را توجیه دینی می‌کرد.

اگر در هر زمانی، برداشتی از اسلام مجوز بی‌عدالتی و بی‌اخلاقی را صادر کرد، نباید اسلام را زیر سؤال برد؛ بلکه باید آن برداشت از اسلام را مردود شمرد. یکی از اتفاقات شگفتی که در خود ماجرای قیام امام حسین(ع) رخ داد، آنجا بود که مسلم بن عقیل در خانه هانی می‌توانست ابن‌ زیاد را ترور کند. اما این کار را نکرد، زیرا برداشتی از اسلام داشت که به او مجوز ترور نمی‌داد.

امام صدر به اقتضای تحلیل‌های خود درباره واقعه کربلا چهار ویژگی هم برای اسلام نبوی ذکر می‌کند. البته، آنچه در این وجیزه می‌آید، فقط ناظر به کتاب سفر شهادت است. طبعاً، امام صدر درباره اسلام‌شناسی سخن فراوان دارد که با مراجعه به کتاب‌های ایشان موارد متعدد دیگری هم می‌توان به این فهرست افزود: 1. پیامی برای آزادی انسان‌هاست؛ 2. حج آن موجب وحدت مسلمانان است؛ 3. نمازش مانع از فحشا و منکر است؛ 4. روزه‌اش سپر آتش است.

امام صدر، اسلام را پیامی برای آزادی انسان می‌داند. وی در مراسم شهادت «کامل مروه» می‌گوید: «آزادی برترین ساز و کار برای بسیج کردن همه توانایی‌ها و ظرفیت‌های انسانی است.» در مقاله «محمد پیامبر بت شکن» در مقام بیان پاره‌ای کارهای قهرمانانه پیامبر برای آزاد ساختن بشر از بندها و بت‌ها به سوی جهان برتر، این بندها و بت‌ها را از این قرار می‌داند: 1. شرک؛ 2. جهل؛ 3. نظام فاسد و ظالم و طاغوت؛ 4. اختلاف طبقاتی؛ 5. خرافات؛ 6. عادات و سنت‌ها؛ 7. خودخواهی. کنار هم قرار دادن این عبارات تصویر روشنی از آزادی و آزادگی انسان در نگرش امام صدر به دست می‌دهد.

اسلام نبوی ما را از بندگی غیرخدا، چه انسانی و چه غیرانسانی، می‌رهاند؛ اسلام نبوی به سوی علم راه می‌گشاید؛ ما را از بند طاغوت می‌رهاند؛ عدالت می‌گستراند؛ ما را از ورطه خرافات دور می‌کند؛ سنت‌ها و عادات چشم کورکن را نمی‌پذیرد؛ و سرانجام، آدمی را از اسارت خویشتن نجات می‌دهد.حسین(ع) از آن دم که مکه را ترک گفت تا لحظه شهادتش، می‌خواست به حاضران و آیندگان بگوید که اسلام آن چیزی نیست که امویان می‌نمایانند؛ می‌خواست بگوید اسلام دیگری هم هست؛ می‌خواست بگوید هرگاه دیدید برداشتی از اسلام با دیدگاه امویان موافق افتاد، در آن تردید کنید؛ می‌خواست لحظه به لحظه حرکتش نشانی از اسلام نبوی داشته باشد؛ و این پیام چندان اهمیت داشت که حسین(ع) خون خود و فرزندان و برادران و یاران باوفایش را برای آن فدا کرد و خواهر و اهل بیتش به اسارت درآمدند.

*ایسنا