برخی اسرائیلی‌ها امیدوارند ترامپ با حمایت از تشکیل دولت وحدت ملی، بن‌بست سیاسی را بشکند. چنین دولتی با منافع واشنگتن نیز سازگار خواهد بود و به گفته منبع مخالفان، تنها راه‌حل منطقی برای خروج از وضعیت کنونی است.
با شمارش بخش عمده آرای انتخابات، اسرائیل با بن‌بست سیاسی روبه‌رو شده است و هیچ‌یک از دو جناح رقیب نمی‌تواند پیروزی خود را قطعی بداند. منابع سیاسی به المانیتور گفته‌اند که شاید دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، تنها کسی باشد که بتواند با اعمال فشار بر دو طرف، آن‌ها را به تشکیل دولت وحدت ملی وادار کند و به این بن‌بست پایان دهد.
بر اساس آمار کمیته مرکزی انتخابات که بعدازظهر چهارشنبه منتشر شد، حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، ۲۶ کرسی پارلمان را به دست آورده و حزب میانه‌راست «یاشار» به رهبری گادی آیزنکوت با ۲۱ کرسی در جایگاه دوم قرار گرفته است. ائتلاف نتانیاهو، متشکل از احزاب راست‌گرا، راست افراطی و احزاب مذهبی افراطی، در مجموع ۵۳ کرسی دارد؛ در حالی که جناح مقابل ۴۸ کرسی به دست آورده است. دو حزب عربی نیز که خارج از این دو جناح قرار دارند، در مجموع ۱۷ کرسی به دست خواهند آورد.
نتانیاهو با وجود اتفاقات فاجعه‌باری که در سه سال گذشته و در دوران زمامداری او رخ داده، از جمله حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، همچنان پیشتاز انتخابات است. با این حال، ائتلاف او دست‌کم هفت کرسی با اکثریت لازم در پارلمان فاصله دارد.
اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهور اسرائیل، روز چهارشنبه و برای نخستین بار پس از بسته شدن مراکز رأی‌گیری، در سخنانی علنی تأکید کرد که کشور باید از برگزاری انتخاباتی دیگر جلوگیری کند. او گفت: «انتظار دارم هر کسی که به اینجا می‌آید، با ذهنی باز وارد گفت‌وگو شود.» هرتزوگ افزود که پس از دریافت نتایج رسمی، از هفته آینده رایزنی با احزاب را آغاز خواهد کرد.
طبق قوانین اسرائیل، رئیس‌جمهور مأموریت تشکیل دولت را به نماینده‌ای می‌سپارد که از نظر او بیشترین شانس را برای تشکیل دولت دارد. این فرد معمولاً رهبر بزرگ‌ترین حزب است، اما لزوماً چنین نیست.
پیش از انتخابات نیز بسیاری انتظار داشتند که رقابت میان دو جناح اصلی به بن‌بست برسد. با این حال، بزرگ‌ترین شگفتی انتخابات به گروهی از رأی‌دهندگان مربوط می‌شد که بسیاری از اسرائیلی‌ها آن‌ها را شرکای سیاسی قابل‌قبولی نمی‌دانند: اقلیت عرب اسرائیل که بنا بر آمار اداره مرکزی آمار این کشور، حدود ۲۱ درصد جمعیت را تشکیل می‌دهد.
مشارکت بی‌سابقه عرب‌های اسرائیل در انتخابات، به کسب مجموعاً ۱۷ کرسی پارلمان برای احزاب عربی منجر شده است. این در حالی است که دو جریان عربی «فهرست مشترک» و «رعم» در پارلمان قبلی روی‌هم ۱۰ کرسی داشتند.
فهرست مشترک ائتلافی متشکل از سه حزب عربی است که بر حقوق شهروندان عرب اسرائیل و تحقق خواسته‌های ملی فلسطینیان تمرکز دارد. حزب رعم نیز که حزبی اسلام‌گراست، بارها اعلام کرده که برای پیشبرد منافع جامعه عرب از درون ساختار سیاسی، آمادگی دارد به ائتلاف حاکم بپیوندد.
به گفته منابع سیاسی، میزان مشارکت در انتخابات به ۷۷ درصد رسید که بالاترین رقم از انتخابات سال ۱۹۹۹ تاکنون است. بخش عمده این مشارکت بالا ناشی از خشم رأی‌دهندگان از دولت نتانیاهو، به‌ویژه ایتمار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی و چهره راست افراطی کابینه، بوده است.
ائتلاف آیزنکوت در تئوری می‌تواند با همکاری احزاب عربی، اکثریت ۶۶ کرسی را در پارلمان تشکیل دهد. اما یکی از منابع ارشد مخالفان به المانیتور گفته است که چنین ائتلافی برای آیزنکوت به معنای خودکشی سیاسی خواهد بود.
دیدگاه غالب در اسرائیل این است که اکثریت رأی‌دهندگان یهودی با حضور احزاب عربی در ائتلاف حاکم مخالف‌اند. در نظرسنجی شبکه عمومی کان اسرائیل در ۲۷ سپتامبر، ۵۵ درصد پاسخ‌دهندگان یهودی از محروم کردن فهرست مشترک از شرکت در انتخابات حمایت کردند. ۵۴ درصد نیز با حضور حزب رعم در انتخابات مخالفت داشتند.
تنها سیاستمداری که پیش‌تر چنین ترتیبی را تجربه کرده، نفتالی بنت است. او در ژوئن ۲۰۲۱، پس از کنار زدن نتانیاهو و حزب لیکود از قدرت، حزب رعم را وارد دولت خود کرد. این تصمیم هزینه سیاسی سنگینی برای بنت داشت و او پس از ۱۸ ماه قدرت را به نتانیاهو واگذار کرد.
نتانیاهو سه‌شنبه شب در سخنانی که عملاً به اعلام پیروزی شباهت داشت، در مرکز همایش‌های اورشلیم در جمع هوادارانش حاضر شد. او مدعی شد که ائتلاف راست‌گرایان از حمایت «اکثریتی قاطع» در میان رأی‌دهندگان یهودی برخوردار است و خواستار تشکیل «دولتی قدرتمند، ملی و راست‌گرا» شد.
انتظار می‌رود نتایج نهایی بعدازظهر پنجشنبه اعلام شود. نتانیاهو تاکنون رسماً پیروزی خود را اعلام نکرده است، اما با وجود نرسیدن ائتلافش به اکثریت پارلمان، پیشتازی حزب لیکود موقعیت او را برای تلاش جهت رسیدن به هفتمین دوره نخست‌وزیری تقویت کرده است.
آیزنکوت از نظر فنی می‌تواند با حمایت بیرونی دو حزب عربی، یا حتی با مشارکت حزب رعم در دولت، یک دولت اقلیت تشکیل دهد. با این حال، احتمال تحقق چنین سناریویی اندک است. یکی از دلایل آن، وعده‌های مکرر آیزنکوت برای تشکیل دولتی صهیونیستی است.
همچنین بعید است شرکای او در ائتلاف موسوم به «بلوک تغییر»، یعنی آویگدور لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما، و نفتالی بنت، رهبر حزب «با هم»، از چنین اقدامی حمایت کنند. منبع ارشد مخالفان این موضوع را تأیید کرده است.
نتانیاهو می‌تواند تلاش کند نمایندگان مخالفان را به جدایی از احزابشان و پیوستن به جناح خود ترغیب نماید تا به ۶۱ کرسی لازم برای تشکیل دولت برسد. با توجه به فضای سیاسی کنونی و تعداد کرسی‌های احزاب، احتمال چنین جابه‌جایی‌هایی کم است، هرچند نمی‌توان آن را کاملاً منتفی دانست.
نتانیاهو که زمانی روابط گرمی با منصور عباس، رهبر حزب رعم، داشت، می‌تواند بار دیگر برای جلب حمایت این حزب اقدام کند. اما چنین حرکتی نمونه تازه‌ای از فرصت‌طلبی سیاسی خواهد بود؛ به‌ویژه با توجه به اینکه نتانیاهو در جریان کارزار انتخاباتی خود نسبت به افزایش مشارکت عرب‌های اسرائیل هشدار داده بود و مدعی شده بود که حمایت از رقبایش به معنای حمایت از تشکیل کشور فلسطین است.
دو سناریوی دیگر واقع‌بینانه‌تر به نظر می‌رسند: تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت آیزنکوت و نتانیاهو، یا برگزاری انتخاباتی دیگر.
به گفته منابع سیاسی، نتانیاهو حتی ممکن است ترجیح دهد انتخابات دیگری برگزار شود. در این صورت، او می‌تواند در دوران انتقالی همچنان به‌عنوان نخست‌وزیر دولت موقت در قدرت بماند و از موقعیت خود برای تبلیغات انتخاباتی استفاده کند.
این منابع می‌گویند نتانیاهو برای حفظ قدرت ممکن است از این دوره برای ازسرگیری جنگ علیه ایران استفاده کند؛ گزینه‌ای که مدت‌هاست از آن حمایت می‌کند، اما ترامپ تاکنون مانع اجرای آن شده است. او همچنین ممکن است حمله گسترده دیگری علیه حماس در غزه ترتیب دهد.
مرحله بعدی سیاست اسرائیل پس از انتخابات، به میدان رقابت و چانه‌زنی بر سر آینده کشور تبدیل خواهد شد. آیزنکوت می‌تواند ادعای نتانیاهو درباره پیروزی را به چالش بکشد و با آغاز مذاکره با رهبران دیگر احزاب، برای تشکیل اکثریت پارلمانی تلاش کند. چنین راهبردی ممکن است نتانیاهو را تحت فشار قرار دهد تا تشکیل دولت وحدت ملی را بر اساس شروط آیزنکوت بپذیرد. با این حال، هنوز مشخص نیست که آیزنکوت اساساً به چنین توافقی علاقه‌مند باشد یا نه.
در گذشته نیز توافق‌هایی برای تقسیم دوره نخست‌وزیری میان دو رهبر سیاسی به اجرا درآمده است؛ توافق‌هایی که بر اساس آن، دو طرف در دوره‌های زمانی مشخص جای یکدیگر را در مقام نخست‌وزیری می‌گیرند. جدیدترین نمونه این توافق‌ها در سال ۲۰۲۰ میان نتانیاهو و بنی گانتز، شریک سیاسی سابق آیزنکوت، شکل گرفت. قرار بود نتانیاهو ۱۸ ماه نخست نخست‌وزیر باشد و سپس این سمت را برای باقی‌مانده دوره سه‌ساله به گانتز واگذار کند.
اینکه نتانیاهو از ابتدا قصد داشت به این توافق پایبند بماند یا نه، همچنان محل گمانه‌زنی است. آنچه مشخص است، این است که او از تصویب بودجه سال ۲۰۲۱ حمایت نکرد و در نتیجه، دولت در دسامبر ۲۰۲۰ فروپاشید و انتخابات دیگری در پیش گرفته شد.
یکی از منابع ارشد سیاسی در ائتلاف نتانیاهو به المانیتور گفت: «نظام سیاسی در وضعیت بسیار دشواری قرار گرفته است. هیچ گزینه خوبی وجود ندارد.» یک منبع امنیتی اسرائیلی نیز ارزیابی بدبینانه‌تری ارائه کرد. او گفت: «این اتفاق در زمانی رخ می‌دهد که تنش‌های امنیتی به اوج خود رسیده است. تنها اندکی مانده بود که نتانیاهو در آستانه انتخابات دست به ماجراجویی نظامی بزند. حالا مشخص نیست چه کسی می‌تواند جلوی او را بگیرد؛ به‌ویژه در روزهای پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا.»
برخی اسرائیلی‌ها امیدوارند ترامپ با حمایت از تشکیل دولت وحدت ملی، بن‌بست سیاسی را بشکند. چنین دولتی با منافع واشنگتن نیز سازگار خواهد بود و به گفته منبع مخالفان، تنها راه‌حل منطقی برای خروج از وضعیت کنونی است.
این منبع گفت: «اکنون توپ در زمین ترامپ است. تشکیل دولت وحدت ملی بدون حضور راست افراطی اسرائیل به ترامپ امکان می‌دهد به منتقدانش در حزب جمهوری‌خواه و همچنین به دموکرات‌ها بگوید که از خشونت شهرک‌نشینان حمایت نمی‌کند و انتظار دارد طرح صلح خود برای غزه را پیش ببرد.»
با این حال، بی‌اعتمادی همچنان مانع اصلی دستیابی به توافق است. این منبع یادآوری کرد که در آخرین باری که دولت وحدت ملی در سال ۲۰۲۰ تشکیل شد، «نتانیاهو به وعده‌اش عمل نکرد و توافق را زیر پا گذاشت.»
messages.add_comment