چهار ماه پیش، بنیامین نتانیاهو شاهد تحقق رؤیای سیاسی چندین دههای خود بود: آغاز جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران.
اما آنچه در اسرائیل بهعنوان «نبرد نهایی» علیه دشمن اصلی این کشور معرفی میشد، مطابق انتظار پیش نرفت.
توافق موقت دونالد ترامپ با ایران با خشم گستردهای در اسرائیل روبهرو شده است؛ منتقدان آن را یک شکست بزرگ راهبردی میدانند که تحت مدیریت رئیسجمهوری ضعیف و مردد در آمریکا رقم خورده است. واشنگتن نیز متقابلاً واکنش نشان داده و جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، به اسرائیل هشدار داده است که «بیدار شود و واقعیت را ببیند».
دن شاپیرو، مقام ارشد پیشین آمریکایی و سفیر سابق آمریکا در اسرائیل، درباره ترامپ و نتانیاهو گفت: «آنها زیادهروی کردند. هر دو بیش از حد به تواناییهای خودشان باور پیدا کرده بودند، تصور نادرستی از آنچه میتوانستند به دست آورند داشتند و بهترین موقعیت راهبردی ممکن را از دست دادند.»
پس از بازگشت ترامپ به قدرت، نتانیاهو بارها مورد استقبال و تمجید او قرار گرفت. این دو نفر بین مراسم تحلیف ترامپ و آغاز جنگ، دستکم هفت بار با یکدیگر دیدار کردند. اما از زمان دیدار سرنوشتساز ماه فوریه، که در آستانه جنگ انجام شد، دیگر در کنار هم دیده نشدهاند.
در چارچوب توافق با ایران، واشنگتن همچنین تلاش کرده است آتشبسی را بر نبرد اسرائیل با حزبالله در لبنان تحمیل کند؛ اقدامی که با اعتراض شدید ساکنان شمال اسرائیل و وزیران راست افراطی روبهرو شده است. هر دو گروه این وضعیت را «از دست رفتن حاکمیت اسرائیل» توصیف کردهاند.
نتانیاهو تأکید کرده که نیروهایش از «منطقه امنیتی» اعلامشده توسط اسرائیل عقبنشینی نخواهند کرد؛ مسئلهای که لبنان را به یکی از محورهای اصلی مذاکرات دشوار صلح میان آمریکا و ایران تبدیل کرده است.
تفاهمنامهای که هفته گذشته میان واشنگتن و تهران امضا شد، روشنترین نشانه از واگرایی عمیق منافع آمریکا و اسرائیل بود.
این توافق، علاوه بر پرداختن به جبهه لبنان، هیچ اشارهای به برنامه موشکهای بالستیک ایران یا حمایت تهران از گروههای نیابتی منطقهای نداشت؛ موضوعاتی که اسرائیل سالها اصرار داشت باید بخشی از هر توافقی باشند.
یک مقام ارشد سابق اسرائیلی گفت: «مسئله هستهای فقط در حد کلمات مطرح شده است» و ایران هیچ تعهد محکمی برای کنار گذاشتن ذخایر اورانیوم با غنای بالای خود نداده است.
در صورت پیشرفت مذاکرات و همچنین نحوه برخورد ایران با بازگشایی تنگه هرمز، تهران قرار است معافیتهایی از سوی آمریکا برای فروش نفت دریافت کند و به داراییهای مسدودشده خود دسترسی یابد. در عین حال همان نظام سیاسی همچنان در تهران بر سر کار است.
این مقام سابق اسرائیلی گفت: «اغراق نیست اگر بگوییم این یک فاجعه راهبردی بود.» او افزود که نسبت به دوران پیش از جنگ، «اوضاع امروز قطعاً بدتر شده است»، بهویژه از آن جهت که «دیگر مانند گذشته کاملاً همسو با آمریکا نیستیم».
این تحول، سقوطی چشمگیر در وضعیت نتانیاهو نسبت به پایان سال گذشته محسوب میشود؛ زمانی که ترامپ در دیداری در مارالاگو او را «قهرمان زمان جنگ» خواند و گفت: «اگر شخص دیگری رهبر اسرائیل بود، شاید اصلاً اسرائیلی وجود نداشت.»
اکنون به نظر میرسد آن دوره، نقطه اوج دکترین امنیتی فوقتهاجمی نتانیاهو بوده است؛ دکترینی که پس از حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، با وجود هزینههای انسانی عظیم، مجموعهای از پیروزیهای نظامی را در سراسر خاورمیانه برای اسرائیل به همراه آورده بود.
تا آغاز امسال، دشمنان اسرائیل از لبنان گرفته تا غزه و سوریه بهشدت تضعیف شده بودند. نیروهای اسرائیلی چندین «منطقه حائل» را در اختیار داشتند و تقریباً هر زمان که میخواستند حمله میکردند؛ اغلب نیز تحت پوشش آتشبسهایی که آمریکا میانجی آنها بود و بهشدت به نفع اسرائیل طراحی شده بودند. در همین حال، جمهوری اسلامی هنوز از پیامدهای جنگ ۱۲ روزه سال ۲۰۲۵ با اسرائیل در حال بازیابی بود و اقتصادش نیز در وضعیت بحرانی قرار داشت.
شش ماه پس از پایان آن جنگ، اعتراضات گسترده در ایران آغاز شد. وعده ترامپ برای حمایت از مردم ایران بهسرعت به یک حمله تمامعیار تبدیل شد؛ حملهای که نتانیاهو نقش مهمی در تشویق آن داشت. رؤسای جمهور پیشین آمریکا بارها درخواستهای نتانیاهو برای حمله به جمهوری اسلامی را رد کرده بودند.
شاپیرو، که اکنون در اندیشکده آتلانتیک فعالیت میکند، گفت: «اعتراضات شروع شده بود و به نظر میرسید رژیم در آستانه سقوط قرار دارد. نتانیاهو و ترامپ تصور میکردند فقط یک فشار کوچک دیگر لازم است تا حکومت سرنگون شود.»
اما این قمار شکست خورد.
با وجود خسارات ویرانگر ــ از کشته شدن رهبران ارشد و نابودی زیرساختهای حیاتی گرفته تا جان باختن هزاران غیرنظامی ــ حکومت ایران که عمیقاً با اسرائیل دشمنی دارد، اکنون این احساس را دارد که جنگ در نهایت موقعیتش را تقویت کرده است.
اما شاید بزرگترین مشکل نتانیاهو فاصله فزاینده او از ترامپ باشد؛ کسی که طبق گزارشها در هفتههای اخیر نخستوزیر اسرائیل را «دیوانه لعنتی» خوانده و به فایننشال تایمز گفته است: «من همه تصمیمها را میگیرم. او [نتانیاهو] تصمیمگیرنده نیست.»
حمایت از ترامپ در میان اسرائیلیها ــ بهویژه در میان پایگاه راستگرای نتانیاهو ــ بهشدت کاهش یافته است. نظرسنجی شبکه ۱۲ اسرائیل در پنجشنبه گذشته نشان داد تنها ۱۳ درصد اسرائیلیها به ترامپ، که زمانی بسیار محبوب بود، برای حفاظت از منافع اسرائیل اعتماد دارند.
رسانههای حامی نتانیاهو، ترامپ را ــ کسی که زمانی خود را «حامیترین رئیسجمهور تاریخ آمریکا نسبت به اسرائیل» معرفی کرده بود ــ «بازنده» نامیدهاند و به جیدی ونس، جرد کوشنر و استیو ویتکاف حمله کردهاند.
یینون ماگال، مجری شبکه راست افراطی ۱۴ و از نزدیکان نتانیاهو، هفته گذشته در شبکه ایکس نوشت که ترامپ در برابر فشارهای «ونس پستفطرت» و همچنین ویتکاف و کوشنر تسلیم شده است؛ افرادی که به گفته او «برادران خود در اسرائیل را فروختهاند.»
ونس روز پنجشنبه وزیران راست افراطی اسرائیل را به خاطر حمله به توافق مورد انتقاد قرار داد و گفت: «اگر من عضو کابینه اسرائیل بودم، احتمالاً تنها متحد قدرتمندی را که در کل جهان برایم باقی مانده است، مورد حمله قرار نمیدادم.»
نداو اشتراوشلر، استراتژیست سیاسی که پیشتر با نتانیاهو همکاری کرده بود، گفت: «این توافق با ایران ضربه کوچکی به نتانیاهو نیست. اگر فردا انتخابات برگزار شود، او با مشکل بزرگی روبهرو خواهد شد.»
حزب لیکود و متحدان راستگرای آن در نظرسنجیها از مخالفان عقب افتادهاند و مسیر روشنی برای کسب دوباره اکثریت پارلمانی ندارند.
با وجود این، اشتراوشلر معتقد است نتانیاهو هنوز تا انتخابات ــ که حداکثر تا ماه اکتبر برگزار خواهد شد ــ فرصت دارد تا بخشی از خسارتها را جبران کند. اما او تأکید میکند که نتانیاهو «نمیتواند وضعیت ایران و لبنان را به همین شکل رها کند»، زیرا میان واقعیت فعلی و وعدههای بزرگی که در آغاز کارزار ایران داده بود شکاف بزرگی وجود دارد.
او گفت: «افکار عمومی اسرائیل انتظار نداشت ماجرا اینگونه پایان پیدا کند.»
نظرسنجی شبکه ۱۲ نشان داد تنها ۱۱ درصد اسرائیلیها معتقدند کشورشان در این جنگ پیروز شده است. ترامپ نیز روز شنبه مقالهای را در شبکه تروث سوشال بازنشر کرد با عنوان: «ترامپ برگهای برنده را در سرنوشت انتخاباتی متزلزل نتانیاهو در دست دارد.»
شیرا افرون، پژوهشگر مؤسسه رَند در اسرائیل، گفت جنگ اخیر با ایران بسیار شبیه دیگر عملیاتهای اسرائیل پس از ۷ اکتبر بود؛ عملیاتی که با «انتظارات غیرواقعبینانه» و تمرکز کامل بر راهحلهای نظامی همراه بودند.
او گفت: «رویکرد اسرائیل این بود که اگر زور جواب ندهد، زور بیشتر جواب خواهد داد. در هیچیک از جبههها ابزار دیپلماتیک جدی وجود نداشت. اما اینها زیادهروی بود.»
نتانیاهو همچنان هرگونه سخن از شکست را رد میکند. او در کنفرانس خبری کمسابقهای در ۱۵ ژوئن گفت که «کارزار منظمی برای کوچک جلوه دادن دستاوردهای جنگ» در جریان است.
او سپس فهرستی از موفقیتهای ادعایی اسرائیل در ایران را برشمرد: نابودی موشکها، حمله به «شمار زیادی» از تأسیسات صنایع دفاعی و وارد کردن صدها میلیارد دلار خسارت اقتصادی.
نتانیاهو همچنین مدعی شد این جنگ اسرائیل را از خطر «نابودی هستهای» و «مرگ گسترده» نجات داده است و ادعا کرد ایران با سرعت به سوی ساخت سلاح هستهای حرکت میکرد؛ ادعایی که با ارزیابیهای اطلاعاتی اسرائیل و کشورهای غربی همخوانی ندارد.
نکته قابل توجه این است که بسیاری از موفقیتهایی که نتانیاهو به آنها اشاره میکند ــ از آزادی گروگانهای اسرائیلی در غزه گرفته تا نابودی زرادخانه عظیم موشکی و رهبری حزبالله و حتی حمله به تأسیسات هستهای ایران ــ پیش از جنگ اخیر به دست آمده بودند.
در مقابل، حماس هنوز حدود ۴۰ درصد غزه را در کنترل دارد و عملکرد اسرائیل در این منطقه باعث انزوای روزافزون این کشور در سطح بینالمللی شده است.
نتانیاهو در آن کنفرانس خبری تقریباً هیچ اشارهای به ترامپ نکرد و اختلافات میان دو طرف را چیزی دانست که «حتی در بهترین خانوادهها هم پیش میآید.»
اشتراوشلر گفت: «او دستاوردهای واقعی دارد که میتواند به آنها اشاره کند، اما مسئله این است که یا پیروز هستید یا مشغول توضیح دادن. نتانیاهوی یک ماه پیش چنین وضعیتی را نمیخواست و ترجیح میداد دست در دست ترامپ در نقش برنده ظاهر شود.»
با این حال، حامیان نتانیاهو هنوز امید خود را از دست ندادهاند. آنها معتقدند اگر فقط کمی زمان بیشتری داده شود ــ و شاید یک عملیات نظامی دیگر ــ پیروزی قاطع سرانجام از راه خواهد رسید.
همچنان این امید برای نتانیاهو و متحدانش وجود دارد که مذاکرات میان ترامپِ غیرقابل پیشبینی و حکومت سرسخت ایران شکست بخورد و به توافق نهایی منجر نشود.
میکی زوهار، وزیر ارشد لیکود و از نزدیکان نتانیاهو، هفته گذشته در یک مصاحبه رادیویی گفت: «باور کنید ترامپ و نتانیاهو هنوز چند غافلگیری دیگر تا قبل از انتخابات اکتبر برای ما دارند. هر کسی فکر میکند نخستوزیر نتوانسته از ترامپ امتیاز بگیرد، بهزودی حرفش را پس خواهد گرفت.»
اما تحلیلگران در اسرائیل و آمریکا مطمئن نیستند.
ایران با گره زدن موضوع لبنان به مذاکرات با آمریکا، دست نتانیاهو را بسته است؛ زیرا او بدون حمایت واشنگتن نمیتواند بهراحتی سیاستهای مورد نظرش را پیش ببرد.
شاپیرو معتقد است آمادگی ترامپ برای کاهش خسارتها و رسیدن به توافق با ایران، نشانه روشنی از تمایل او به «عقبنشینی و کاهش نقش آمریکا در خاورمیانه» است.
او میگوید رؤسای جمهور آینده آمریکا به احتمال زیاد دیگر هرگز حاضر نخواهند شد وارد چنین ماجراجویی نظامی شوند؛ کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس که بیشترین هزینه واکنش ایران را پرداختند، اکنون در پی کاهش تنش با تهران هستند و ایران نیز اهرمهای نفوذ جدید و منابع مالی بیشتری به دست آورده است.
به گفته او: «این یک اشتباه راهبردی عظیم بود که یک درس اساسی دارد: در دنیای پس از ۷ اکتبر، چیزی به نام "تمام کردن کار" وجود ندارد.»
نظر شما