پاکستان که زمانی به دلیل پناه دادن به اسامه بن لادن از سوی واشنگتن منزوی شده بود، اکنون به شکلی غیرمنتظره در تلاش چندجانبه برای کشاندن ایالات متحده و ایران به میز مذاکره نقشی برجسته پیدا کرده است.
اسلامآباد پیشنهاد داده است میزبان مذاکرات احتمالی صلح باشد؛ پیشنهادی که دونالد ترامپ این هفته در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشیال، بر آن تأکید کرد. به گفته استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در امور خاورمیانه، مقامهای پاکستانی در رساندن طرح صلح ۱۵ مادهای آمریکا به ایران کمک کردهاند. به گفته معاون نخستوزیر پاکستان، اسحاق دار، این پیام از طریق یک کانال ارتباطی غیررسمی که پاکستان تسهیل کرده بود منتقل شد.
اعتماد کاخ سفید به اسلام آباد از آن جهت قابل توجه است که ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود، این کشور را بازیگری بدنام میدانست که به گفته او چیزی جز «دروغ و فریب» به آمریکا نداده است.
ظهور پاکستان به عنوان یک میانجی احتمالی در این بحران نشان میدهد که چگونه مقامهای بانفوذ این کشور طی ماههای اخیر تلاش کردهاند روابط خود را با دونالد ترامپ و اطرافیان نزدیک او تقویت کنند. آنها از طریق همکاریها و توافقهایی در حوزههایی مانند ارزهای دیجیتال و استخراج مواد معدنی مهم، با شبکه سیاسی و اقتصادی نزدیک به ترامپ ارتباط برقرار کردهاند. همین روابط و معاملات باعث شده پاکستان که پیشتر در واشنگتن تا حدی منزوی شده بود، دوباره جایگاه و توجه بیشتری در سیاست آمریکا پیدا کند.
یک سخنگوی کاخ سفید گفت: «پاکستان در گفتوگوهای مربوط به ایران نقش میانجی را ایفا میکند و از آغاز این دولت شریک مهمی در مقابله با شاخه آسیای مرکزی داعش بوده است.» او افزود: «دولت آمریکا در چندین موضوع مورد علاقه مشترک—از جمله انرژی، مواد معدنی حیاتی و مبارزه با تروریسم—با پاکستان همکاری کرده است.»
کارشناسان سیاسی به نقش عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، اشاره میکنند؛ کسی که اوایل امسال بر امضای یک توافق رمزارزی میان شرکتی متعلق به ویتکاف و دولت پاکستان نظارت داشت. ترامپ نیز او را «مارشال میدانی مورد علاقهاش در پاکستان» توصیف کرده است.
ایران که با پاکستان مرز مشترک، روابط اقتصادی و دیپلماتیک دارد، آن را کشوری دوست میداند. به گفته اسحاق دار، تهران موافقت کرده است ۲۰ کشتی پاکستانی از تنگه هرمز عبور کنند؛ تنگهای که جمهوری اسلامی عملاً آن را به روی کشتیرانی تجاری بسته است.
با آنکه ایران پیشنهاد صلح آمریکا را رد کرده و در پاسخ طرح پنجمادهای خود را ارائه داده است، پاکستان اعلام کرده که نخستین نشست کشورهای میانجی قرار است هفته آینده در اسلامآباد برگزار شود تا تلاشهایی برای کاهش تنشها صورت گیرد.
صرفنظر از اینکه این تلاشها به مذاکرات واقعی صلح منجر شود یا نه، پاکستان تاکنون یک موفقیت دیپلماتیک مهم به دست آورده است.
حسین حقانی، سفیر پیشین پاکستان در آمریکا، میگوید: «از دید پاکستان این یک بازی برد–برد است؛ چه توافقی حاصل شود و چه نشود. آنچه پاکستان به دست آورده این است که تصویر انزوا جای خود را به حضور در مرکز صحنه داده است.»
پاکستان دلایل خوبی دارد که برای پایان دادن به این درگیری هر کاری از دستش برمیآید انجام دهد. پس از آنکه آمریکا و اسرائیل رهبر جمهوری اسلامی ایران، علی خامنه ای، را کشتند، در پاکستان—کشوری که مانند ایران جمعیت قابل توجهی از مسلمانان شیعه دارد—اعتراضات ضدآمریکایی مرگباری رخ داد.
افزون بر این، اسلامآباد در ماه سپتامبر پیمان دفاعی متقابلی شبیه به پیمان ناتو با عربستان سعودی امضا کرد. حقانی میگوید: «ایفای نقش میانجی همچنین راهی است برای جلوگیری از فشار فوری عربستان که ممکن است از پاکستان بخواهد از طرف آن وارد جنگ شود.»
اما به گفته عمران علی، سفیر پیشین پاکستان در عمان، ایفای نقش واسطه خالی از خطر نیست. او افزود: «پاکستان ناچار بوده میان ایران و عربستان یک رقص دیپلماتیک بسیار دشوار انجام دهد.»
سالها در دوران جنگ سرد و همچنین در جریان ائتلاف جهانی علیه تروریسم، ایالات متحده پاکستان را به عنوان متحد خود به حساب میآورد. سازمان سیا با ارتش و سرویسهای اطلاعاتی پاکستان همکاری نزدیکی داشت تا اعضای القاعده-از جمله اسامه بن لادن- را که مسئول حملات 11 سپتامبر در سال ۲۰۰۱ بودند، تعقیب کند. اما زمانی که مشخص شد بنلادن در شهری در پاکستان زندگی میکند—جایی که در سال ۲۰۱۱ در عملیات مخفیانه آمریکا کشته شد—نگاه واشنگتن به اسلامآباد به شدت تیره شد.
دولت جو بایدن حتی در سال ۲۰۲۴ نیز ادعا کرده بود که پاکستان در پی توسعه موشکی است که بتواند به خاک آمریکا برسد.
بازتنظیم روابط از اوایل دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ آغاز شد، زمانی که پنتاگون پیامی به اسلامآباد داد مبنی بر اینکه: «عامل حمله بمبگذاری سال ۲۰۲۱ در فرودگاه کابل را پیدا کرده و تحویل دهید». پاکستان این درخواست را اجابت کرد و ترامپ در سخنرانی خود در کنگره در ماه مارس از این اقدام تمجید نمود.
چند هفته بعد، اسلامآباد آمریکا را عامل آتشبس در یک درگیری کوتاه با همسایه هستهای خود، هند، دانست؛ ادعایی که دهلی نو آن را رد میکند. مهمتر از آن، برخی میگویند پاکستان ترامپ را برای جایزه صلح نوبل—جایزهای که او مدتها در پی آن بوده—نامزد کرد.
ملیحه لودهی، که دو بار سفیر پاکستان در آمریکا بوده، میگوید: «پاکستان در آغاز دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ دو پیروزی زودهنگام برای او فراهم نمود. پاکستان بارها از او برای مهار بحران با هند تشکر میکرد.»
مقامهای پاکستانی همچنین تلاش کردند با اعضای دولت ترامپ و خانواده رئیسجمهور ارتباط برقرار کنند؛ تلاشی که به گفته کارشناسان سیاسی تحت هدایت عاصم منیر، فرمانده ارتش، انجام میشد.
پاکستان دو بار حمایت خود را از پروژه رمزارزی خانواده ترامپ به نام World Liberty Financial نشان داد؛ شرکتی که از زمان راهاندازی در سال ۲۰۲۴ بیش از یک میلیارد دلار برای خانواده ترامپ درآمد داشته است.
در ماه ژانویه، منیر در اسلامآباد ریاست دیداری با حضور مدیرعامل این شرکت، زک ویتکاف، پسر استیو ویتکاف، را بر عهده داشت.
در آن نشست، زک ویتکاف با وزارت دارایی پاکستان توافقنامهای امضا کرد تا امکان استفاده این کشور از استیبلکوینها—نوعی ارز دیجیتال متصل به دلار که شرکت ورلد لیبرتی منتشر میکند—بررسی شود؛ این نخستین توافق این شرکت با یک دولت خارجی بود. پس از آن، منیر و ویتکاف در مقابل عکاسان دست دادند.
زک ویتکاف همچنین در آوریل سال گذشته با منیر و نخستوزیر پاکستان، شهباز شریف، دیدار کرد. در آن سفر از او مانند یک مقام عالیرتبه خارجی استقبال شد و حتی نمایش آتشبازی به افتخارش برگزار گردید.
نقش میانجیگرانه پاکستان از ماه سپتامبر آغاز شد؛ زمانی که این کشور در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک پیامهایی میان ایران و آمریکا ردوبدل کرد تا مذاکرات هستهای را احیا کند؛ تلاشی که در نهایت ناکام ماند. این موضوع را یک مقام ایرانی و یک مقام عرب تأیید کردهاند.
در ششم فوریه، زمانی که مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط، پایتخت عمان، از سر گرفته شد، عاصم منیر به مسقط پرواز کرد و در هتل محل اقامت مذاکرهکنندگان با استیو ویتکاف و جرد کوشنر، داماد ترامپ، دیدار نمود تا درباره مذاکرات گفتوگو کند؛ اما به گفته همان مقام عرب، او در مذاکرات با ایرانیها حضور نداشت.
پس از آنکه اسلامآباد به دلیل «رهبری درخشان» ترامپ در جلوگیری از جنگ هستهای میان هند و پاکستان او را برای جایزه صلح نامزد کرد، پاکستان یکی از نخستین کشورهایی بود که به «هیئت بینالمللی صلح» ترامپ پیوست. در نخستین نشست این هیئت در واشنگتن، استیو ویتکاف از توافقی برای بازسازی مشترک هتل Roosevelt Hotel در نیویورک خبر داد؛ هتلی که متعلق به شرکت هواپیمایی زیانده پاکستان است.
در همان نشست، ترامپ از عاصم منیر—که پیشتر او را در کاخ سفید میزبانی کرده بود—تمجید کرد و گفت: «مرد سرسختی است، یک مبارز سرسخت؛ یک مبارز جدی و قدرتمند.»
با وجود همه تلاشهای پاکستان برای نزدیک کردن آمریکا و ایران، کارشناسان سیاسی میگویند بعید است اسلامآباد بخواهد مستقیماً در مذاکرات شرکت کند؛ مذاکراتی که بسیار پیچیده خواهند بود. آنان میگویند پاکستان ترجیح میدهد نقش تسهیلکننده پشتپرده را ایفا کند؛ همان نقشی که در گفتوگوهای مربوط به خروج نیروهای نظامی آمریکا از افغانستان با طالبان داشت.
کارشناسان میگویند هنگامی که وزیران خارجه عربستان، ترکیه و مصر در روزهای آتی در اسلامآباد دیدار کنند، گفتوگوها احتمالاً شامل آمادهسازی برای نشست احتمالی میان آمریکا و ایران و همچنین بررسی اختلافنظرهای میان میانجیها درباره چگونگی حل این بحران خواهد بود.
نظر شما