اوکراین و بقیه جهان همچنان درگیر پیامدهای جنگی هستند که ترامپ علیرغم خواست بقیه کشورها، علیه ایران آغاز کرده است. مشکل اینجاست که همین جنگ ایران باعث شده قیمت جهانی نفت بهشدت بالا برود و در نتیجه، روسیه ماهانه میلیاردها دلار درآمد اضافی به جیب بزند.
بر اساس گزارش «مرکز پژوهشهای انرژی و هوای پاک» (CREA)، یک نهاد مستقل مستقر در فنلاند که از آغاز این جنگ بهطور دقیق درآمدهای انرژی روسیه را رصد میکند، درآمد مسکو از صادرات سوختهای فسیلی در ماه مارس به بالاترین سطح در دو سال اخیر رسیده و این کشور روزانه حدود ۷۱۳ میلیون یورو درآمد داشته است.
این درآمد بادآورده یک دلیل دارد: ترامپ. با وجود دو سال تحریمهای فزاینده غرب علیه صادرات انرژی روسیه و نفتکشهایش، جنگ ایران به یک موهبت برای بخش انرژی روسیه تبدیل شده است. از زمان شروع این جنگ، قیمت جهانی نفت بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و این برای روسیه خبر بسیار خوبی است. همچنین تخفیفی که معمولاً نفت «اورال» روسیه در بازارهای جهانی نسبت به قیمتهای مرجع داشت، عملاً از بین رفته است.
علاوه بر این، ترامپ در دو ماه پیاپی بخشی از تحریمهای مربوط به صادرات انرژی روسیه را سبکتر کرده تا بازار جهانی نفت دچار بحران نشود. نتیجه این شده که کرملین کمی بیشتر نفت صادر میکند، اما درآمدش بهمراتب بیشتر شده است. طبق گزارش CREA، حجم صادرات در ماه مارس ۱۶ درصد افزایش داشته، اما درآمد حاصل از صادرات دریایی نفت خام ۱۱۵ درصد رشد کرده است.
آیزاک لوی، مسئول بخش تحقیقات روسیه در CREA، میگوید: «روسیه از جنگ ایران پول بسیار زیادی به دست میآورد. فعلاً همه چیز برای روسها عالی پیش میرود، هرچند همهچیز به حالوهوای ترامپ بستگی دارد.»
در هفته هشتم جنگی که قرار بود چهار تا پنج هفته طول بکشد، روند مذاکرات در پاکستان همچنان نامشخص است. این احتمال وجود دارد که آتشبس دو هفتهای میان آمریکا و ایران در ۲۲ آوریل به پایان برسد. برای بازار نفت، برای روسیه و حتی برای مصرفکنندگان بنزین و گازوئیل، آنچه اهمیت دارد، حرفهایی است که ترامپ در شبکههای اجتماعی میزند. از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، قیمت نفت خام بین حدود ۸۰ تا بیش از ۱۱۰ دلار در هر بشکه در نوسان بوده است.
اوکراین هم تلاش کرده اثر این وضعیت را برای روسیه کمتر کند. از زمان شروع جنگ ایران، کییف حملات پهپادی و موشکی خود به تأسیسات نفتی روسیه را تشدید کرده است. در ماههای اخیر، زیرساختهای صادرات نفت روسیه در دریای بالتیک هدف حملات سنگین قرار گرفتهاند، بهویژه در بنادر پریمورسک و اوست-لوگا. روز دوشنبه نیز پالایشگاه نفت توآپسه در ساحل دریای سیاه دچار آتشسوزی شد.
صادرات نفت روسیه از مسیر دریای بالتیک و دریای سیاه—که حدود سهچهارم صادرات دریایی این کشور را تشکیل میدهد—در یک ماه گذشته به نصف کاهش یافته است. ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، از وارد شدن حدود ۲ میلیارد دلار خسارت به تأسیسات نفتی روسیه در هفتههای اخیر خبر داده است. اما این اقدامات کافی نبوده است.
به گفته لوی: «افزایش شدید قیمتها و معافیتهای تحریمی، تأثیر اقدامات اوکراین را خنثی کردهاند.»
اهمیت این موضوع از آنجاست که فارغ از نتیجه مذاکرات در اسلامآباد، پیامدهای این بحران عظیم انرژی—که بزرگترین بحران انرژی تاریخ توصیف میشود—احتمالاً دستکم چند ماه ادامه خواهد داشت. ترکیب توقف تولید در برخی کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت مانند عراق و کویت، بههمراه صدها نفتکش سرگردان در خلیج فارس و نامشخص بودن وضعیت عبور از تنگه هرمز، از قبل هم بازار نفت را دچار مشکل کرده بود.
وقتی این شرایط را با معافیتهای مکرر تحریمی آمریکا که اجازه داده نفت روسیه آزادانه به چین و هند صادر شود جمع کنیم، نتیجه چیزی جز تقویت دوباره ماشین جنگی کرملین نیست. این حمایت غیرمستقیم شاید برای احیای کامل اقتصاد روسیه کافی نباشد، اما قطعاً برای مسکو بسیار حیاتی و خوشایند است.
پتراس کاتیناس، که پیشتر در CREA فعالیت میکرد و اکنون پژوهشگر وابسته به مدرسه اقتصاد کییف است، میگوید: «در ماه آوریل خواهیم دید که درآمد روسیه حتی از مارس هم بیشتر میشود.»
او در پایان میگوید: «این وضعیت برای پوتین مثل یک جشنِ کریسمس زودهنگام است. حتی اگر بحران خلیج فارس هم فروکش کند، اثراتش زمانبر خواهد بود. ممکن است در عمل، در تمام طول جنگ، ما ناخواسته هزینههای پوتین را تأمین کنیم.»
نظر شما