روشن کردن شمع هنگام حمام، اسپری کردن خوشبوکننده پیش از آمدن مهمانها یا استفاده از دستگاه پخش اسانس هنگام انجام کارهای خانه، حس خوشایندی ایجاد میکند. اما پشت این بوهای دلنشین، یک واقعیت پنهان وجود دارد: بیشتر این محصولات ذرات و مواد شیمیایی بسیار ریزی را وارد هوای خانه میکنند؛ موادی که در نهایت آنها را تنفس میکنیم.
ماری بورژوا، پژوهشگر سمشناسی و استاد دانشگاه فلوریدای جنوبی، میگوید پژوهشگران تاکنون بیش از ۲۵۰۰ ماده شیمیایی مورد استفاده در ساخت رایحهها را شناسایی کردهاند.
او تأکید میکند که بسیاری از این مواد دهههاست استفاده میشوند و وجودشان لزوماً به معنای خطرناک بودن نیست. با این حال، کارشناسان میگویند تنفس مداوم این مواد — بهویژه در طول سالهای طولانی — میتواند با خطراتی همراه باشد، هرچند هنوز دقیقاً مشخص نیست چه میزان از این مواد برای ایجاد آسیب کافی است.
اگر مرتب شمع معطر روشن میکنید یا از اسپریها و دستگاههای خوشبوکننده استفاده میکنید، بهتر است بدانید این محصولات چه تأثیری بر هوای خانه دارند و چگونه میتوان بدون افزایش آلودگی داخل منزل، فضای خوشبو و مطبوعی ایجاد کرد.
شمعهای معطر، دستگاههای پخش اسانس و اسپریهای خوشبوکننده ترکیبی از ذرات و مواد شیمیایی را در هوا پخش میکنند. دو گروه اصلی که بیشتر مورد توجه دانشمندان هستند، «ترکیبات آلی فرّار» یا VOCها و «نانوذرات» هستند.
VOCها چیستند؟
ترکیبات آلی فرّار یا VOCها هزاران نوع گاز مختلف را شامل میشوند که از مایعات و مواد جامد آزاد میشوند. موادی مانند بنزن، تولوئن، فرمالدهید و استالدهید از جمله این ترکیبات هستند.
این مواد معمولاً از چیزهایی که بو دارند منتشر میشوند؛ مثل شمعهای پارافینی، خوشبوکنندههای هوا، مواد شوینده، اجاق گاز، رنگها، چسبها، فرش نو یا کفپوشهای وینیلی.
بورژوا میگوید VOCها گروه بسیار گسترده و متنوعی از مواد هستند. بهطور کلی تنفس آنها چندان ایدهآل نیست، اما میزان خطرشان بسته به نوع ماده، مقدار تماس و مدتزمان قرار گرفتن در معرض آن متفاوت است.
مانو کاوشال، متخصص ریه، میگوید قرار گرفتن در معرض VOCها میتواند عملکرد ریه را مختل کرده و التهاب مجاری تنفسی را افزایش دهد. نشانههای رایج آن شامل سرفه، تحریک گلو، خسخس سینه و تنگی نفس است.
به گفته او، افرادی که از قبل مشکلات تنفسی مانند آسم یا بیماری مزمن انسدادی ریه دارند، بیشتر در معرض آسیب هستند.
قرار گرفتن طولانیمدت در معرض این مواد ممکن است خطر ابتلا یا تشدید آسم، برونشیت مزمن، عفونتهای مکرر تنفسی و کاهش عملکرد ریه را افزایش دهد.
برخی پژوهشها همچنین ارتباط میان تماس طولانیمدت با بعضی VOCها و افزایش خطر برخی سرطانها، اختلالات هورمونی، مشکلات متابولیک و ناباروری را نشان دادهاند. البته بیشتر این تحقیقات مستقیماً درباره شمعها یا خوشبوکنندههای هوا نبوده و منابعی مانند مصالح ساختمانی، مبلمان، مواد شوینده، دود سیگار و بخار حاصل از پختوپز را بررسی کردهاند.
نانوذرات
دانشمندان علاوه بر VOCها، درباره نانوذرات یا ذرات فوقریز نیز هشدار میدهند. این ذرات زمانی تشکیل میشوند که بخار مواد شیمیایی، مثل VOCها، با گاز اوزون واکنش نشان دهند؛ گازی که هم در هوای بیرون و هم داخل خانه وجود دارد.
برای مثال، دستگاههای پخش اسانس روغنی موادی به نام «ترپن» آزاد میکنند؛ ترکیبات معطری که در گیاهان وجود دارند، مانند لیمونن و آلفاپینن. این مواد هنگام واکنش با اوزون میتوانند آلایندههای ثانویهای مانند فرمالدهید و ذرات فوقریز تولید کنند.
این ذرات آنقدر کوچک هستند که بهراحتی وارد عمق ریه میشوند. تحقیقات نشان داده قرار گرفتن در معرض ذرات ریز میتواند با افزایش خطر بیماریهای قلبی و تنفسی مرتبط باشد، هرچند هنوز به پژوهش بیشتری نیاز است تا میزان دقیق خطر مشخص شود.
چطور خانه را سالمتر خوشبو کنیم؟
بورژوا میگوید از نظر علمی، همهچیز از مواد شیمیایی ساخته شده است.
تقریباً تمام بوها و رایحهها نتیجه وجود VOCها هستند؛ حتی اگر محصولی با عنوان «طبیعی» یا «گیاهی» فروخته شود. با این حال، میتوان فضایی خوشبو و دلپذیر داشت و در عین حال میزان تماس با این مواد را کاهش داد.
عواملی مثل غلظت محصول، دفعات استفاده، تهویه خانه و وضعیت سلامتی افراد در میزان خطر نقش دارند.
کارشناسان توصیه میکنند بهجای حذف کامل همه محصولات معطر، چند اقدام ساده برای کاهش خطر انجام دهید.
اول منشأ بوی بد را از بین ببرید
بهجای پنهان کردن بوی نامطبوع با اسپری یا شمع، بهتر است علت اصلی را برطرف کنید. برای مثال: زبالهها را مرتب بیرون ببرید. یخچال را تمیز کنید و مواد غذایی خراب را دور بریزید. لباسها، جای خواب حیوانات خانگی و سطوح پارچهای مثل مبلها را بشویید. اگر بوی نم یا کهنگی احساس میکنید، احتمال وجود کپک یا رطوبت را بررسی کنید.
برچسب محصولات را بخوانید
اگر قصد خرید خوشبوکننده دارید، کارشناسان توصیه میکنند محصولاتی را انتخاب کنید که «بدون فتالات» باشند.
فتالاتها موادی هستند که میتوانند در عملکرد هورمونها اختلال ایجاد کنند. این مواد ممکن است بر هورمونهای جنسی، عملکرد تیروئید و سیستم تولیدمثل اثر بگذارند.
بهترین راه، خرید محصولاتی است که روی بستهبندی آنها عبارت «phthalate-free» نوشته شده باشد.
بورژوا همچنین توصیه میکند محصولاتی را انتخاب کنید که روی برچسب یا سایت سازنده بهوضوح نوشته شده فاقد این مواد هستند: ترپنها مانند لیمونن، لینالول و پینن، بنزن، فرمالدهید، مشکهای مصنوعی و کشمران.
او میگوید شمعهای ساختهشده از موم زنبورعسل یا سویا ممکن است کمی دوده کمتری تولید کنند، اما هر شمعی هنگام سوختن VOC و ذرات معلق آزاد میکند.
در آمریکا برای فتیله شمعها محدودیتهایی درباره میزان سرب وجود دارد، اما در مجموع قوانین سختگیرانهای درباره ترکیبات این محصولات اعمال نمیشود.
روشهای طبیعیتر برای خوشبو کردن خانه
کارشناسان چند روش ساده و خلاقانه پیشنهاد میکنند که میتواند بدون استفاده زیاد از محصولات معطر، خانه را خوشبو کند:
قابلمه معطر: اگر اجاق برقی دارید، مقداری آب را همراه پوست مرکبات، چوب دارچین یا میخک روی حرارت ملایم بجوشانید.
گیاهان تازه: شاخههای رزماری یا اکالیپتوس را در اتاقها قرار دهید.
خوشبوکننده طبیعی: برشهای خشکشده مرکبات، گلها یا گیاهان خشک را در ظرف یا کیسه پارچهای کوچک بگذارید.
جذبکننده بو: کاسهای حاوی جوششیرین یا پودر قهوه را کنار سطل زباله، داخل یخچال یا کمدها قرار دهید تا بوهای نامطبوع را جذب کند.
البته حتی این روشها هم کاملاً «بدون مواد شیمیایی» نیستند. بورژوا میگوید تمام این روشهای طبیعی هم بر پایه VOCها عمل میکنند، چون تقریباً تمام بوها و رایحهها حاصل همین ترکیبات هستند.
نظر شما