ایالات متحده حضور نظامی خود در خاورمیانه را به سطحی رسانده که از زمان آستانهٔ حملهٔ ۲۰۰۳ به عراق سابقه نداشته است؛ آن هم در حالی که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در حال بررسی صدور دستور حملات تازه به ایران است و دولت او همزمان گفتوگوهای دیپلماتیک غیرمستقیم با تهران دربارهٔ برنامهٔ هستهای ایران را ادامه میدهد.
اگرچه گستردگی این آرایش نظامی به ترامپ گزینههای قابلتوجهی برای حمله میدهد و ایران نیز ضعیفتر از دهههای گذشته ارزیابی میشود، اما ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، و دیگر مقامهای نظامی به او هشدار دادهاند که یک عملیات بزرگ و طولانی علیه ایران خطرات جدی در پی دارد؛ از جمله تلفات برای نیروهای آمریکایی و متحدانشان.
ترامپ که میکوشید گزارشها دربارهٔ هشدارهای کین را کماهمیت جلوه دهد، در ۲۳ فوریه در شبکهٔ اجتماعی «تروث سوشال» نوشت که مشاور ارشد نظامیاش «مثل همهٔ ما ترجیح میدهد جنگی در کار نباشد، اما اگر تصمیمی برای اقدام نظامی علیه ایران گرفته شود، نظرش این است که این کار بهراحتی قابل پیروزی خواهد بود.»
با این حال، شماری از فرماندهان پیشین ارتش آمریکا که نشریهٔ فارن پالیسی با آنها گفتوگو کرده، نگرانیهای جدی خود را دربارهٔ خطرات احتمالی برای نیروها و متحدان آمریکا در صورت صدور چراغ سبز حمله از سوی ترامپ ابراز کردهاند.
دریاسالار بازنشسته جیمز استاوریدیس، فرماندهٔ پیشین ناتو، گفت: «وقتی حملهای تا این حد از قبل علنی و قابل پیشبینی باشد، احتمال از دست دادن هواپیماها بهطور تصاعدی افزایش مییابد. پدافند هوایی ایران تا حد زیادی تضعیف شده، اما هنوز توانایی سرنگون کردن هواپیماهای مهاجم را دارد؛ مگر اینکه ما همزمان و بهطور کامل توان آنها را مختل کنیم. این یعنی ابتدا سامانههای بدون سرنشین وارد عمل شوند، از جنگ سایبری برای از کار انداختن قابلیتهایشان استفاده شود، هواپیماهای جنگ الکترونیک به پرواز درآیند و موشکهای ضد رادار برای نابودی رادارها بهکار گرفته شوند.»
ترامپ در حالی به حملات تازه علیه ایران فکر میکند که هنوز از موفقیت عملیاتهای نظامی سال گذشته روحیه گرفته است؛ از جمله حملات ژوئن گذشته به سایتهای کلیدی هستهای ایران و عملیات ژانویه که به دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا انجامید. این موضوع این پرسش را پیش میکشد که آیا رئیسجمهوری که مرتباً به نتایج این عملیاتها میبالد، ممکن است در آستانهٔ اقدام نظامی تازه دچار اعتمادبهنفس بیش از حد شده باشد.
دیوید پترائوس، ژنرال بازنشستهٔ ارتش آمریکا که فرماندهی نیروهای آمریکایی در عراق و افغانستان و نیز ریاست سازمان سیا را بر عهده داشته، گفت ترامپ خوششانس بوده که عملیاتهای بزرگ نظامی در دورهٔ دوم ریاستجمهوریاش تاکنون به تلفات قابلتوجه نیروهای آمریکایی منجر نشده است. به گفتهٔ او، عملیات دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا «بسیار پرخطرتر از آن چیزی بود که مردم تصور میکنند». پترائوس افزود: «در مقایسه با عملیات کشتن اسامه بنلادن—که آن زمان من فرمانده افغانستان بودم و از نزدیک در جریانش قرار داشتم—این عملیات، واقعاً پرریسک بود.»
در جریان آن عملیات، یک بالگرد شینوک که نیروهای ویژهٔ دلتا را حمل میکرد، زیر آتش قرار گرفت. خلبان که در برنامهریزی عملیات نقش داشت، سه گلوله به پایش خورد و برای حفظ بالگرد در هوا به زحمت افتاد. او در نهایت مأموریت را به انجام رساند، اما جراحاتش و آسیب وارده به بالگرد نشاندهندهٔ خطرهایی بود که نیروهای آمریکایی در آن یورش جسورانه با آن روبهرو بودند.
پترائوس گفت روشن است که در جریان آن عملیات «درگیریهای مسلحانهٔ جدی» رخ داده و همچنین یادآور شد که بیش از ۳۰ نیروی ویژهٔ کوبایی در آن کشته شدند. او افزود: «پس از یک نظر، بله، ما خوششانس بودیم.» او تأکید کرد که هرچند نیروهای آمریکایی «در چنین عملیاتهایی بهترینِ جهاناند»، اما گاهی «شانس هم نقش دارد».
پترائوس همچنین گفت «قابلتوجه» است که نه اسرائیل و نه آمریکا در جنگ ۱۲روزهٔ ژوئن گذشته هیچ نقص فنی هواپیما بر فراز ایران نداشتند. او گفت: «همین بهتنهایی خارقالعاده است، چون کافی است یک نقص رخ دهد و کسی بالای تهران اجکت کند؛ آن وقت تصاویر کشیده شدن آمریکاییها در خیابانها همهچیز را عوض میکند.»
به همین ترتیب، ژنرال بازنشسته بن هاجز، فرمانده پیشین ارتش آمریکا در اروپا، گفت موفقیت عملیاتهای نظامی دورهٔ دوم ترامپ را «به حرفهایگری نیروهای درگیر» نسبت میدهد، اما تأکید کرد که «خوششانسی همیشه بخشی از هر عملیات نظامی است».
اکنون پرسش این است که اگر ترامپ دستور حملهٔ دیگری به ایران بدهد، آیا این بخت و اقبال ادامه خواهد داشت یا نه. کین به ترامپ گفته عملیاتهایی که علیه ایران در نظر دارد، از نظر دشواری حتی از عملیات دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا هم پیچیدهتر خواهد بود.
هاجز گفت: «حمله به ایران از بسیاری جهات بهطور اساسی با حمله برای دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا متفاوت است»؛ هم از نظر مقیاس و هم از نظر پیچیدگی. او افزود آن عملیات «به خطرناکترین و پرریسکترین شکل ممکن» انجام شد، اما هر عملیات علیه ایران نیز «دشوار» خواهد بود. و اضافه کرد: «این بازی ویدئویی نیست.»
ژنرال بازنشسته جوزف وتل، که از ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ فرماندهی عملیاتهای آمریکا در خاورمیانه را بر عهده داشت، تأکید کرد که حملات آمریکا اجتنابناپذیر نیست—دیدگاهی که پترائوس هم با آن موافق است—و گفت آرایش نظامی فعلی بیشتر شبیه تلاشی برای «وادارسازی» حکومت ایران به رسیدن به توافق می باشد. اما او نیز بر این نکته پای فشرد که هر اقدام نظامی با خطر همراه است؛ از جمله احتمال از دست دادن نیروها و تجهیزات مهم.
وتل گفت: «همیشه در اینگونه اقدامات ریسک وجود دارد و نمیشود همهچیز را کنترل کرد. اگر آنها یکبار خوششانس باشند و ما یک هواپیما را از دست بدهیم و یک خلبان پشت خطوط دشمن سقوط کند، قطعاً با چالش بزرگی روبهرو میشویم و باید واکنش نشان دهیم.»
تاریخ بارها نشان داده که کشته شدن نیروهای آمریکایی—چه در عملیاتهای محدود و چه در درگیریهای گسترده—میتواند ضربهٔ جدی به محبوبیت رئیسجمهور بزند و انتقادهای تند کنگره را برانگیزد. ترامپ در حالی به گامهای بعدی فکر میکند که باید این عوامل را هم در نظر بگیرد؛ بهویژه در سال انتخاباتی آمریکا و در زمانی که نظرسنجیها از افت شدید محبوبیت او خبر میدهند.
وقتی از پترائوس پرسیده شد که یک عملیات ناموفق در ایران چه پیامد سیاسیای برای ترامپ میتواند داشته باشد، گفت: «او همین حالا هم از نظر تاریخی محبوب نیست»، اما «همهچیز به شرایط بستگی دارد».
پترائوس با اشاره به تجربههایش از جنگهای عراق و افغانستان گفت: «افکار عمومی برای مدت طولانی از آن دو جنگ حمایت کرد؛ تا زمانی که مردم احساس میکردند در حال پیشرفت هستیم… اما خیلی چیزها به این برمیگردد که حس کلی از اهمیت موضوع چیست؟ منطق تصمیمگیری چه بوده؟ آیا تصمیم سنجیده به نظر میرسیده؟ اینها همه در شکلگیری آن فضا نقش دارند.»
در عین حال، نگرانیهایی دربارهٔ این مطرح شده که دولت ترامپ هدف کلی یا «نقطهٔ پایان» هرگونه حملهٔ احتمالی به ایران را بهروشنی مشخص نکرده است؛ موضوعی که میتواند ریسکها را افزایش دهد. هاجز گفت: «احتمال تلفات آمریکایی کاملاً واقعی است و اینکه رئیسجمهور هدف راهبردی را شفاف بیان نکرده، مشکلساز است.»
وتل نیز گفت که «بهشدت نگران این هستم که وضعیت نهایی مورد نظرمان دقیقاً چیست». او افزود: «اینها مهماند، چون معیار سنجش عملکرد ما خواهند بود. توانایی بیان روشن آنها مهم است. همچنین مهم است که مردم آمریکا بدانند اگر اقدام نظامی صورت گرفت، دربارهٔ چیست و نتیجهٔ مورد نظر آن چیست.»
ترامپ نخستینبار در ژانویه و در پی سرکوب خشن اعتراضات سراسری ضدحکومتی در ایران تهدید به حمله کرد. اما او از آن زمان تمرکز تهدیدها را به نرسیدن به توافقی برای پایان دادن به برنامهٔ هستهای ایران منتقل کرده است. واشنگتن همچنین امیدوار است هر توافق احتمالی، برنامهٔ موشکهای بالستیک ایران و حمایت این کشور از نیروهای نیابتی در منطقه را هم در بر بگیرد. تهران گفته حاضر است برخی محدودیتها را در فعالیتهای هستهای بپذیرد، اما حاضر نیست دربارهٔ زرادخانهٔ موشکهای بالستیک خود عقبنشینی کند.
پترائوس گفت: «فکر میکنم [ترامپ] نسبت به ریسک بسیار حساس است. در این مورد، به نظرم واقعاً میخواهد [ایران] را بترساند. خودش در کتابش میگوید قبل از اینکه پای میز بنشینی، همهٔ عضلاتت را نشان بده و یک مشت هم بزن تا حداکثر اهرم فشار را داشته باشی. در اینجا، فکر میکنم واقعاً ترجیح میدهد به توافق برسد تا اینکه ناچار به اجرای عملیات نظامی شود، اما احتمال رسیدن به توافق نسبتاً پایین است.»
گفته میشود کین به ترامپ هشدار داده که عملیات طولانی بهدلیل فشار بر ذخایر مهمات و نبود حمایت متحدان منطقهای، ریسکهای سنگینی دارد. برخی کشورهای عربی به واشنگتن گفتهاند اجازه نخواهند داد از پایگاهها یا حریم هواییشان برای حمله به ایران استفاده شود.
با توجه به اهمیت موضوع و مجموعهٔ پیچیدهٔ شرایط، هاجز از کمبود بحث دربارهٔ این مسئله در کنگره ابراز نگرانی کرد. او گفت: «کنگره نادیده گرفته شده است. کاخ سفید عملاً تعهد خود برای در جریان گذاشتن کنگره را نادیده گرفته و من احساس نمیکنم قصد داشته باشند بهزودی این رویکرد را تغییر دهند.»
هاجز افزود: «ما زمان، پول و جانهای زیادی را در عراق و افغانستان از دست دادیم و هیچ رئیسجمهوری—از هیچ حزبی—واقعاً بهروشنی برای کنگره توضیح نداد که چرا اینها اینقدر مهماند و چرا داریم این کارها را میکنیم. در نتیجه، حمایت عمومی در داخل آمریکا از بین رفت و هر دو جنگ—بهویژه افغانستان—به شکست انجامید.»
وزیر خارجهٔ آمریکا و رئیس سازمان سیا در ۲۴ فوریه یک جلسهٔ محرمانه دربارهٔ ایران برای قانونگذاران ارشد برگزار کردند، اما دموکراتها خواستار گفتوگوی عمومیتر کاخ سفید در این باره هستند. رهبر اقلیت سنا در واکنش به پرسشها دربارهٔ حملهٔ احتمالی به ایران گفت دولت ترامپ باید «دربارهٔ موضوعی به این اهمیت، پروندهٔ خود را برای مردم آمریکا باز کند».
در پاسخ به درخواست اظهارنظر دربارهٔ نگرانیها از ریسکهای احتمالی عملیات آمریکا علیه ایران و نبود شفافیت دربارهٔ هدف نهایی ترامپ، یکی از مقامهای کاخ سفید گفت: «رئیسجمهور روشن گفته که ایران نباید سلاح هستهای داشته باشد یا توان ساخت آن را پیدا کند و نباید اورانیوم غنیسازی کند.»
او افزود: «رئیسجمهور ترامپ در نهایت تعیین میکند که خطوط قرمز مذاکرات کجاست. او بارها گفته اگر نتوانیم به یک توافق بسیار منصفانه و خوب برسیم، “اوضاع برای آنها بسیار دشوار خواهد شد”، و با عملیات «چکش نیمهشب» نشان داد وقتی میگوید ایران باید توافق کند، منظورش جدی است.»
نظر شما