هر سی دقیقه یکبار، صدای ملایم ترانهٔ مشهور سال ۲۰۰۱ انریکه ایگلسیاس، «Hero»، در فضای «دهکدهٔ دجله» بغداد میپیچید؛ یک مجوعه لوکس ۱۸۰ میلیون دلاری در کنار پیچوخمهای رود دجله، که از زمان افتتاحش در سال ۲۰۲۲ به مقصد محبوب ثروتمندان پایتخت بدل شده است.
این آهنگ علامتی است برای جمع خوشپوش و ثروتمند حاضر، که جاذبهٔ اصلی قرار است شروع شود: بزرگترین فوارهٔ رقصان شهر، همراه با نمایش نورهای رنگارنگ، که فوارههای آبش از سکویی در دل رودخانه به هوا میجهید و حاضران را که در پیادهراه ایستاده بودند و عکس میگرفتند، به وجد میآورد.
«میبینی، دیگر لازم نیست برویم دبی؛ دبی آمده پیش ما»، این را مریم، طراح گرافیک ۲۸ سالهای گفت که همراه دوستانش در رستوران لوکس لبنانی «اُم شریف» نشسته بود. در میان مشتریان رستوران، پسران و دختران سیاستمداران و تاجران دیده میشدند؛ همانهایی که یکی از سیاستمداران مخالف، که در همان نزدیکی نشسته بود، آنها را اینطور توصیف کرد: «دلالان قدرت، پولشویان و اشراف گانگستری بغداد».
دهکدهٔ دجله نمادی است از رونق اقتصادی غیرمنتظرهای که بغداد در سالهای اخیر تجربه کرده است؛ شهری که حالا شاهد رشد مراکز خرید لوکس، مجتمعهای مسکونی اعیانی، دانشگاههای خصوصی و هتلهای مجلل بوده است. بغداد زمانی مترادف با خشونت افسارگسیخته بود؛ شهری پر از دیوارهای بتنی ضدانفجار و ایستهای بازرسی نظامی. اما در دوران نخستوزیر موقت، محمد شیاع السودانی، عراق در میانهٔ ناآرامیهای گستردهٔ منطقهای، از آرامشی نسبی برخوردار شده و این به دولت اجازه داده روی پروژههای بزرگ زیرساختی و جذب سرمایهگذاری خارجی تمرکز کند.
قرار است بهزودی، یک آسمانخراش جدید که بانک مرکزی عراق در آن مستقر خواهد شد، افتتاح شود. رستورانی که زمانی مقر اعتراضات ضد دولتی سال ۲۰۱۹ در میدان تحریر بود، اکنون توسط شرکت سرمایهگذاری ایتالیایی GKSD و گروه درمانی «گروپو سان دوناتو» در حال تبدیل شدن به یک بیمارستان خصوصی فوقمدرن و لوکس است. رستورانی شیک با الگوبرداری از کلابهای شبانهٔ دبی نیز بهطور منظم مهمانیهای پر سر و صدایی برگزار میکند؛ آن هم در محلهای که مملو از شبهنظامیان مورد حمایت ایران است.
عصام الاسدی، مالک دهکدهٔ دجله، میگوید:«تمام دوران حرفهایام را صرف سرمایهگذاری در عراق کردهام. بیشتر تاجران عراقی و خانوادههایشان قبلاً اربیل یا بیروت زندگی میکردند و پولشان را در کشورهای خلیج فارس خرج میکردند؛ اما حالا مردم دیگر به دبی و لندن نمیروند؛ اینجا میمانند، اینجا سرمایهگذاری میکنند و اینجا خرج میکنند.»
با این حال، همه از این تغییرات راضی نیستند.
سازندگان پروژهها معتقدند پیگیری مستقیم سودانی در حوزه های سرمایهگذاری و بانکداری، در کنار امکان دور زدن مقررات در وامدهی به بخش های غیرنفتی، به رشد سریع این بازار انجامیده است. منتقدان اما میگویند فساد، ضعف نظارتی و هزینهٔ پایین نیروی کار ــ که ناشی از بیکاری گستردهٔ جوانان است ــ نقش اصلی را در تداوم این وضعیت داشتهاند.
در حالی که قیمتهای بالای نفت و بودجههای هنگفت دولتی باعث ورود نقدینگی به بازار شده، مقررات سختگیرانهٔ بانکی و تحریمهای آمریکا باعث شده انتقال این پول به خارج از کشور دشوار شود؛ در نتیجه، بخشی از این سرمایهها بهسمت معاملات ملکی سرازیر شده است.
به گفتهٔ یکی از سیاستمداران ارشد، این وضعیت چیزی نیست جز «پولشویی در قالب توسعهٔ شهری».
تمرکز بر ساخت مجتمعهای مسکونی بسیار گرانقیمت، شکاف اجتماعی و اقتصادی شهر را نیز عمیقتر کرده است. ارزانترین واحد آپارتمانی در پروژهٔ لوکس «ریکسوس» که هنوز در حال ساخت است، با قیمت هر متر مربع ۵ هزار دلار فروخته میشود؛ در حالی که میانگین حقوق ماهانهٔ یک عراقی حدود ۵۲۰ دلار است.
با وجود تمام این تجملات، محیط اطراف این مجتمعها همچنان نشانههایی از مشکلات ریشهدار کشور را به نمایش میگذارد. رود دجله آلوده و متعفن است و شعلههای گاز و دودهای سمی پالایشگاه نفت «دوره» در فضای شهر پخش میشود.
در حالی که نور نارنجی پالایشگاه پسزمینهٔ گفتوگویمان بود، آن سیاستمدار مخالف با خشم از دهکدهٔ دجله بهعنوان پناهگاه ثروتمندان و نماد زوال اخلاقی عمیق دولت یاد کرد؛ مکانی که با این حال، خودش هم در همان هفته دستکم سه بار به آن سر زده بود.
او گفت: «ما در یکی از گرانترین رستورانهای شهر نشسته ایم، اما هنوز بوی فاضلابی را که از رودخانه میآید حس میکنم. عراق یعنی همین.»
نظر شما