پیامدهای گرمایش جهانی فراتر از تصور ماست

twitter sharefacebook share۱۳۹۵ فروردین ۱۹ - 2016-04-07

استفاده بیرویه از سوختهای فسیلی اثار زیانباری بر محیط زیست گذاشته و زندگی بشری را به خطر انداخته. ایا نباید چاره ای اندیشید؟!

«ارزیابی جدید از گرمایش جهانی: آب‌شدن یخ‌های قطب جنوب، سطح آب دریاهای جهان را دو برابر می‌کند»، «هشدار جدید درباره گرمایش زمین: کاهش ٢٠درصدی یخچال‌های طبیعی نیوزیلند»، «هشدار محققان درباره کمبود آب: پیش‌بینی قحطی و خشک‌سالی مرگ‌بار در جهان تا سال ٢٠٥٠»، «دمای قطب شمال ٤٠ درجه گرم‌تر از میزان طبیعی»، «یخ‌های قطب از دست می‌روند: گرمای بی‌سابقه قطب شمال در ١١٥ سال گذشته»، «توصیه کارشناسان برای مقابله با گرمایش زمین: چند روز در هفته گیاه‌خوار شوید»، «پیش‌بینی ناسا: ٤٥ کشور جهان در معرض خشک‌سالی در ٣٠ سال آینده، ایران چهارمین کشور در خطر»، «به دلیل گرمایش جهانی، هر روز حرارتی معادل ٤٠٠‌ هزار بمب اتم در هوا انباشته می‌شود»، «گرمایش جهانی باعث شد: ٢٠١٥ گرم‌ترین سال تاریخ»، «یخچال‌های طبیعی آلپ تا ٢٠ سال دیگر ناپدید می‌شوند»، «هشدار ناسا درباره گرمایش زمین: احتمال غرق‌شدن توکیو و سنگاپور»، «هشدار ٢٠ دانشمند از هشت کشور جهان درباره عاقبت جنگل‌ها» و... . اینها نمونه‌هایی است از تیترها و اخبار رسانه در مورد گرمایش جهانی و پیامدهای ناگوار آن. متأسفانه در سال‌های اخیر اخبار ناگوار بسیاری در مورد گرمایش زمین در رسانه‌ها منتشر شده است اما آن‌چنان که انتظار می‌رفت نتوانست توجهات جهانی را به خود جلب کند و جنبشی تأثیرگذار برای پیشگیری یا مقابله با پیامدهای آن را موجب شود. متأسفانه پدیده گرمایش جهانی بسیار عظیم و فراتر از خواست دولت‌ها و کشورهاست و حل این مشکل، نیازمند اراده جامعه جهانی است که متأسفانه تاکنون به نتیجه قاطع و چشمگیری منجر نشده است. در ادامه پدیده گرمایش زمین، پیامدها و راهکارهای مقابله با آن را با هم بررسی می‌کنیم.

ژانویه (دی) سال گذشته گرم‌ترین ژانویه جهان در ١٣٥ سال گذشته بود که محققان به‌طور مستقیم آن را تجربه کرده‌اند. در این ماه، دمای هوا حدود دو درجه گرم‌تر از میزانی بود که به‌طور عادی انتظار می‌رفت. براساس محاسبات و اندازه‌گیری‌های ناسا، دمای هوای قطب شمال در ماه ژانویه، ١٢,٦ درجه بالاتر از میانگین دمای موردانتظار بود. هرچند برخی حدس زدند این پدیده و تغییرات شدید دما از پیامدهای پدیده ال‌نینو هستند، اما ناسا معتقد است این افزایش دما ربطی به ال‌نینو ندارد. (ال‌نینو یک پدیده آب‌و‌هوایی است که موجب افزایش دمای اقیانوس آرام در سواحل پرو و اکوادور می‌شود.) البته این فقط ژانویه نبود، ماه‌های دیگر تقویم هم هر کدام رکوردهای چشمگیری در این زمینه از خود به جا گذاشتند. به این ترتیب باید سال‌های ٢٠١٤ و ٢٠١٥ را گرم‌ترین سال‌های تاریخ ثبت‌شده نامید. به همین دلیل، موضوع گرمایش جهانی، به یکی از موضوعات همیشگی و دائمی مذاکرات دانشمندان و سیاست‌مداران و در نتیجه رسانه‌ها تبدیل شده است. طبق نظر دانشمندان، در طول صد سال گذشته، میانگین دمای هوا در نزدیکی سطح زمین بین ٠.١٨ تا ٠.٧٤ درجه سانتیگراد افزایش یافته است. این افزایش جهانی دما، اثرات ناخوشایند فراوانی بر زندگی انسان‌ها و جانوران می‌گذارد. با گرم‌شدن زمین، یخ‌های قطبی آب می‌شوند، سطح آب دریاها بالا می‌آید و تغییرات دمایی فصل‌ها، شدت بیشتری می‌گیرد. یعنی زمستان‌ها سردتر از همیشه خواهد بود و تابستان‌ها گرم و خشک. این موضوع بر کشاورزی (که یکی از مهم‌ترین صنایع است)، تأثیر ناخوشایندی دارد. دانشمندان پیش‌بینی در مورد اثرات سوء گرمایش جهانی را تا آنجا پیش برده‌اند که می‌گویند با گرم‌شدن تدریجی زمین، به‌زودی نوع محصولات کشاورزی زمین‌ها هم تغییر خواهد کرد. مدل‌های تغییرات آب‌وهوایی نیز نشان می‌دهد در فاصله سال‌های ١٩٩٠ تا ٢١٠٠ میلادی، میانگین دمای هوای بین ١.١ تا ٦.٤ درجه سانتیگراد افزایش می‌یابد. هرچند اغلب بررسی‌ها تنها به نشان‌دادن نتایج گرمایش جهانی تا سال ٢١٠٠ میلادی اکتفا می‌کنند، اما دانشمندان معتقدند حتی اگر میزان گازهای گلخانه‌ای جو زمین ثابت بماند، اثرات آن تا پایان‌ هزاره سوم پابرجا خواهد بود.

تأثیرهای گرمایش جهانی

گرمایش جهانی، تأثیرهای بسیاری دارد، از جمله تغییرات زیست‌محیطی و اجتماعی ناشی از افزایش دمای زمین. شواهد اصلی این تغییرات اقلیم ناشی از گرم‌شدن زمین شامل بالاآمدن سطح دریا و کاهش پوشش برف در نیمکره ‌شمالی به همراه درجه حرارت‌های زیاد در مناطق مختلف جهان است. طبق نظر هیأت بین‌دولتی تغییرات آب‌وهوایی، افزایش متوسط درجه حرارت جهان از اواسط قرن گذشته، به احتمال بسیار زیاد به دلیل افزایش غلظت گازهای گلخانه‌ای توسط انسان است. پیش‌بینی تغییرات آب‌وهوایی در آینده نیز نشان‌دهنده گرم‌شدن بیشتر کره زمین، بالا‌آمدن سطح دریا و افزایش تعداد و شدت برخی از حوادث آب‌وهوایی شدید است. کنوانسیون سازمان ملل متحد در مورد تغییرات اقلیمی (UNFCCC) توافق کرده‌اند که «غلظت گازهای گلخانه‌ای در اتمسفر را در یک سطح که برای اتمسفر دیگر خطری نداشته‌ باشد، تثبیت کنند».

ضررهای اقتصادی گرمایش جهان

از زمانی که بحث گرمایش جهانی در دنیا داغ شد، کارشناسان و سازمان‌های اقتصادی بسیاری، تحقیق‌های فراوانی در این زمینه انجام داده‌اند، اما هنوز نتیجه یکسان و مشخصی به دست نیامده است. این تحقیقات میزان مضرات اقتصادی گرمایش جهانی را از رقمی در حدود سه دلار برای هر تن کربن دی‌اکسید تا ٩٥ دلار برای هر تن برآورد کرده‌اند. نتایج تحقیقات این دانشمندان اما بر یک نکته تأکید دارد: «هرچند کشورهای توسعه‌یافته بیشترین میزان تولید گازهای گلخانه‌ای را دارند، اما کشورهای در‌حال‌توسعه، بیشترین آسیب‌های اقتصادی را از گرم‌شدن زمین می‌بینند».

------------------------------

گرمایش زمین مفهوم چندان جدیدی نیست و حدود صد سال قدمت دارد. اولین‌بار یک دانشمند سوئدی از این مفهوم برای بررسی تغییرات دما و وضعیت زیست‌محیطی زمین استفاده کرد. «سوانت آرنیوس» در آن زمان به این نتیجه رسید که پخش‌شدن دود سوخت‌های فسیلی باعث بالارفتن دمای زمین می‌شود. اما عبارت «گرمایش زمین» از ٣٥ سال پیش در ادبیات زیست‌محیطی رایج شد. امروز اکثریت قریب‌به‌اتفاق دانشمندان قبول دارند جهان در حال گرم‌ترشدن است و فعالیت‌های بشر به گرم‌ترشدن زمین منجر شده است. سازوکار گرمایش زمین نیز به این شکل است که گازهای حاصل از سوزاندن سوخت‌های فسیلی مثل زغال‌سنگ و نفت، وارد جو زمین می‌شود و مقدار زیادی از پرتوهای خورشید را مانند یک گلخانه در جو زمین نگاه می‌دارد و باعث افزایش دمای زمین می‌شود.

نویسنده: احمد شیخ عارفی

نظر شما