وقتی به راههایی برای حفظ تیزهوشی ذهنی در دوران افزایش سن فکر میکنید، احتمالاً کار کردن با خاک و باغبانی جزو اولین گزینههایی نیست که به ذهنتان میرسد. اما واقعیت این است که باغبانی میتواند برای سلامت مغز مفید باشد.
«باغبانی احتمالاً به سلامت شناختی کمک میکند»، این را اسمیتا پاتل، متخصص مغز و اعصاب با رویکرد تلفیقی و پزشک طب خواب در مرکز Endeavor Health میگوید. «نه به این دلیل که قطعاً از زوال عقل جلوگیری میکند، بلکه چون مجموعهای از فعالیت بدنی، درگیری ذهنی، کاهش استرس و سایر عادات سالم را در یک فعالیت واحد جمع میکند.»
پژوهشها چه میگویند؟
در یکی از پژوهش های جدید که نزدیک به ۱۳۷ هزار نفر بالای ۴۵ سال را بررسی کرده، مشخص شد افرادی که بهطور منظم فعالیت بدنی دارند—از جمله کارهایی مثل باغبانی و رسیدگی به حیاط—کمتر دچار مشکلات حافظه و محدودیت در عملکرد روزانه مرتبط با افت شناختی میشوند. به نظر میرسد این ارتباط تا حدی به دلیل سطح بالاتر فعالیت بدنی و نرخ پایینتر افسردگی در این افراد باشد.
وایس میگوید: «باغبانی تقریباً تمام عوامل سبک زندگی را که تحقیقات سلامت مغز مهم دانستهاند در بر میگیرد: حرکت بدنی، کاهش استرس، ارتباط اجتماعی، کیفیت خواب و درگیری مداوم ذهنی. وقتی یک فعالیت تا این حد با شواهد علمی همراستا باشد، دیگر نمیتوان آن را بیاهمیت دانست.»
در یک مطالعه دیگر که افراد را از کودکی تا سالمندی دنبال کرده بود، مشخص شد کسانی که در ۷۹ سالگی گزارش داده بودند باغبانی میکنند (چه کم و چه زیاد)، در مقایسه با افرادی که هرگز باغبانی نکرده بودند، مهارتهای فکری و حافظه بهتری داشتند و عملکرد شناختیشان نسبت به سطح پایه در دوران کودکی قویتر بود.
با این حال، این افراد در فاصله ۷۹ تا ۹۰ سالگی کاهش شناختی کندتری نسبت به دیگران تجربه نکردند. این یافته نشان میدهد که باغبانی ممکن است در طول زندگی به حفظ توان شناختی کمک کند، اما لزوماً در سالهای پایانی عمر از بیماریهایی مثل زوال عقل جلوگیری نمیکند.
البته این به آن معنا نیست که باغبانی نمیتواند در طول سالها به حفظ تیزهوشی ذهنی کمک کند. به گفته نوردویگ، باغبانی همزمان چندین سیستم مغزی را درگیر میکند؛ از جمله حرکت، پردازش حسی، عملکردهای خودکار و تفکر سطح بالا.
باغبانی چگونه به سلامت شناختی کمک میکند؟
همانطور که برخی کارشناسان اشاره کردهاند، باغبانی فعالیتی پیچیده است که میتواند از چندین مسیر به تقویت عملکرد ذهنی کمک کند. در ادامه به برخی از این مکانیسمها اشاره میشود:
شما را به حرکت وا میدارد
کارهایی مثل کندن خاک، کاشتن و وجین کردن، در دسته فعالیتهای هوازی با شدت کم تا متوسط قرار میگیرند. این نوع فعالیتها باعث بهبود جریان خون به مغز میشوند و با کاهش خطر افت شناختی مرتبط هستند.
پاتل میگوید: «فعالیت بدنی یکی از مستندترین و مؤثرترین راهها برای حفظ سلامت بلندمدت مغز است.»
ورزش همچنین سطح مادهای به نام BDNF را افزایش میدهد؛ یک فاکتور رشد که به حفظ هیپوکامپ (بخشی از مغز که مسئول شکلگیری حافظههای جدید و بلندمدت است) کمک میکند. این ناحیه معمولاً در زوال عقل کوچکتر میشود.
تا اینجا، هیچ پژوهشی نشان نداده که دقیقاً چه مقدار زمان باید صرف باغبانی (یا ورزش) کرد تا از مزایای شناختی آن بهرهمند شد. وایس میگوید: «آنچه مطالعات کلی درباره فعالیت بدنی نشان میدهند این است که تداوم مهمتر از هر جلسه منفرد است؛ فعالیت منظم همیشه از فعالیت پراکنده مؤثرتر است.»
مغز شما را به چالش میکشد
یکی از بهترین راهها برای حفظ تیزهوشی ذهنی، وارد کردن تحریکهای جدید یا مداوم به زندگی روزمره است.
پاتل میگوید: «باغبانی علاوه بر مزایای جسمی، تحریک ذهنی ایجاد میکند—مثل برنامهریزی، به خاطر سپردن نحوه مراقبت از گیاهان و حل مسئله—که حافظه و کارکردهای اجرایی را درگیر کرده و به کندتر شدن افت شناختی کمک میکند.»
وایس نیز اضافه میکند که این فعالیت چندین سیستم شناختی را همزمان درگیر میکند و «ممکن است به افزایش مقاومت مغز در برابر افت عملکرد کمک نماید.»
استرس را کاهش میدهد
برخی تحقیقات نشان میدهند که استرس مزمن میتواند خطر اختلال شناختی خفیف و بیماری آلزایمر را افزایش دهد. یکی از دلایل احتمالی این است که استرس کیفیت خواب را مختل میکند. در یک مطالعه مشخص شد افرادی که کمتر از شش ساعت در شب میخوابند، بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل در آینده هستند.
گذراندن زمان بیشتر در طبیعت اغلب بهعنوان راهی برای کاهش استرس و افزایش احساس کلی سلامت توصیه میشود. وایس میگوید: «محیطهای طبیعی باعث بازیابی توجه و کاهش خستگی ذهنی میشوند. استرس مزمن بهمرور به مغز آسیب میزند، بنابراین هر چیزی که آن را کاهش دهد، ارزش توجه دارد.»
راههای دیگر برای کاهش خطر زوال عقل
به خاطر داشته باشید که باغبانی همهچیز نیست. پاتل میگوید این فعالیت «احتمالاً فقط بخشی کوچک از یک پازل بزرگتر است» و «راهحل کامل و مستقل محسوب نمیشود.»
برای حفظ سلامت مغز و عملکرد شناختی، باید مجموعهای از تغییرات سبک زندگی را بهکار گرفت و مهمتر از آن، در انجام آنها استمرار داشت.
به گفته وایس، راههای دیگر برای حمایت از مغز عبارتاند از:
مدیریت سلامت قلبی–متابولیک: فشار خون بالا، کلسترول و قند خون میتوانند بهمرور به رگهای مغزی آسیب بزنند.
یادگیری مداوم: یاد گرفتن زبان جدید، نواختن ساز یا مهارتی مثل بافتنی به مغز کمک میکند فعال و سازگار باقی بماند.
حفظ ارتباطات اجتماعی: معاشرت منظم با دوستان و جامعه با کاهش خطر زوال عقل مرتبط است.
انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط در هفته.
پیروی از رژیم غذایی مفید برای مغز، مانند رژیم مدیترانهای.
بررسی شنوایی و درمان مشکلات آن، زیرا کمشنوایی درماننشده یکی از مهمترین عوامل خطر قابلاصلاح برای زوال عقل است.
وایس تأکید میکند که در هر سنی، باید از همین حالا به سلامت مغز فکر کرد: «تغییرات زیستی مرتبط با زوال عقل معمولاً ۱۵ تا ۲۰ سال پیش از بروز علائم آغاز میشوند. عادتهایی که در دهه ۴۰ و ۵۰ زندگی شکل میگیرند، بسیار مهمتر از چیزی هستند که بیشتر افراد تصور میکنند.»
پس برای سلامت مغزتان، بیلچه را بردارید، آستینها را بالا بزنید و از اینکه کمی دستتان خاکی شود نترسید.
نظر شما