اوایل این هفته، رسانههای نزدیک به حکومت ایران ایدهای را مطرح کردند که بر اساس آن، شرکتهای بهرهبردار کابلهای اینترنتی زیردریایی در تنگه هرمز باید برای عبور از آنچه تهران «آبهای فراساحلی ایران» میخواند، هزینه پرداخت کنند.
این پیشنهاد در پی هشدارهای ایران درباره آسیبپذیری کابلهای زیردریایی در تنگه هرمز مطرح شد؛ کابلهایی که نقش مهمی در ارتباطات و اقتصاد منطقه دارند.
اظهارات ایران بار دیگر اهمیت یکی از زیرساختهای پنهان اما حیاتی اینترنت و اقتصاد جهانی را برجسته کرده است: شبکهای متشکل از بیش از ۵۰۰ کابل زیردریایی که بیش از ۹۵ درصد تبادل دادههای بینالمللی جهان را جابهجا میکنند.
ما معمولاً تصور میکنیم اینترنت چیزی مجازی و شناور در «ابر» است، اما زیرساخت واقعی آن کاملاً فیزیکی و آسیبپذیر است؛ و همین آسیبپذیری حالا به یک نگرانی جدی ژئوپولیتیکی تبدیل شده است.
خلیجها، تنگهها و کابلها
بخشی از مهمترین مسیرهای کابلهای زیردریایی جهان از خاورمیانه عبور میکنند. گذرگاههای باریکی مانند دریای سرخ، تنگه بابالمندب، کانال سوئز و تنگه هرمز، علاوه بر اهمیت دریایی، به «گلوگاههای دیجیتال» جهان هم تبدیل شدهاند.
این مسیرها مراکز اقتصادی بزرگ اروپا، آسیا و آفریقا را به یکدیگر متصل میکنند. در سال ۲۰۲۴، آسیب به کابلهای زیردریایی در دریای سرخ باعث اختلال در حدود ۲۵ درصد از ترافیک اینترنت میان اروپا و آسیا شد.
ایران کاملاً از اهمیت راهبردی این کابلها آگاه است. آسیب دیدن این خطوط ـ چه بر اثر حادثه و چه بهصورت عمدی ـ پیامدهای بسیار گستردهای خواهد داشت.
پیام ایران روشن است: زیرساخت دیجیتال هم میتواند به ابزاری برای اعمال فشار راهبردی تبدیل شود و هم خودش به هدف حمله بدل گردد.
زیرساخت دیجیتال؛ شریان حیاتی جدید جهان
در گذشته وقتی از «زیرساخت حیاتی» صحبت میشد، ذهنها به سمت خطوط لوله نفت، بنادر یا شبکه برق میرفت. اما امروز زیرساختهای داده و ارتباطات، به همان اندازه برای امنیت ملی و اقتصاد کشورها اهمیت پیدا کردهاند.
مشکل اصلی کابلهای زیردریایی، تمرکز بیشازحد آنهاست. بسیاری از این کابلها در مسیرهای مشابهی در کف دریا کنار هم قرار گرفتهاند و از تعداد محدودی گلوگاه دریایی عبور میکنند.
همین مسئله باعث ایجاد نقاط ضعف خطرناک شده است. قطع شدن یک کابل ـ چه عمدی باشد و چه تصادفی ـ میتواند همزمان ارتباطات چندین منطقه جهان را مختل کند.
گرچه قطع شدن کابلها اتفاق نادری نیست، اما تعمیر آنها بسیار دشوار است؛ بهویژه در آبها یا مناطق درگیر تنش. کشتیهای تعمیراتی برای فعالیت به امنیت، هماهنگی بینالمللی و زمان نیاز دارند.
خطر فروپاشی ارتباطات جهانی
اختلال جدی در کابلهای زیردریایی میتواند پیامدهایی عمیق داشته باشد. یکی از نخستین نتایج آن، قطع شدن ارتباطات جهانی است. امکانی که امروز بدیهی به نظر میرسد ـ اینکه هر فردی بتواند تقریباً با هر نقطهای از جهان ارتباط برقرار کند ـ ممکن است بهشدت آسیب ببیند.
کشورهایی که وابستگی زیادی به مسیرهای آسیبپذیر کابلها دارند، ممکن است با افت شدید کیفیت اینترنت، قطع ارتباطات یا حتی بیثباتی مالی مواجه شوند. این وضعیت بهویژه برای کشورهای در حال توسعه در بخشهایی از آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا سنگینتر خواهد بود، زیرا زیرساخت جایگزین محدودی دارند.
بازارهای مالی نیز بهشدت آسیبپذیرند. جریان فوقالعاده سریع و پایدار دادهها، ستون اصلی معاملات الگوریتمی، شبکههای پرداخت جهانی و تراکنشهای بانکی بینالمللی است.
حتی اختلالی کوتاهمدت میتواند بازارها را دچار نوسان شدید کند، انتقال پول را به تأخیر بیندازد و اعتماد سرمایهگذاران را متزلزل سازد. از آنجا که اقتصاد جهانی بهشدت به هم وابسته است، بیثباتی دیجیتال در یک منطقه میتواند خیلی سریع به موجی از شوک مالی در سراسر جهان تبدیل شود.
اگر همزمان با اختلال در کابل ها، بحران یا ناامنی در مسیرهای حیاتی تجارت دریایی ـ مانند تنگه هرمز یا کانال سوئز ـ رخ دهد، بازار بیمه، صنعت کشتیرانی و زنجیره تأمین انرژی جهان نیز با موجی از بیثباتی روبهرو خواهند شد.
بُعد نظامی ماجرا
پیامدهای نظامی و راهبردی قطع کابلها شاید حتی خطرناکتر باشد. ارتشها برای ارتباطات امن در مسافتهای طولانی و هماهنگی لحظهای به این شبکهها وابستهاند.
در عمل، همهچیز ـ از سیستمهای فرماندهی و کنترل گرفته تا عملیات پهپادی و برنامهریزی لجستیکی ـ به کابلهای زیردریایی متکی است. آسیب به این شبکهها میتواند کارایی نیروهای نظامی را کاهش دهد، هماهنگی میان متحدان را دشوارتر کند و احتمال اشتباهات محاسباتی را بالا ببرد.
خرابکاری در کابلها نیز مانند حمله مستقیم به یک هدف نظامی، شفاف و واضح نیست. معمولاً مشخص کردن عامل اصلی دشوار است؛ همانطور که در موارد قطع کابلها در دریای بالتیک، انگشت اتهام اغلب به سوی روسیه گرفته شد، اما اثبات قطعی آن پیچیده بود.
از نظر حقوقی هم وضعیت مبهم است. همین ابهام خطر تشدید بحران را افزایش میدهد، زیرا کشورها ممکن است نتوانند تشخیص دهند که اختلال ایجادشده ناشی از حادثه، اقدام مجرمانه یا عملی جنگی بوده است.
جهان دیجیتال، پایههایی کاملاً فیزیکی دارد
درگیری میان آمریکا و ایران تاکنون ساخت برخی کابلهای زیردریایی جدید را به تأخیر انداخته است. اما این بحران واقعیتی بزرگتر را هم آشکار میکند: دنیای دیجیتال، برخلاف تصور رایج، بر پایههایی کاملاً واقعی و فیزیکی بنا شده و این پایهها آسیبناپذیر نیستند.
هرگونه حمله یا خرابکاری عمدی علیه این زیرساختها، فقط یک حادثه محلی نخواهد بود؛ بلکه بر ارتباطات جهانی، اقتصاد بینالمللی و سیستمهای امنیتی جهان اثر خواهد گذاشت.
بستر دریاها اکنون به میدان جدید رقابتهای ژئوپولیتیکی تبدیل شده است؛ و پیامدهای هرگونه اختلال در آن، ممکن است سالها ثبات جهان را تحت تأثیر قرار دهد.
برای مطالعه بیشتر در این زمینه رجوع کنید به: ترامپ آماده ازسرگیری جنگ با ایران است
نظر شما