سه هفته پس از آنکه نیروهای آمریکایی نیکلاس مادورو، رئیسجمهور ونزوئلا، را از کاراکاس ــ پایتخت ــ خارج کردند، معاون او، دلسی رودریگز، بدون واگذاری حتی ذرهای از کنترل سیاسی در کشوری خودکامه، با شتاب در حال آزادسازی اقتصاد است.
با چراغ سبز رئیسجمهور ترامپ، خانم رودریگز صادرات نفت ونزوئلا را از چین به بازار بسیار پرسودتر ایالات متحده هدایت کرده است. او اوایل همین ماه، نخستین بخش از درآمد فروش نفت ــ ۳۰۰ میلیون دلار ــ را به نظام بانکی ونزوئلا تزریق کرد؛ اقدامی که سقوط پول ملی را متوقف ساخت و نگرانیها از ابرتورم را فرو نشاند.
او بهسرعت در حال بازنویسی قوانین برای جذب سرمایهگذاری خارجی و افزایش دستمزدهاست؛ تا جایی که بسیاری از اقتصاددانان پیشبینی میکنند ونزوئلا امسال به رشد اقتصادی دو رقمی دست یابد. رودریگز وعدهٔ شفافیت و پاسخگویی اقتصادی داده است؛ اعترافی ضمنی به سالها غارت منابع دولتی توسط حکومتی که خودش دههها در آن خدمت کرده است.
انتظار یک جهش اقتصادی، موجی از خوشبینی را به راه انداخته است: بورس کوچک کاراکاس رشد کرده، قیمت املاک بالا رفته و بهای اوراق قرضهٔ ونزوئلا ــ که مدتها در وضعیت نکول بودهاند ــ با امید به بازپرداخت بدهیهای کشور افزایش یافته است. همزمان که دولت ترامپ تلویحاً از احتمال لغو بخشی از تحریمهای آمریکا علیه ونزوئلا سخن میگوید، سرمایهگذاران خارجی راهی کاراکاس شدهاند تا املاک، معادن و کارخانههایی را که در سالهای بحران بهشدت بیارزش شدهاند، ارزان بخرند.
رودریگز ۵۳ ساله هفتهٔ گذشته در سخنرانی تلویزیونی خطاب به استانداران و شهرداران گفت: «ما انتظار داریم ۲۰۲۶ سال بهتری باشد. میدانیم که چنین خواهد شد.»
اما این سرخوشی اقتصادی در سایهٔ دولتی بهشدت سرکوبگر گسترش مییابد؛ دولتی که خانم رودریگز تاکنون نشانهٔ چندانی از برچیدن آن نشان نداده است.
ماموران امنیتیِ بهشدت مسلح در جادههای کاراکاس خودروها را متوقف میکنند و تلفنهای همراه رانندگان را بررسی میکنند. چندین ایست بازرسی که توسط نیروهای ضدجاسوسی ارتش اداره میشود، در نزدیکی محل سکونت رودریگز در محلهای مرفه و پرجمعیت در شرق کاراکاس برپا شده و ساکنان و رهگذران را یکسان کنترل میکند.
دولت رودریگز برخی زندانیان سیاسی را آزاد کرده است ــ بیش از ۲۰۰ نفر به گفتهٔ گروههای حقوق بشری ــ اما صدها نفر همچنان در زنداناند. افزون بر این، برخی زندانیان تازه جای آزادشدگان را گرفتهاند.
جیمز لاکی-لانگ، یک شهروند آمریکایی و زندانی سیاسی سابق، در مصاحبهای گفت که وقتی مسئولان زندان این ماه در حال آمادهسازی آزادی او و گروهی دیگر بودند، همزمان گروهی از بازداشتشدگان جدید ــ از جمله یک نوجوان ۱۷ ساله ــ را پذیرش میکردند. تقریباً همهٔ آنها، از جمله خود لاکی-لانگ، به جرایم مرتبط با «تروریسم» متهم شده بودند؛ اتهاماتی که به گفتهٔ گروههای حقوق بشری، تقریباً همیشه ساختگی است.
در حوزهٔ اقتصاد، نهادهای ناظر مالی ونزوئلا پیدرپی با مالکان شرکتهای بورسی تماس میگیرند و از آنها میخواهند توضیح دهند چرا قیمت سهامشان افزایش یافته است.
چندین تاجر که با این نهادها تماس داشتهاند، از گفتوگوهای عجیب و مضحکی سخن گفتند که طی آن مجبور بودند توضیح دهند چرا قیمت سهام شرکتشان بالا رفته، بیآنکه به سقوط یک دیکتاتور ــ که تا حد زیادی مسئول یکی از عمیقترین فروپاشیهای اقتصادی تاریخ معاصر بود ــ اشارهای کنند.
سقوط مادورو تاکنون هیچ تغییر محسوسی در آزادی بیان بهشدت محدودشدهٔ ونزوئلا ایجاد نکرده است. دستکم دو روزنامهنگار برجستهٔ ونزوئلایی پس از اشاره به موضوعات «تابو» در برنامههایشان، از سوی مقامها مورد توبیخ یا تهدید قرار گرفتهاند؛ آنهم پس از حملهٔ آمریکا به کاراکاس در ۳ ژانویه.
از جمله تابوها، بردن نام ماریا کورینا ماچادو، رهبر اپوزیسیونِ تبعیدی است؛ کسی که در واشنگتن در حال لابی با قانونگذاران برای وادار کردن ونزوئلا به برگزاری انتخابات جدید است.
فضای ترسی که سالهاست مخالفان دولت را دربر گرفته، اکنون به گروهی دیگر نیز سرایت کرده است: مقامها و تاجران نزدیک به حکومت که موقعیت و ثروتشان را مدیون روابط شخصی با خانوادهٔ مادورو هستند.
از زمان بهدست گرفتن قدرت، رودریگز چندین وفادار به مادورو را تنزل مقام داده یا برکنار کرده و ردهٔ دوم فرماندهی ارتش را دستخوش تغییرات اساسی کرده است؛ در حالی که همچنان در انظار عمومی تأکید میکند صرفاً یک سرپرست موقت است که برای بازگشت رئیسجمهور کار میکند.
مهمترین برکناری تاکنون "الکس ساب" بوده است؛ تاجر قدرتمند کلمبیایی که آمریکا او را به اتهام پولشویی برای مادورو تحریم کرده بود. رودریگز این ماه با ارتش آمریکا همکاری کرد تا نفتکش حامل نفت متعلق به ساب را وادار به بازگشت به ونزوئلا کند و در هفتهٔ گذشته نیز او را از سمتهای دولتیاش کنار گذاشت.
حامیان رودریگز در دولت میگویند رهبر موقت در حال «راه رفتن روی لبهٔ تیغ» است. او میکوشد با ایجاد حس امید و خوشبینی پس از ۱۳ سال حکومت مادورو، محبوبیت خود را افزایش دهد. اما به گفتهٔ افرادی که او را میشناسند، این خوشبینی نباید به جشن و پایکوبی علنی تبدیل شود. نگرانی آنها این است که چنین جشنهایی واکنش خشونتآمیز نیروهای شبهنظامی وفادار به رئیسجمهور برکنار شده را برانگیزد؛ نیروهایی که پس از تحقیر شدن بهدست ارتش آمریکا، تشنهٔ انتقاماند.
منتقدان رودریگز میگویند نبود هرگونه امتیاز سیاسی معنادار پس از سقوط مادورو، ویژگی ذاتی مدل حکمرانی اوست.
به گفتهٔ آنها، رودریگز شاید در پی بازسازی مسیری باشد که چین در دههٔ ۱۹۸۰ پیمود: گشودن اقتصاد به روی سرمایهگذاری خارجی و نیروهای بازار، بدون قربانی کردن انحصار قدرت حزب حاکم. برخی مفسران حتی این رویکرد را «دلسیپینگ» نامیدهاند؛ اشارهای به دنگ شیائوپینگ، معمار اصلاحات اقتصادی چین.
اما تکرار این الگو آسان نیست. برخی افراد نزدیک به حکومت میگویند جامعهٔ ونزوئلا امروز بازتر از چینِ آن دوران است و رونق اقتصادیِ پیشِ رو احتمالاً بسیاری از ونزوئلاییها را به مطالبهٔ نقش پررنگتر در تصمیمگیری دربارهٔ نحوهٔ خرج شدن ثروت جدید نفتی سوق خواهد داد.
علاوه بر این، برخلاف چین، دولت رودریگز برای بقای خود به قدرتی خارجی ــ ایالات متحده ــ وابسته است؛ قدرتی که ممکن است دیدگاههای دیگری دربارهٔ شیوهٔ ادارهٔ کشور داشته باشد.
ترکیبی از آزادسازی اقتصادی و فشار خارجی میتواند ونزوئلا را به مسیری شبیه سرنوشت ابرقدرت دیگری بکشاند: اتحاد جماهیر شوروی. در اواخر دههٔ ۱۹۸۰، بازتر شدن اقتصاد، ضعفهای نظام سیاسی شوروی را عیان کرد، شهروندان را جسورتر ساخت و در نهایت به سقوط حاکمیت تکحزبی انجامید.
نظر شما