بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اواخر سال ۲۰۲۴ به ساکنان شمال اسرائیل وعده داده بود که حزبالله در جنگ اخیر درهم شکسته و نابود شده است.
اما حالا، یک سال و نیم بعد، نیروهای اسرائیلی بار دیگر در امتداد مرز لبنان درگیر جنگ با این گروه شبهنظامی هستند. با وجود آتشبسی که ماه گذشته تحت فشار آمریکا برقرار شد، دو طرف همچنان هر روز به روی یکدیگر آتش میگشایند؛ درگیریای که هم هزینه سنگینی بر جوامع جنوب لبنان تحمیل کرده و هم زندگی روزمره در شمال اسرائیل را مختل ساخته است.
این نبردها پس از آن دوباره شعلهور شد که حزبالله در ماه مارس، در واکنش به حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران، حملات موشکی خود را آغاز کرد. جنگ اکنون به یک نبرد فرسایشی چریکی تبدیل شده که عمدتاً در «منطقه امنیتیِ» اعلامشده توسط ارتش اسرائیل در جنوب لبنان جریان دارد؛ منطقهای که بیشتر غیرنظامیان از آن گریختهاند.
حزبالله و لبنان بیشترین هزینه این جنگ را پرداختهاند: بیش از ۲۷۰۰ نفر در لبنان کشته شدهاند، دهها روستا ویران شده و نیروهای اسرائیلی اکنون حدود ۵ درصد خاک لبنان را در کنترل دارند.
اما این جنگ برای اسرائیل نیز بدون هزینه نبوده است.
حزبالله نشان داده که هنوز توانایی هدف قرار دادن نیروهای ارتش اسرائیل در «منطقه امنیتی» را دارد؛ بهویژه با استفاده از پهپادهای انفجاری، از جمله پهپادهای «دید اولشخص» یا FPV که از نمونههای بهکاررفته در جنگ اوکراین الهام گرفته شدهاند. این گروه همچنین همچنان بهصورت پراکنده به شلیک راکت به داخل اسرائیل ادامه میدهد. تاکنون سه غیرنظامی و ۱۷ سرباز اسرائیلی کشته و دهها نظامی دیگر زخمی شدهاند.
حتی برخی افسران ارتش اسرائیل نیز اذعان کردهاند که قابلیتهای باقیمانده حزبالله برخلاف تصور قبلی آنهاست؛ تصوری که بر اساس آن، این گروه شکست کامل خورده بود.
رافی میلو، فرمانده جبهه شمالی ارتش اسرائیل، ماه گذشته در گفتوگویی که بعداً فاش شد، به ساکنان منطقه تحت مسئولیتش گفت: «بین نحوه پایان جنگ ۲۰۲۴ و آنچه ما تصور میکردیم، با واقعیتی که اکنون میبینیم فاصله وجود دارد؛ ناگهان میبینیم که حزبالله هنوز حضور دارد.»
او اذعان کرد که حملات از راه دور شامل راکت، موشک و پهپاد علیه شهرها و روستاهای شمال اسرائیل همچنان یک نگرانی جدی است، هرچند تأکید کرد که حجم این حملات «در مقایسه با قبل از جنگ ۲۰۲۴ بسیار کمتر» است.
پیش از آغاز دور جدید درگیریها، حزبالله بیش از یک سال پس از آتشبس مورد حمایت آمریکا در اواخر ۲۰۲۴ سکوت کرده بود؛ این در حالی بود که اسرائیل تقریباً هر روز در نقاط مختلف لبنان حمله میکرد و بسیاری از نیروهای این گروه را میکشت و همچنان مواضع نظامی خود را در جنوب لبنان حفظ کرده بود.
اما به گفته سه منبع آگاه از فعالیتهای حزبالله و همچنین مقامهای امنیتی و اطلاعاتی لبنان و منطقه، این گروه از آن دوره ۱۵ ماهه برای بازسازی و سازماندهی دوباره خود استفاده کرد.
یکی از افراد نزدیک به حزبالله گفت این گروه میدانست که درگیری دوباره اجتنابناپذیر است و «هرچه بیشتر صبر میکردیم، نتیجه بهتری میگرفتیم.»
به گفته این منابع، حزبالله بهدلیل نفوذ اطلاعاتی اسرائیل، ارتباطات الکترونیکی را کنار گذاشت و دوباره به استفاده از پیکهای انسانی روی آورد.
همچنین مسیرهای تازه و غیرقابلپیشبینی برای قاچاق سلاح ایجاد شد؛ برخی از این مسیرها حتی از داخل سوریه پس از انقلاب ــ که ظاهراً دیگر دشمن حزب الله محسوب میشد ــ عبور میکردند. ساختار فرماندهی نظامی حزبالله نیز دوباره به مدل سلولهای کوچک و پراکنده چریکی بازگردانده شد.
یکی از مقامهای نظامی اسرائیل گفت: «حزبالله دوباره به همان چیزی تبدیل شده که قبلاً بود؛ یک نیروی چریکی که تلاش میکند هر زمان فرصت پیدا کرد، ضربه بزند و سریع عقبنشینی کند. این گروه در تلاش است تواناییهای قدیمی خود را احیا کند.»
به گفته منابع مطلع و مقامهای اطلاعاتی اسرائیل، مستشاران نظامی ایرانی ــ که همیشه در پشتصحنه نقش داشتند ــ پس از جنگ ۲۰۲۴ نقش پررنگتری در حزبالله پیدا کردند.
با از بین رفتن کامل برخی واحدهای حزبالله، آنچه یکی از منابع «خلأ ساختاری» توصیف کرد، موقتاً توسط افسران سپاه پاسداران پر شد تا زمانی که حزبالله بتواند نیروهای خود را جایگزین کند.
یک مقام امنیتی اسرائیل نیز مدعی شد که «در دو سال گذشته، ایران کنترل خود بر حزبالله را بیشتر کرده»، بهویژه در بخش موشکی و راکتی این گروه.
در همین حال، حزبالله بهشدت تحت تأثیر کارایی پهپادهای ساده FPV در جنگ اوکراین قرار گرفت.
به گفته دو منبع مطلع، از جمله یک مقام حزبالله، این گروه سال گذشته تولید داخلی این پهپادها را افزایش داد و هزاران دستگاه از آنها را برای درگیری احتمالی با اسرائیل آماده کرد.
یکی از این منابع گفت: «با توجه به این تحولات و همچنین دستکم گرفتن توان باقیمانده حزبالله از سوی اسرائیل، این گروه در موقعیت مناسبی برای بازگشت قرار گرفت.»
در هفتههای اخیر، نیروهای اسرائیلی حاضر در «منطقه امنیتی» بارها هدف حملات پهپادهای انفجاری حزبالله قرار گرفتهاند؛ بهویژه پهپادهایی که با کابلهای فیبر نوری هدایت میشوند و میتوانند سامانههای اخلال الکترونیکی اسرائیل را دور بزنند.
در ماه گذشته، ویدئوهای حملات FPV به بخش ثابت شبکههای اجتماعی حزبالله تبدیل شده است. کانال رسمی این گروه در تلگرام تنها در هفته نخست ماه مه بیش از ۵۰ ویدئوی حمله FPV منتشر کرد؛ حدود سه برابر تعداد ویدئوهای منتشرشده در ابتدای آوریل.
این ویدئوها که معمولاً با موسیقی حماسی همراهاند، اغلب پهپادهایی را نشان میدهند که به سمت خودروها یا سربازان اسرائیلی حرکت میکنند.
با این حال، همین ویدئوها نشان میدهد که تواناییهای حزبالله هنوز در مقایسه با نیروهای درگیر در اوکراین ابتداییتر است. در بسیاری از تصاویر، یک پهپاد بهتنهایی و بهصورت مستقیم به خودروهایی ــ که اغلب ثابت و بدون سرنشیناند ــ نزدیک میشود.
با وجود همه اینها، حزبالله پس از خسارتهای سنگینی که در جنگ ۲۰۲۴ متحمل شد، همچنان نسبت به گذشته ضعیفتر شده است.
در عملیات پیجر، صدها عضو حزبالله در اثر انفجار همزمان پیجرها و دیگر تجهیزات الکترونیکی کشته یا معلول شدند.
حسن نصرالله، رهبر کاریزماتیک حزبالله، و چند فرمانده ارشد دیگر ترور شدند و بخش عمده زرادخانه عظیم موشکی این گروه نیز نابود شد.
بر اساس برآوردهای اطلاعاتی اسرائیل، تنها حدود ۱۰ درصد از زرادخانه ۱۵۰ هزار فروندی موشکها و راکتهای حزبالله پیش از ۲۰۲۴ باقی مانده و از موشکهای دوربرد و نقطهزن خطرناک نیز تعداد بسیار اندکی سالم مانده است.
در حال حاضر روزانه حدود ۱۰۰ راکت به شهرهای اسرائیل اصابت میکند؛ رقمی که هنوز بسیار کمتر از ۱۵۰۰ راکتی است که افسران نظامی اسرائیل در سال ۲۰۲۲ پیشبینی کرده بودند حزبالله بتواند روزانه شلیک کند.
یکی از اهداف اصلی اسرائیل، یگان ویژه رضوان حزبالله بوده؛ نیروی کماندوییای که مأمور عملیات نفوذ به داخل اسرائیل و دفاع از جنوب لبنان است.
به گفته منابع آگاه و مقامهای نظامی اسرائیل، صدها نفر از نیروهای این یگان در آغاز درگیریهای کنونی به جنوب اعزام شدند و تلاش کردند با نیروهای اسرائیلی درگیر شوند.
اما مقامهای اسرائیلی میگویند بسیاری از اعضای این نیروی نخبه ــ که در سال ۲۰۲۳ حدود ۳۰۰۰ نفر نیرو داشت ــ اکنون به شمال رود لیتانی عقب رانده شدهاند.
عملیات زمینی ارتش اسرائیل بر یافتن و نابود کردن انبارها و تجهیزات نظامی حزبالله متمرکز بوده و در همین حال، روستاهای لبنانی را نیز کاملا ویران کرده است. حملات هوایی اسرائیل همچنان جنوب لبنان را هدف قرار میدهد، هرچند کمتر به بیروت یا دره بقاع کشیده میشود.
روز چهارشنبه، اسرائیل در حملهای هوایی به بیروت تلاش کرد فرمانده جدید یگان رضوان را ترور کند.
دو منبع نزدیک به حزبالله، اوایل آوریل گفتند بیش از هزار نیروی این گروه در درگیریها کشته شدهاند، هرچند ارتش اسرائیل این رقم را بیش از دو هزار نفر اعلام میکند.
به گفته دونالد ترامپ، اسرائیل بنا به درخواست رئیسجمهور آمریکا شدت درگیریها را کاهش داده است. اما نتیجه این وضعیت خشم ساکنان شمال اسرائیل را برانگیخته؛ مردمی که انتظار پیروزی قاطع داشتند. در همین حال، تحلیلگران نظامی اسرائیلی بیش از پیش درباره گرفتار شدن اسرائیل در یک باتلاق فرسایشی هشدار میدهند.
حتی نتانیاهو نیز ناچار شده علناً اعتراف کند که هدف بزرگتر یعنی شکست کامل حزبالله ــ چه برسد به خلع سلاح آن ــ هنوز محقق نشده و زمان خواهد برد.
او هفته گذشته به فرماندهان ارشد ارتش اسرائیل گفت: «خودم را فریب نمیدهم که این کار آسان خواهد بود و صادقانه میگویم: مأموریت هنوز تمام نشده است.»
محدودیتهایی که ترامپ اعمال کرده ــ و بخشی از مذاکرات گستردهتر او با ایران تلقی میشود ــ برنامهریزان نظامی اسرائیل را ناامید کرده است. آنها ورود حزبالله به جنگ منطقهای را فرصتی برای اجرای حملهای میدانستند که مدتها برای آن برنامهریزی کرده بودند.
برخی سیاستمداران تندرو اسرائیلی پس از آغاز حملات راکتی حزبالله در دوم مارس حتی پا را فراتر گذاشتند و وعده دادند دشمن دیرینه اسرائیل در شمال «برای همیشه» از میان برداشته خواهد شد.
اما تحلیلگران اسرائیلی میگویند همانند جنگهای اخیر اسرائیل در غزه و ایران، موفقیتهای نظامی ارتش لزوماً به پیروزی راهبردی یا توافق سیاسی پایدار منجر نشده است.
آساف اوریون، سرتیپ بازنشسته اسرائیلی و پژوهشگر مؤسسه واشنگتن، میگوید: «از نظر عملیاتی، موفقیتها علیه حزبالله بد نبودهاند.»
او به نابودی گسترده زرادخانه موشکی حزبالله و ناتوانی نیروهای این گروه در جلوگیری از پیشروی زمینی ارتش اسرائیل در جنوب لبنان اشاره میکند.
اما در عین حال تأکید دارد که حزبالله هنوز توان حمله به شهرها و روستاهای شمال اسرائیل را دارد و آنقدر قدرتمند هست که دولت لبنان را از تلاش برای خلع سلاح اجباری بازدارد.
به گفته او، انتخاب مدل «منطقه امنیتی» در لبنان، برای اسرائیل «به معنای تداوم اصطکاک و درگیری است و آتش را از شهرکهای ما دور نمیکند.»
او در پایان میپرسد: «هدف نهایی جنگ برای اسرائیل این بود که ساکنان شمال بتوانند با امنیت به خانههایشان برگردند. آیا واقعاً امروز امنیت دارند؟»
نظر شما