خداوند پاداش انسانها را بر اساس میزان اطاعت، صبر و مبارزه آنها با نفس و مشکلات زندگی قرار داده است. بنابراین، میان کسی که فقط از ایمان و درستکاری حرف میزند و کسی که ایمانش را در رفتار و عمل خود نشان میدهد، تفاوت زیادی وجود دارد.
امام زینالعابدین علیهالسلام در سخنان گهربار خود نکات مهمی درباره زندگی انسان بیان کردهاند و نشان دادهاند که فراتر رفتن از حرف و شعار و ورود به میدان عمل، چه جایگاهی در زندگی و سرنوشت انسان دارد. آن حضرت میفرمایند: «إِنَّ الْجَنَّةَ دَرَجَاتٌ، فَدَرَجَةُ أَهْلِ الْفِعْلِ لَا يُدْرِكُهَا أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْقَوْلِ، وَدَرَجَةُ أَهْلِ الْقَوْلِ لَا يُدْرِكُهَا غَيْرُهُمْ؛ بهشت درجاتی دارد. کسانی که اهل عمل هستند به جایگاهی میرسند که اهل حرف نمیتوانند به آن برسند و اهل حرف نیز به جایگاه اهل عمل دست پیدا نمیکنند.»
این سخن یک نکته اساسی را روشن میکند: دنیا جای آزمون است. انسان در طول زندگی با مشکلات و امتحانهای مختلفی روبهرو میشود؛ بعضی از آنها آساناند و بعضی آنقدر سخت هستند که تحملشان به صبر و اراده زیادی نیاز دارد.
خداوند پاداش انسانها را بر اساس میزان اطاعت، صبر و مبارزه آنها با نفس و مشکلات زندگی قرار داده است. بنابراین، میان کسی که فقط از ایمان و درستکاری حرف میزند و کسی که ایمانش را در رفتار و عمل خود نشان میدهد، تفاوت زیادی وجود دارد.
فقط حرف زدن، انسان را به جایگاه بالایی نمیرساند. بعضی افراد خوب حرف میزنند و مدام درباره اخلاق، ایمان و درستکاری سخن میگویند، اما وقتی نوبت عمل میرسد، نمیتوانند به آنچه گفتهاند پایبند بمانند. در این حالت، حرفهایشان به جای اینکه به سودشان باشد، علیه خودشان تمام میشود.
در مقابل، کسی که برای باورهایش هزینه میدهد و در عمل به آنها پایبند میماند، مسیر دیگری را طی میکند. رسیدن به درجات بالای بهشت با آرزو و حرف امکانپذیر نیست؛ انسان باید برای آن تلاش کند، صبر داشته باشد و در عمل نشان دهد که به باورهای خود پایبند است.
آیتالله سید صادق حسینی شیرازی در یکی از سخنرانیهای خود با عنوان «فداکاری برای عمل به وظایف شرعی» میگوید: «امام زینالعابدین علیهالسلام با این سخن که "بهشت درجاتی دارد" به یاران خود یادآوری کردند که دنیا محل آزمون و امتحان است. انسان در این دنیا با مشکلاتی روبهرو میشود که تحمل آنها برایش دشوار است. همچنین منظور امام سجاد علیهالسلام از این سخن که "اهل عمل به جایگاهی میرسند که اهل حرف نمیتوانند به آن برسند"، این است که بعضی افراد فقط حرف میزنند و عمل نمیکنند.»
عمل کردن به وظایف شرعی همیشه آسان نیست. انسان در زندگی با موقعیتهایی روبهرو میشود که ممکن است او را از مسیر درست دور کنند. خواستههای نفسانی، شهوت، هوس و فشارهای مختلف میتوانند انسان را به سمت گناه سوق دهند. در چنین شرایطی، پایبند ماندن به حق و دوری کردن از حرام، کار سادهای نیست.
اینکه انسان حاضر نباشد حرف حرام بزند، مال حرام بخورد یا مال حرام به دست بیاورد و از انجام کارهای حرام خودداری کند، گاهی به صبر و اراده زیادی نیاز دارد. انسان باید بتواند در برابر وسوسهها مقاومت کند و حتی وقتی انجام کار نادرست برایش آسانتر است، باز هم از آن دوری نماید.
آیتالله شیرازی درباره دشواری این مسیر میگوید: «عمل کردن به وظایف شرعی بسیار دشوار است، چون انسان در این مسیر با موانع مختلفی روبهرو میشود؛ از جمله خواستهها و شهوتهایی که به او فشار میآورند. گاهی هم مشکلات دیگری پیش میآید. اگر انسان بخواهد حرف حرام نزند، مال حرام نخورد، مال حرام نگیرد و کار حرام انجام ندهد، بدون شک تحمل این شرایط برایش سخت است؛ مثل اینکه زغال گداختهای را در کف دست نگه دارد.»
یکی دیگر از مسئولیتهای مهم دینی، امر به معروف و نهی از منکر است. انجام این وظیفه هم همیشه بدون هزینه نیست و گاهی انسان باید برای دفاع از حق، از مال و حتی جان خود بگذرد. این مسئولیت میتواند مشکلات بزرگی برای فرد ایجاد کند و او را در برابر کسانی قرار دهد که منافعشان با حق و اصلاح جامعه در تضاد است.
زندگی ائمه اطهار علیهمالسلام نمونه روشنی از چنین فداکاریهایی است. آنان برای اصلاح جامعه و دفاع از دین، با ظلم و فشار زیادی روبهرو شدند و هزینه سنگینی پرداختند. در حدیثی درباره سرنوشت آنان آمده است: «مَا مِنَّا إِلَّا مَسْمُومٌ أَوْ مَقْتُولٌ؛ هیچیک از ما نیست مگر اینکه یا مسموم شده یا به قتل رسیده است.»
آیتالله شیرازی میگوید: «امر به معروف و نهی از منکر گاهی هزینه مالی و جانی دارد و مشکلات بزرگی ایجاد میکند. ائمه اطهار علیهمالسلام در همین مسیر با مشکلات و محرومیتهای بزرگی روبهرو شدند تا جایی که درباره آنان در حدیث آمده است: "هیچیک از ما نیست مگر اینکه یا مسموم شده یا به قتل رسیده است."»
تاریخ نیز نشان میدهد که ائمه اطهار علیهمالسلام در دورههای مختلف با حاکمان ستمگر درگیر بودند و سرانجام برخی از آنان به دست همین حکومتها کشته یا مسموم شدند. دلیل این برخوردها فقط نصیحت کردن افراد نبود. موضع ائمه، فساد و انحراف سیاسی و اجتماعی را به چالش میکشید و مردم را به مقابله با ظلم و برقراری عدالت دعوت میکرد. به همین دلیل، حکومتهای ستمگر آنان را تهدیدی جدی برای قدرت خود میدیدند.
ایستادگی ائمه در برابر حکومتهای ظالم باعث شد که آنها مستقیماً با قدرتهای حاکم درگیر شوند و در نهایت هزینههای سنگینی بپردازند. آنان جان خود را برای حفظ دین و ارزشهای آن فدا کردند.
آیتالله شیرازی درباره این موضوع میگوید: «چرا ائمه اطهار علیهمالسلام مسموم و کشته میشدند؟ همه اینها به خاطر امر به معروف و نهی از منکر در برابر سلاطین و حاکمان ستمگر بود.»
این مسئله نشان میدهد که پایبندی واقعی به دین، گاهی هزینه سنگینی دارد. انسان نمیتواند انتظار داشته باشد همیشه هم به دستورات دینی عمل کند و هم هیچگاه مجبور نشود از راحتی، منافع یا خواستههای خود بگذرد. پایبندی به آنچه خداوند واجب کرده، بهویژه در شرایطی که وسوسهها و فشارهای اجتماعی زیاد است، نیازمند صبر و اراده قوی است.
در چنین شرایطی، دینداری واقعی فقط به اعتقاد داشتن یا حرف زدن محدود نمیشود. انسان باید بتواند از برخی خواستهها و منافع زودگذر خود بگذرد و رضایت خدا را ترجیح دهد. به همین دلیل، استقامت در مسیر درست را میتوان نوعی مبارزه همیشگی دانست؛ مبارزهای که ممکن است هزینه زیادی داشته باشد، اما در نهایت جایگاه انسان را در برابر خداوند مشخص میکند.
آیتالله شیرازی در اینباره تأکید میکند: «استقامت برای مؤمن فداکاریهای بزرگی میخواهد. در چنین مواردی، پایبندی به دین، دینداری و ثابتقدم ماندن بر آنچه خداوند بر انسان واجب کرده، هزینه دارد و گاهی هزینه زیادی بر انسان تحمیل میکند.»
در نهایت، تفاوت اصلی میان افراد در این است که چه کسی فقط حرف میزند و چه کسی به حرفهایش عمل میکند. گفتن از ایمان، اخلاق و درستکاری آسان است؛ اما زمانی که پای عمل به میان میآید، انسان باید برای باورهای خود هزینه بدهد، در برابر وسوسهها مقاومت کند و در شرایط سخت هم از مسیر خود خارج نشود.
اهل عمل کسانی هستند که ایمان خود را در زندگی واقعی نشان میدهند. آنان ممکن است برای حفظ باورهای خود از مال، آسایش و حتی منافع شخصیشان بگذرند. از همینجاست که تفاوت میان «اهل حرف» و «اهل عمل» معنا پیدا میکند. در این نگاه، جایگاه انسان در درجات بهشت و میزان نزدیکی او به خداوند، نه با حرفهایی که درباره ایمان میزند، بلکه با میزان عملی که برای ایمان خود انجام میدهد مشخص میشود.
دیدگاه خوانندگان