به گفته مقامهای کنونی و پیشین آمریکا، دولت ترامپ خود را برای آغاز یک حمله نظامی گسترده و احتمالا طولانیمدت علیه ایران آماده میکند؛ حملهای که با وجود خطر کشته شدن نیروهای آمریکایی و فرو رفتن ایالات متحده در یک جنگ طولانی، با تمرکز کمسابقه توان نظامی پنتاگون در خاورمیانه همراه بوده است.
انباشت این تسلیحات در خاورمیانه، طی چند هفته گذشته بهتدریج شکل گرفته و اکنون در انتظار پیوستن ناو هواپیمابر «جرالد آر. فورد» و ناوهای همراه آن است. به گفته مقامهای مطلع، فرماندهان نظامی هفته گذشته مأموریت این ناوها را تمدید کرده و دستور دادهاند آنها از دریای کارائیب به منطقه اعزام شوند. با نزدیک شدن این شناورها به تنگه جبلالطارق در روز پنجشنبه، امکان انجام حملهای در چند روز آینده فراهم خواهد شد.
ترامپ صبح پنجشنبه در یک مراسم در واشنگتن، درباره اقدام احتمالیاش مبهم سخن گفت. او در نخستین جلسه «هیئت صلح» گفت: «شاید به یک توافق برسیم، شاید هم نه. در ده روز آینده، یا چیزی حدود آن، خواهید فهمید.» او بعدتر بازه زمانی را «حداکثر ۱۰ تا ۱۵ روز» توصیف کرد.
مشاوران ارشد امنیت ملی ترامپ روز چهارشنبه در اتاق وضعیت کاخ سفید درباره ایران جلسه داشتند. به گفته یک مقام آمریکایی، در این جلسه اعلام شد که همه نیروهای آمریکا که به منطقه اعزام شدهاند تا اواسط ماه مارس در مواضع خود، مستقر خواهند شد.
به گفته مقامها، دولت میخواهد این پیام را منتقل کند که در حال تقویت قدرت رزمی خود در منطقه است. خود ترامپ نیز علناً احتمال کنار زدن رهبر جمهوری اسلامی را مطرح کرده و هفته گذشته گفت اگر ایران در نهایت رهبران جدیدی داشته باشد، «بهترین اتفاق ممکن» خواهد بود.
با این حال، هنوز مشخص نیست که ترامپ مجوز نهایی اقدام نظامی را صادر کرده باشد. یکی از ملاحظات، به گفته برخی، برگزاری المپیک زمستانی است که روز یکشنبه در ایتالیا به پایان میرسد.
به گفته دانیل شاپیرو، سفیر پیشین آمریکا در اسرائیل و مقام ارشد سابق پنتاگون، ایالات متحده با استقرار ناوهای جنگی، دهها جنگنده، سامانههای پدافند هوایی و تسلیحات دیگر و نیز با حمایت اسرائیل، از نظر نظامی «برتری قاطعی» نسبت به ایران خواهد داشت.
اما شاپیرو هشدار داد که یک درگیری بزرگ با ایران خطرات جدی دارد: از موشکهای بالستیکی که میتوانند نیروهای آمریکایی در منطقه را هدف قرار دهند، تا شبکه نیروهای نیابتی ایران در سراسر خاورمیانه که میتواند هر حملهای را خیلی سریع به جنگی بسیار گستردهتر و مرگبارتر تبدیل کند، و همچنین اختلال شدید در کشتیرانی دریایی و بازار جهانی نفت.
او گفت: «در حملات مشترک آمریکا و اسرائیل، قطعاً خسارت سنگینی به آنها وارد میشود. اما این به آن معنا نیست که ماجرا سریع یا تمیز تمام شود؛ آنها نیز توان وارد کردن هزینههایی را دارند.»
به گفته دو فرد آگاه، انتظار میرود در صورت تصمیم به جنگ، بخشی از نیروهای آمریکایی از پایگاههای خاورمیانه خارج شوند. برخی مأمور خواهند شد در پایگاهها بمانند و از آنها در برابر حملات احتمالی محافظت کنند و برخی دیگر به اروپا یا آمریکا منتقل میشوند. پنتاگون در گذشته نیز اقدامات احتیاطی مشابهی انجام داده است.
این آرایش نظامی همزمان با دیدارهای اخیر میان مقامهای آمریکایی و ایرانی برای مذاکره درباره تغییرات در برنامه هستهای تهران صورت میگیرد. سخنگوی کاخ سفید، کارولاین لیویت، این هفته گفت دو طرف «اندکی پیشرفت» داشتهاند، اما همچنان «در برخی مسائل اختلافات بسیار جدی» دارند. به گفته او، انتظار میرود مقامهای ایرانی طی دو هفته آینده با جزئیات بیشتری بازگردند. با این حال، روشن نیست ترامپ حاضر باشد این مدت صبر کند.
به گفته یک دیپلمات اروپایی مطلع از مذاکرات، کشورهای منطقه در ابتدا تصور میکردند فشار نظامی دولت ترامپ برای واداشتن ایران به امتیازدهی بیشتر در مذاکرات است. اما پس از پایان آخرین دور گفتوگوها در ژنو در روز سهشنبه، اکنون بر این باورند که ایران حاضر نیست از «مواضع اصلی» خود، از جمله حق غنیسازی اورانیوم، عقبنشینی کند.
این دیپلمات گفت: «ایرانیها قصد داشتند طرف مقابل را در جزئیات فنی غرق کنند و اصل موضوع را به تأخیر بیندازند. اما ترامپ چنین صبری ندارد.»
به گفته او، افزایش نیروهای نظامی آمریکا در ابتدا برای برخی مقامهای منطقه اطمینانبخش بود، اما نشانههای آمادگی برای یک درگیری طولانی، اکنون بهشدت نگرانکننده شده است.
این دیپلمات افزود: «برخی بازیگران ممکن است با حملات محدود برای افزایش فشار بر ایران موافق باشند. اما یک درگیری طولانی، خونین خواهد بود و میتواند کشورهای بیشتری را ــ چه عمدی و چه بر اثر خطای محاسباتی ــ وارد جنگ کند.»
قرار است مارکو روبیو وزیر خارجه آمریکا، ۲۸ فوریه به اسرائیل سفر کند و با نتانیاهو دیدار داشته باشد. به گفته یک مقام وزارت خارجه، هدف این سفر در جریان گذاشتن نتانیاهو از وضعیت مذاکرات آمریکا و ایران است، اما این موضوع مانع از آن نمیشود که پنتاگون پیش از آن حملات را آغاز کند. تابستان گذشته نیز آمریکا در حالی که دیدارهای دیپلماتیک برنامهریزی شده بود، تأسیسات هستهای ایران را هدف قرار داد.
نتانیاهو مشتاق است آمریکا حملهای بزرگ علیه ایران آغاز کند. او روز یکشنبه در سخنرانیای، شروط خود را برای هرگونه توافق آمریکا با تهران مطرح کرد: ممنوعیت کامل غنیسازی اورانیوم، برچیدن تجهیزات و زیرساختهای مربوط به آن، خروج همه اورانیوم غنیشده از ایران، محدودیت برنامه موشکهای بالستیک و اعمال بازرسیهای مستمر از برنامه هستهای غیرنظامی ایران.
کارشناسان خاورمیانه میگویند ایران بعید است همه این شروط را بپذیرد و آنها را ناقض توان دفاعی خود میداند.
خامنهای در روزهای اخیر در برابر امضای توافق مقاومت کرده و در شبکههای اجتماعی نوشته ایران حق تولید انرژی هستهای دارد و نباید برد زرادخانه موشکیاش محدود شود. او همچنین مقامهای آمریکایی را به تمسخر گرفته است.
او روز سهشنبه نوشت: «آمریکاییها مدام میگویند ناو جنگی به سمت ایران فرستادهاند. البته ناو جنگی ابزار خطرناکی است. اما خطرناکتر از آن، سلاحی است که میتواند آن ناو را به قعر دریا بفرستد.»
یک حمله طولانیمدت به ایران میتواند مهمترین اقدام آمریکا علیه این دشمن دیرینه در چند دهه اخیر باشد. مقامهای آمریکایی عموماً توافق دارند که ایران سالها از حملات علیه نیروهای آمریکا در منطقه حمایت و آنها را تسهیل کرده است.
ترامپ در ژانویه، پس از آنکه وعده داد معترضان ضدحکومتی ایران را نجات دهد، به فکر حملات جدید افتاد. او در آن مقطع اقدام نظامی را کنار گذاشت، زیرا مقامهای دفاعی هشدار دادند که با تعداد محدود نیروهای آمریکا در منطقه، مدیریت پاسخهای تلافیجویانه ایران دشوار خواهد بود.
از آن زمان، دولت آمریکا حجم زیادی از تسلیحات را به منطقه اعزام کرده است؛ از جمله ناو هواپیمابر «آبراهام لینکلن» که از دریای چین جنوبی منحرف شد. هر ناو دهها جنگنده در اختیار دارد و ناوشکنها و هواپیماهای پیشرفته دیگری نیز، از جمله جنگندههای رادارگریز اف-۳۵، به منطقه اعزام شدهاند.
بررسی دادههای ردیابی پروازها در روزهای اخیر نشان میدهد ناوگانی از هواپیماهای سوخترسان به اروپا و خاورمیانه منتقل شدهاند و بسیاری از جنگندهها در پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن جابهجا شدهاند. همچنین دادهها حاکی از آن است که برخی هواپیماهای نظامی آمریکا به پایگاه وراژدبنا در بلغارستان منتقل شده یا از آن عبور کردهاند.
به گفته دانا استرول، مقام ارشد سابق پنتاگون، این آرایش نظامی نشان میدهد دولت ترامپ «برای چیزی بسیار فراتر از یک چرخه حملات یکروزه آماده میشود».
یک درگیری طولانی، تغییری اساسی نسبت به عملیاتهای اخیر ترامپ خواهد بود؛ از جمله عملیات ویژه ژانویه برای دستگیری رئیسجمهور ونزوئلا، نیکلاس مادورو، بمباران چند هفتهای حوثیهای یمن در بهار گذشته، و حملات محدود سال گذشته به تأسیسات هستهای ایران. در همه این موارد، ترامپ عملیاتهایی پرحجم اما کوتاهمدت را مجاز دانست، سپس اعلام پیروزی کرد و به سراغ موضوعات دیگر رفت.
ترامپ همواره دولتهای پیشین آمریکا را به خاطر گرفتار شدن در مداخلات طولانیمدت در خاورمیانه ــ که هزاران سرباز آمریکایی را کشت و منابع پنتاگون را بلعید ــ مورد انتقاد قرار داده است.
جیسون دمپسی، افسر بازنشسته ارتش آمریکا، میگوید موفقیت عملیاتهای پیشین و ندادن هزینه، باعث شده خطرات مأموریتهای آینده دستکم گرفته شود؛ خطراتی مانند حملات مرگبار به نیروهای آمریکایی، برخورد هواپیماها، یا وادار شدن خلبانان به خروج اضطراری یا سقوط در پشت خطوط دشمن.
او میگوید: «آنچه در ونزوئلا انجام دادیم، کاملاً خاص بود. و حتی درباره همان هم مطمئن نیستم که در نهایت همهچیز خوب از آب دربیاید.»
حمله محدود برای وادار کردن ایران به توافق
دونالد ترامپ در حال بررسی انجام یک حمله نظامی محدود اولیه علیه ایران است تا این کشور را وادار به پذیرش شروط او برای توافق هستهای کند؛ اقدامی که از یک حمله تمامعیار که میتواند موجب تلافی گسترده شود، کوتاهتر خواهد بود و بهعنوان گام نخست طراحی شده تا تهران را برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار دهد.
به گفته افراد آگاه، این حمله آغازین — در صورت صدور دستور — ممکن است ظرف چند روز آینده انجام شود و چند سایت نظامی یا دولتی را هدف قرار دهد. اگر ایران همچنان از اجرای دستور ترامپ برای پایان دادن به غنیسازی هستهای خودداری کند، ایالات متحده ممکن است یک کارزار گسترده علیه تأسیسات رژیم آغاز کند؛ کارزاری که حتی میتواند با هدف سرنگونی حکومت تهران طراحی شود.
گزینه حمله محدود اولیه که پیشتر گزارش نشده بود، نشان میدهد ترامپ ممکن است آماده باشد از نیروی نظامی نه فقط بهعنوان تنبیه برای عدم توافق ایران، بلکه برای هموار کردن مسیر یک توافق مطلوب آمریکا استفاده کند. یکی از منابع گفت ترامپ میتواند حملات را بهصورت پلکانی افزایش دهد؛ از اقدام محدود آغاز کرده و در صورت لزوم حملات بزرگتری را دستور دهد تا زمانی که رژیم ایران یا برنامه هستهای خود را برچیند یا سقوط کند.
مشخص نیست ترامپ پس از هفتهها رایزنی تا چه اندازه این گزینه را جدی میداند، هرچند دستیاران ارشد بارها آن را به او ارائه کردهاند. با این حال، به گفته مقامات، بحثهای اخیر بیشتر بر کارزارهای گستردهتر متمرکز بوده است.
ترامپ روز پنجشنبه گفت ظرف ۱۰ روز درباره گامهای بعدی خود در قبال ایران تصمیم خواهد گرفت و بعدتر به خبرنگاران گفت این بازه زمانی حداکثر حدود دو هفته است. او افزود: «ما یا یک توافق میکنیم یا به هر شکل ممکن به یک توافق میرسیم.»
سخنگوی کاخ سفید، آنا کلی، از اظهار نظر درباره مسیر احتمالی آمریکا خودداری کرد و گفت: «فقط رئیسجمهور ترامپ میداند چه خواهد کرد یا نخواهد کرد.»
مقامات میگویند ترامپ هنوز تصمیم نهایی برای حمله — در هر سطحی — نگرفته است، اما گزینههایی از یک کارزار یکهفتهای برای تغییر رژیم تا موجی محدودتر از حملات به تأسیسات دولتی و نظامی ایران را بررسی میکند. برخی مقامات و تحلیلگران آمریکایی هشدار دادهاند چنین حملاتی میتواند ایران را به تلافی وادارد، ایالات متحده را به جنگی گستردهتر در خاورمیانه بکشاند و متحدان منطقهای را به خطر بیندازد.
بررسی گزینه حمله محدود از سوی ترامپ یادآور بحثی است که او در دوره نخست ریاستجمهوری خود درباره وارد کردن «ضربه خونین» به کره شمالی داشت. در سال ۲۰۱۸ و در اوج تنشهای هستهای میان واشنگتن و پیونگیانگ، دولت ترامپ گزینه یک حمله محدود پیشدستانه به کره شمالی را بررسی کرد تا جدیت آمریکا در پایان دادن به برنامه هستهای آن کشور را نشان دهد.
در نهایت ترامپ و تیمش از حمله به کره شمالی صرفنظر کردند و بهجای آن وارد مسیر دیپلماسی با کیم جونگ اون شدند، هرچند سه دیدار میان دو رهبر نتوانست او را به کنار گذاشتن سلاحهایش متقاعد کند.
در جبهه دیپلماتیک، مقامهای ارشد آمریکایی این هفته با همتایان ایرانی خود دیدار کردند. آمریکا خواستار پایان کامل فعالیتهای هستهای تهران، اعمال محدودیت بر برنامه موشکهای بالستیک و توقف حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای است. ایران چنین توافق فراگیری را رد کرده و تاکنون تنها امتیازات محدودی در حوزه هستهای پیشنهاد داده و بار دیگر تأکید کرده هرگز به دنبال سلاح هستهای نبوده است.
این بنبست — که مقامهای آمریکایی میگویند بعید است شکسته شود — در کنار افزایش حضور نظامی آمریکا در نزدیکی ایران، احتمال حملات را افزایش داده است.
مقامهای ایرانی تهدید کردهاند در برابر هر سطحی از حمله آمریکا با «حداکثر قدرت» پاسخ خواهند داد. آیتالله علی خامنهای در پیامهایی در شبکههای اجتماعی گفت نیروهایش میتوانند یک ناو هواپیمابر آمریکایی را غرق کنند و ارتش آمریکا را «چنان بزنند که دیگر نتواند بلند شود.»
ایران همچنین نسبت به ضربالاجلهای دیپلماتیک ترامپ بدبین است. سال گذشته کاخ سفید اعلام کرد دو هفته به ایران فرصت میدهد تا توافق مشابهی را بپذیرد، اما چند روز بعد بمبافکنهای B-2 سه سایت هستهای ایران را هدف قرار دادند و برنامه هستهای کشور را عقب انداختند.
در روزهای اخیر آمریکا جنگندههای پیشرفته F-35 و F-22 را به سمت خاورمیانه اعزام کرده است. یک ناو هواپیمابر دیگر مجهز به هواپیماهای تهاجمی و جنگ الکترونیک نیز در راه منطقه است.
نظر شما