تنها گزینه عربستان، اعمال تدریجی فشار نظامی است؛ فشاری که هزینه حملات به زیرساختهای عربستان را بالا ببرد و در کنار آن، توافقی حاصل شود که به رهبران حوثی امکان دهد بدون از دست دادن کامل وجهه خود، از این وضعیت خارج شوند
در شرایطی که جنگ ایران کشورهای کوچکتر همسایه را درگیر کرده بود، به نظر میرسید عربستان سعودی تا حد زیادی از آن در امان مانده است. آرامکو، شرکت نفتی عربستان، تابستان امسال به لطف خط لوله شرق به غرب سود قابلتوجهی به دست آورد؛ خط لولهای که به عربستان اجازه میدهد نفت خام خود را بدون عبور از تنگه هرمز صادر کند.
اما حالا این خط لوله در پی حمله پهپادی نیروهای همسو با ایران در عراق از کار افتاده است. موشکها و پهپادهای حوثی نیز شهرهای عربستان را هدف قرار میدهند. حتی یک پهپاد حوثی بر فراز مکه، مقدسترین شهر مسلمانان، سرنگون شد؛ شهری که حفاظت از آن یکی از پایههای مشروعیت خاندان سعودی است. حوثیها هدف قرار دادن مکه را تکذیب کردهاند.
حالا عربستان با جنگی در دو جبهه روبهرو است. متحدان این کشور در یمن تلاش میکنند جلوی پیشروی حوثیها را بگیرند، در حالی که خود عربستان باید در داخل کشور با حملات موشکی و پهپادی مقابله کند.
زمانبندی حملات گسترده حوثیها برای عربستان بسیار نامناسب است، زیرا ذخایر جهانی موشکهای رهگیر ساخت آمریکا، که ستون اصلی پدافند هوایی عربستان را تشکیل میدهند، در حال کاهش است. آمریکا نیز که عربستان پس از جنگ جهانی دوم امنیت خود را تا حد زیادی زیر چتر حمایتی آن قرار داده بود، فعلاً تمایلی به ورود مستقیم به این درگیری ندارد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، آخر هفته گفت: «حوثیها با ما تماس گرفتند و نمیخواهند با ما بجنگند.» رویترز نیز روز چهارشنبه گزارش داد که آمریکا با میانجیگری عمان با مقامهای حوثی دیدار کرده است.
عربستان در واکنش به آشفتگیهایی که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران ایجاد کرده، تلاش نمود روابط دفاعی خود را گسترش دهد؛ اما متحدان جدید این کشور تمایلی به ورود به جنگ با حوثیها ندارند. حوثیها نشان دادهاند میتوانند خسارتهای سنگین در میدان جنگ را تحمل کنند و همچنان به مبارزه ادامه دهند.
ترکیه و پاکستان که بر اساس پیمان مکه به شرکای دفاعی مشترک عربستان تبدیل شدهاند، در این درگیری عملاً حضور چندانی ندارند.
نیل کویلیام، کارشناس مسائل خلیج فارس در مؤسسه چتم هاوس، به «میدل ایست آی» گفت: «عربستان الان در وضعیت بسیار دشواری قرار دارد. تقریباً تنها مانده است. آمریکا حضور ندارد، کشورهای عضو پیمان مکه هم وارد میدان نشدهاند و عربستان گزینههای زیادی برای انتخاب ندارد.»
پیشروی سریع حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ باعث شده این گروه کنترل تنگه بابالمندب را در دست بگیرد؛ تنگهای که مسیر عبور نفت عربستان به سمت آسیاست. حمله حوثیها به خط لوله شرق به غرب نیز انتقال نفت عربستان به اروپا را تهدید میکند.
حوثیها اکنون در تلاشاند کنترل تعز و مأرب، دو شهر مهم در مناطق داخلی یمن، را نیز به دست بگیرند. سقوط این دو شهر میتواند برای دولت یمن که از حمایت عربستان برخوردار است و از سوی جامعه جهانی به رسمیت شناخته میشود، ضربهای بسیار سنگین باشد.
عربستان تمایلی به اعزام نیروهای زمینی خود ندارد و در یمن نیز متحدان قابل اتکای زیادی ندارد که بتوانند در میدان با حوثیها بجنگند. نیروهای مقاومت ملی، گروه مسلحی که پیشتر از حمایت امارات برخوردار بود و کنترل بخشهایی از ساحل دریای سرخ یمن را در اختیار داشت، در جریان پیشروی حوثیها عملاً از هم پاشید و عقب نشست.
برنارد هایکل، استاد مطالعات خاور نزدیک در دانشگاه پرینستون، به «میدل ایست آی» گفت: «مشکل عربستان این است که تنها نیروی یمنی که واقعاً توانایی جنگیدن دارد، ظاهراً شورای انتقالی جنوب است.»
شورای انتقالی جنوب خواهان یک کشور مستقل در جنوب یمن است. حمایت امارات از این شورا در اوایل سال جاری باعث تشدید قابلتوجه اختلافات میان امارات و عربستان شد.
یک دیپلمات آگاه از مذاکرات میان دو کشور به «میدل ایست آی» گفت: «امارات میداند چگونه در یمن بجنگد، اما برای بازگشت به میدان خواهان امتیازاتی است. عربستان این خواستهها را برخلاف منافع ملی خود میداند.»
در داخل عربستان، حملات موشکی و پهپادی حوثیها به صنعت نفت این کشور ضربه زده است. عربستان روز سهشنبه بخشی از محمولههای نفتی خود به اروپا را لغو کرد. همچنین بارگیری نفت در بندر ینبع در دریای سرخ، جایی که خط لوله شرق به غرب به آنجا میرسد، متوقف شده است.
این حملات همچنین میتواند برنامه محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، برای متنوع کردن اقتصاد کشور در چارچوب طرح «چشمانداز ۲۰۳۰» را با مشکل روبهرو کند. عربستان ماه آینده میزبان یک کنفرانس مهم سرمایهگذاری است و تلاش میکند تمرکز خود را بر جذب سرمایهگذاری در حوزههایی مانند مراکز داده هوش مصنوعی و گردشگری حفظ کند.
عربستان و متحدان یمنی آن در حال پاسخ دادن به حملات حوثیها هستند، اما ریاض هنوز در ابعادی که یک دهه پیش و هنگام آغاز مداخله نظامی خود در جنگ داخلی یمن وارد شد، درگیر نشده است.
عربستان طی سالهای گذشته تلاش زیادی کرد خود را از جنگ یمن خارج کند. متحدان یمنی این کشور در سال ۲۰۲۲ با حوثیها به آتشبس رسیدند. با این حال، عربستان همچنان محاصره بنادر و فرودگاههای تحت کنترل حوثیها را حفظ کرده است.
یک مقام غربی، اظهار داشت: «این بار رویکرد عربستان متفاوت است. آنها بهخوبی میدانند جنگ یمن به چه باتلاقی تبدیل شد و چه پیامدهایی داشت؛ از افکار عمومی جهان گرفته تا مجوزهای صادرات سلاح و مسائل دیگر. سعودیها فکر میکنند حوثیها غیرقابل پیشبینیاند و با خودشان میگویند: آیا واقعاً میخواهیم دوباره آنها را تحریک کنیم؟»
تحلیلگران میگویند زمانی که حوثیها در امتداد ساحل دریای سرخ پیشروی کردند، عربستان امیدوار بود آمریکا حمایت بیشتری از آن به عمل آورد؛ تا حدی به این دلیل که نمیخواست این تصور ایجاد شود که بهتنهایی وارد جنگ شده است.
برخی کارشناسان همچنین میپرسند چرا عربستان با وجود داشتن نیروی هوایی قدرتمند، برای متوقف کردن پیشروی حوثیها از این نیرو استفاده نکرد؛ بهویژه در مناطق ساحلی دریای سرخ که زمین باز و خشک است و عملیات هوایی در آن آسانتر به نظر میرسد.
هایکل گفت: «فکر میکنم عربستان نمیخواست بدون حضور آمریکاییها بیش از حد وارد این درگیری شود. همین تردید باعث شد این مناطق را از دست بدهند.»
فشار همزمان بر عربستان، یعنی حمله پهپادی به خط لوله شرق به غرب و پیشروی سریع حوثیها در میدان نبرد، در خلأ اتفاق نمیافتد. حوثیها بخشی از چیزی هستند که ایران آن را «محور مقاومت» مینامد. مقامهای منطقهای میگویند حوثیها بر استقلال خود تأکید دارند، اما با تهران نیز هماهنگیهایی انجام میدهند.
ایران در تابستان امسال تجهیزات نظامی و مشاوران جدیدی برای حوثیها فرستاده است. قرار بود ایران در همین هفته با کشورهای عربی خلیج فارس درباره چگونگی ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز گفتوگو کند.
عربستان یکی از معدود کشورهای خلیج فارس بود که همچنان میتوانست در سطح قابلتوجهی نفت صادر کند، زیرا مسیر صادراتی آن از دریای سرخ امکان دور زدن تنگه هرمز را فراهم میکرد.
هایکل گفت: «موضع فعلی عربستان این است که تلاش کند با ایران مذاکره کند و در عین حال در برابر حوثیها موضع تهاجمیتری بگیرد.»
حوثیها پایتخت یمن، صنعا، و بخش عمده مناطق پرجمعیت این کشور را در کنترل دارند، اما خودشان نیز سالها تحت فشار اقتصادی و محاصره هوایی و دریایی بودهاند.
با آتشبس سال ۲۰۲۲ که با حمایت سازمان ملل در یمن برقرار شد، قرار بود بخشی از این محدودیتها برداشته شود و همزمان حوثیها و نیروهای مورد حمایت عربستان وارد مذاکرات سیاسی شوند. اما این مذاکرات پیشرفت چندانی نکرد و یمن عملاً به یک درگیری منجمد تبدیل شد؛ نه جنگی تمامعیار در جریان بود و نه صلحی پایدار شکل گرفت.
دیپلماتهای منطقه میگویند یکی از انگیزههای حوثیها برای آغاز حملات اخیر، تلاش برای ایجاد نوعی عوارض و هزینه عبور در دریای سرخ، مشابه چیزی است که ایران در تنگه هرمز به دنبال آن است.
حوثیها میگویند محاصره کشتیهای سعودی را تنها زمانی متوقف خواهند کرد که بنادر و فرودگاههای تحت کنترل آنها بتوانند آزادانه فعالیت کنند.
هایکل میگوید عربستان در صورت تشدید درگیری، گزینههای مختلفی برای افزایش فشار نظامی دارد. «آخرین گزینه، این است که به حوثیها پول بدهند و برای مدتی کوتاه صلح بخرند.»
اما کویلیام از چتم هاوس معتقد است پذیرش خواستههای حوثیها برای ریاض بسیار دشوار است. او گفت: «چنین کاری شبیه تسلیم کامل خواهد بود. عربستان خود را یک قدرت متوسط و رو به رشد در جهان میداند. نمیتواند اعتبار و جایگاه خود را از دست بدهد و بهسادگی شرایط حوثیها را بپذیرد.»
در نتیجه، گزینهای که برای عربستان باقی میماند، افزایش تدریجی نقش نظامی خود در یمن است.
کارشناسان داخل عربستان میگویند این کشور از مداخله قبلی خود در یمن درس گرفته و نمیخواهد بار دیگر وارد یک جنگ طولانی شود. هشام الغنام، مدیرکل برنامههای مطالعات راهبردی و امنیت ملی در دانشگاه علوم امنیتی نایف عرب در ریاض، به «میدل ایست آی» گفت: «بازگشت به یک جنگ زمینی گسترده، چیز زیادی به عربستان نمیدهد چنانکه شاهد بودیم هشت سال عملیات نظامی نتوانست دستاوردی برای ریاض داشته باشد. از طرف دیگر، چنین جنگی میتواند تحول اقتصادی را که همچنان مهمترین پروژه راهبردی عربستان است، تهدید کند.»
او افزود: «مسیر واقعبینانهتر، اعمال فشار نظامی حسابشدهای است که هزینه حملات به زیرساختهای عربستان را بالا ببرد و در کنار آن، توافقی حاصل شود که به رهبران حوثی امکان دهد بدون از دست دادن کامل وجهه خود، از این وضعیت خارج شوند.»
عبدالعزیز الغشیان، کارشناس امنیتی سعودی و پژوهشگر ارشد غیرمقیم در مجمع بینالمللی خلیج فارس، نیز به «میدل ایست آی» گفت عربستان میتواند به سراغ چیزی برود که او آن را «طوفان قاطع ۲.۰» مینامد؛ اشارهای به عملیات نظامی بزرگی که عربستان یک دهه پیش آغاز کرد.
الغشیان گفت: «ما دوباره به سراغ یک عملیات هوایی خواهیم رفت. چراکه در کوتاهمدت به نظر نمیرسد گفتوگوی واقعی میان طرفهای یمنی شکل بگیرد.» او گفت هدف اصلی عربستان در شرایط کنونی باید «بینالمللی کردن» تنگه بابالمندب باشد تا حمایت آمریکا، کشورهای اروپایی و کشورهای عربی از اقدامات نظامی علیه حوثیها افزایش پیدا کند.
در نهایت، گام بعدی عربستان در یمن تا حد زیادی به این بستگی خواهد داشت که متحدانش چه موضعی در برابر این درگیری اتخاذ کنند.
دیدگاه خوانندگان