پارگی آنوریسم آئورت شکمی بسیار خطرناک است. حتی با انجام فوری جراحی، کمتر از نیمی از افرادی که دچار پارگی آن میشوند زنده میمانند. این بیماری در افراد جوان شایع نیست، اما با افزایش سن احتمال آن بیشتر میشود
«گاهی اوقات دلدرد یا حالت تهوع پیدا میکنم، اما نمیدانم چه زمانی این علائم آنقدر جدی هستند که باید به اورژانس مراجعه کنم. چه کار باید بکنم؟»
خیلی از بیماران شبها با پزشک تماس میگیرند تا درباره یک علامت نگرانکننده راهنمایی بگیرند. اما معمولاً پاسخ پزشک یک چیز است: بهتر است به اورژانس بروید.
این پاسخی نیست که بیشتر افراد دوست دارند بشنوند. وقتی کسی به جای اینکه مستقیم به بیمارستان برود، ساعت دو نیمهشب با پزشک تماس میگیرد، معمولاً امیدوار است پزشک به او اطمینان بدهد که نیازی به مراجعه به بیمارستان نیست.
مشکل اینجاست که بدون بررسی علائم حیاتی، معاینه و در صورت نیاز انجام آزمایش، تقریباً غیرممکن است با اطمینان به کسی گفت که «چیزی نیست و حالتان خوب است».
بیشتر مردم میدانند وقتی دردشان بسیار شدید است ، مثلاً ۱۰ از ۱۰ ، یا وقتی خون قرمز روشن در توالت میبینند، باید فوراً کمک پزشکی بگیرند. اما در سالهایی که پاسخ تماس بیماران را میدادم، با علائم زیادی مواجه شدم که حتی اگر برای یک فرد عادی خیلی نگرانکننده به نظر نرسند، برای پزشک علامت هشدار جدی محسوب میشوند.
اگر همراه با درد شکم هر یک از این نشانهها را دارید، بهتر است آنها را جدی بگیرید:
وقتی درد با سرفه یا تکان خوردن بیشتر میشود
اگر درد شکمتان هنگام سرفه کردن یا پریدن بیشتر میشود، یا مثلاً در خودرو هستید و با عبور از روی یک دستانداز، درد شکمتان تشدید میشود، ممکن است نشانه یک وضعیت اورژانسی به نام "پریتونیت یا التهاب صفاق" باشد.
صفاق، پوشش نازکی است که داخل حفره شکم را میپوشاند؛ همان فضایی که اندامهای شکمی در آن قرار گرفتهاند. اگر یکی از اندامها، مثلاً روده، آپاندیس یا یک کیست، دچار پارگی شود و محتویات آن وارد حفره شکم شود، این پوشش میتواند ملتهب شود.
پزشک برای تشخیص ممکن است تصویربرداری انجام دهد یا هنگام معاینه به دنبال چیزی به نام «درد برگشتی» باشد. در این حالت، درد نه هنگام فشار دادن شکم، بلکه زمانی که پزشک دستش را از روی شکم برمیدارد بیشتر میشود.
اگر پزشک تشخیص دهد که دچار پریتونیت شدهاید، ممکن است به جراحی نیاز داشته باشید. بنابراین اگر درد شکمتان با سرفه، پریدن یا تکان خوردن بیشتر میشود، مراجعه برای ارزیابی پزشکی را به تأخیر نیندازید.
اگر دیگر گاز دفع نمیکنید
اگر درد شکم دارید و نه اجابت مزاج میکنید و نه میتوانید گاز دفع کنید، ممکن است دچار انسداد روده شده باشید. انسداد روده یک وضعیت اورژانسی است. بسته به محل انسداد، ممکن است استفراغ شدید هم داشته باشید و نتوانید هیچ غذا یا مایعی را در معده نگه دارید. همین حالت بهتنهایی دلیل مهمی برای مراجعه به اورژانس است.
در بعضی مواردِ انسداد روده، رنگ استفراغ ممکن است سبز تیره باشد. این رنگ میتواند نشانه وجود صفرا باشد؛ یعنی صفرا که معمولاً وارد روده کوچک میشود، به دلیل انسداد مسیر، برگشت پیدا کرده و به سمت بالا آمده است.
تب همراه با زرد شدن پوست یا چشمها
اگر درد شکم، بهخصوص در سمت راست شکم، همراه با تب باشد، باید آن را جدی گرفت. این علائم ممکن است نشانه آپاندیسیت یا عفونت دیگری در دستگاه گوارش باشند.
اما یک علامت مهم دیگر هم وجود دارد که باید مراقب آن باشید: زرد شدن پوست یا سفیدی چشمها که به آن یرقان یا زردی گفته میشود.
ترکیب درد شکم، تب و زردی میتواند نشانه عفونت مجاری صفراوی باشد. عفونت مجاری صفراوی گاهی در اثر انسداد این مجاری ایجاد میشود و میتواند بسیار خطرناک باشد. اگر این عفونت درمان نشود، باکتریها ممکن است وارد جریان خون شوند و باعث سپسیس یا عفونت شدید و تهدیدکننده حیات شوند.
در چنین شرایطی ممکن است لازم باشد پزشکان با یک اقدام پزشکی، مجرای صفراوی را باز و تخلیه کنند و همزمان آنتیبیوتیک وریدی تجویز کنند.
مدفوعی که کاملاً سیاه و براق است
وقتی درباره خونریزی فکر میکنیم، معمولاً خون قرمز روشن را تصور میکنیم. اما خونریزی همیشه به این شکل دیده نمیشود. مدفوع سیاه هم میتواند نشانه خونریزی داخلی باشد.
وقتی خون با اسید معده مخلوط میشود، رنگ آن میتواند به سیاه و حالت آن به شکل قیری و چسبناک تبدیل شود.
پزشکان گاهی برای توضیح این موضوع از بیماران میپرسند: آیا مدفوع واقعاً سیاه، مثل صفحه خاموش گوشی هوشمندتان، بود؟ اگر چیزی که میبینید چنین شکلی دارد، ممکن است دچار خونریزی در قسمت بالایی دستگاه گوارش شده باشید و به یک اقدام اورژانسی به نام آندوسکوپی دستگاه گوارش فوقانی نیاز پیدا کنید تا محل خونریزی پیدا و درمان شود.
اگر هم استفراغ کنید، خون مخلوطشده با اسید معده ممکن است ظاهری شبیه تفاله قهوه پیدا کند. این هم میتواند نشانه خونریزی گوارشی باشد.
البته هر تغییر رنگ مدفوع به معنای وضعیت اورژانسی نیست. مثلاً مصرف قرص آهن یا داروهایی مانند پپتو بیسمول میتواند مدفوع را سیاه کند. بعضی مواد غذایی و رنگهای مصنوعی، از جمله چغندر، نیز میتوانند رنگ مدفوع را تغییر دهند.
بنابراین اگر فقط رنگ مدفوع تغییر کرده و هیچ علامت نگرانکننده دیگری ندارید، لزوماً به معنای یک مشکل اورژانسی نیست.
سرگیجه یا احساس غش
اگر درد شکم همراه با سرگیجه یا احساس غش کردن دارید، باید آن را تا زمانی که خلافش ثابت نشده، یک وضعیت اورژانسی در نظر بگیرید. یکی از دلایل این نگرانی، احتمال خونریزی داخلی و در نتیجه افت فشار خون است.
گاهی علت خونریزی دردناک است؛ مثلاً خونریزی ناشی از زخم معده یا اثنیعشر. اما همیشه هم اینطور نیست. برای مثال، خونریزی ناشی از دیورتیکولهای روده بزرگ میتواند بدون درد باشد، اما مقدار زیادی خون قرمز روشن وارد مدفوع شود. دیورتیکولها کیسههای کوچکی هستند که ممکن است در دیواره روده بزرگ ایجاد شوند. اگر رگ خونی داخل یکی از آنها پاره شود، خونریزی شدیدی رخ میدهد.
اما یک وضعیت خطرناک دیگر وجود دارد که ممکن است اصلاً خونی در توالت دیده نشود: پارگی آنوریسم آئورت شکمی.
آئورت، بزرگترین سرخرگ بدن است که خون را از قلب به سایر قسمتهای بدن میرساند. اگر قسمتی از آئورت در ناحیه شکم دچار آنوریسم شده باشد و این قسمت پاره شود، خون میتواند در داخل حفره شکم جمع شود. این یک وضعیت کاملاً تهدیدکننده زندگی است.
افراد مبتلا ممکن است ناگهان درد شدیدی در شکم، کمر و حتی پاها احساس کنند و اگر خون زیادی از دست بدهند، خیلی سریع دچار شوک شوند.
چیزی که بیماران باید بدانند
پارگی آنوریسم آئورت شکمی بسیار خطرناک است. حتی با انجام فوری جراحی، کمتر از نیمی از افرادی که دچار پارگی آن میشوند زنده میمانند. این بیماری در افراد جوان شایع نیست، اما با افزایش سن احتمال آن بیشتر میشود. حدود ۱.۴ درصد افراد ۵۰ تا ۸۴ ساله ممکن است به آن مبتلا باشند.
موضوعی که بسیاری از بیماران نمیدانند این است که برای تمام مردان ۶۵ تا ۷۵ سالهای که در طول زندگی خود سابقه مصرف سیگار داشتهاند، غربالگری آنوریسم آئورت شکمی توصیه میشود. منظور حتی افرادی است که در مجموع دستکم ۱۰۰ نخ سیگار در طول زندگی خود مصرف کردهاند.
برخی افراد ممکن است در شکم خود یک توده ضرباندار احساس کنند، اما آنوریسمها در بسیاری از موارد سالها هیچ علامتی ایجاد نمیکنند و فرد ممکن است تا زمان پارگی آن اصلاً نداند چنین مشکلی دارد.
به همین دلیل، اگر کسی ناگهان دچار درد شکم و سرگیجه شود، حتی اگر هیچ خونی در توالت ندیده باشد، باید هرچه سریعتر کمک پزشکی دریافت کند.
غربالگری این بیماری بسیار ساده است و معمولاً با یک سونوگرافی سریع و سرپایی انجام میشود. اگر آنوریسم پیدا شود، پزشک بر اساس اندازه آن و سرعت رشدش تصمیم میگیرد که فقط آن را تحت نظر بگیرد یا برای پیشگیری از پارگی، درمان یا جراحی انجام شود.
معمولاً غربالگری فقط یک بار در طول زندگی انجام میشود. البته اگر آنوریسم پیدا شود، پزشک ممکن است در سالهای بعد نیز با سونوگرافیهای دورهای وضعیت آن را بررسی کند.
مشکل اینجاست که غربالگری این بیماری بسیار کمتر از حد انتظار انجام میشود. طبق یک مطالعه، تنها حدود ۴ درصد از مردانی که واجد شرایط غربالگری هستند این آزمایش را انجام دادهاند.
پس اگر این موضوع برای خودتان تازگی دارد، یا پدر، برادر یا همسری دارید که در گروه سنی و شرایط لازم برای غربالگری قرار میگیرد، درباره آن با پزشک صحبت کنید و انجام یک سونوگرافی ساده را جدی بگیرید.
دیدگاه خوانندگان