ترکیب فشار آمریکا با از دست رفتن یکی از مهمترین دروازههای اقتصادی منطقهای ایران میتواند فشار بر اقتصادی را تشدید کند که همین حالا نیز سالها تحریم، تورم و کاهش ارزش پول ملی آن را تضعیف کرده است.
امارات متحده عربی اواخر روز سهشنبه اعلام کرد که در پی جنگ جاری در منطقه، تجارت و مبادلات مالی خود با ایران را به حالت تعلیق درآورده است. این تصمیم پس از آن گرفته شد که ابوظبی تهران را متهم کرد دو موشک به سمت منطقهای در نزدیکی این کشور شلیک کرده است؛ ادعایی که ایران آن را رد کرد.
این تصمیم میتواند فشار بیشتری بر اقتصاد ایران وارد کند؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن در بحبوحه ادامه جنگ و متوقف ماندن مذاکرات، تلاش میکند فشار اقتصادی بر تهران را افزایش دهد. امارات سالها یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران و یکی از اصلیترین دروازههای تجاری و مالی این کشور بوده است؛ آن هم در شرایطی که به دلیل تحریمهای آمریکا با محدودیتهای گستردهای در تجارت بینالمللی روبهروست.
این تصمیم امارات در حالی اعلام شد که دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، گفت واشنگتن نه در حال مذاکره با ایران است و نه انتظار دارد مذاکراتی انجام شود و بار دیگر تهدیدهای خود درباره تنگه هرمز را تکرار نمود. تهران نیز تأکید کرده است که بازگشایی این آبراه راهبردی به برآورده شدن خواستههای ایران بستگی دارد.
عفراء الحمّلی، مدیر ارتباطات راهبردی وزارت خارجه امارات، گفت: «با توجه به تشدید تنشهای منطقهای که صلح و امنیت منطقهای و بینالمللی را تضعیف کرده است، تمام فعالیتهای تجاری، مبادلات بازرگانی و معاملات مالی با ایران تا اطلاع ثانوی به حالت تعلیق درآمده است.»
وزارت خارجه امارات مشخص نکرد که این تعلیق دقیقاً از چه زمانی اجرایی شده است.
این تصمیم رابطهای را هدف قرار میدهد که طی سالهای گذشته به یکی از مهمترین روابط اقتصادی ایران در منطقه خلیج فارس تبدیل شده بود. با وجود تنشهای سیاسی مکرر میان ابوظبی و تهران، تجارت میان دو کشور همچنان گسترده باقی مانده بود و امارات، بهویژه، نقش مهمی در تأمین کالاهای مورد نیاز ایران و فراهم کردن دسترسی این کشور به بازارهای بینالمللی ایفا میکرد.
برای تهران، اگر این تعلیق طولانی شود، پیامدهای آن میتواند بسیار جدی باشد؛ زیرا ممکن است یکی از مهمترین مسیرهایی را که ایران برای کاهش آثار تحریمهای آمریکا از آن استفاده میکرد، مسدود کند و در نتیجه تلاشهای واشنگتن را برای منزوی کردن اقتصادی ایران، تقویت نماید.
برآوردهای موجود درباره حجم دقیق تجارت میان دو کشور متفاوت است، اما ارزش آن را حدود ۳۰ میلیارد دلار در سال تخمین میزنند. خبرگزاری رسمی ایرنا در ماه مه ۲۰۲۴ گزارش داد که حجم تجارت میان امارات و ایران در سال قبل به حدود ۲۷ میلیارد دلار رسیده است. وزیر راه و شهرسازی ایران نیز در آن زمان، بنا بر گزارش خبرگزاری تسنیم، پیشبینی کرده بود که حجم تجارت دو کشور به ۳۰ میلیارد دلار برسد.
بر اساس دادههایی که وبسایت «عرب دیفنس» در گزارشی در آوریل ۲۰۲۶ منتشر کرده و به تجارت و مسائل دفاعی و اقتصادی منطقه میپردازد، ارزش تجارت غیرنفتی میان دو کشور در سال ۲۰۲۳-۲۰۲۴ از ۲۷ میلیارد دلار فراتر رفته بود و دو کشور قصد داشتند آن را به ۳۰ میلیارد دلار افزایش دهند. بر اساس این برآورد، امارات دومین شریک تجاری بزرگ ایران در جهان محسوب میشود.
بر اساس جزئیات ارائهشده در همان گزارش درباره ۱۱ ماه نخست سال ۲۰۲۴-۲۰۲۵ صادرات غیرنفتی امارات به ایران حدود ۱۹.۱ میلیارد دلار بوده است و صادرات ایران به امارات به حدود ۶.۶ میلیارد دلار رسیده است.
طبق پروفایل تجاری ایران در سازمان تجارت جهانی، امارات حدود ۱۲.۸ درصد از کل صادرات ایران را به خود اختصاص میدهد که بر اساس آخرین آمار سالانه این سازمان، معادل حدود ۷.۱۶ میلیارد دلار است.
اگرچه این برآوردها با یکدیگر تفاوت دارند ــ بخشی از این اختلاف به متفاوت بودن دورههای زمانی و روشهای محاسبه بازمیگردد ــ اما همگی نشان میدهند که تجارت میان ایران و امارات طی سالهای اخیر رشد قابل توجهی داشته است.
اهمیت این رابطه فقط به ارزش تجارت دوجانبه محدود نمیشود. امارات همچنین یکی از مهمترین دروازههای ارتباط ایران با اقتصاد جهانی بوده است؛ نقشی که پس از اعمال دورهای مختلف تحریمهای آمریکا اهمیت بسیار بیشتری پیدا کرده است.
بر اساس گزارش عرب دیفنس، حدود ۹۰ درصد تجارت ایران با کشورهای حاشیه خلیج فارس از طریق امارات انجام میشود. این تجارت حوزههایی مانند مواد غذایی، مصالح ساختمانی و فرآوردههای نفتی را دربرمیگیرد و هزاران شرکت ایرانی نیز در ابوظبی و دبی فعالیت میکنند.
امارات همچنین در سال ۲۰۲۴ حدود ۴۰ درصد از تجارت ایران با کشورهای همسایه را به خود اختصاص داده است. این در حالی است که بر اساس آمار رسمی ایران، تجارت غیرنفتی ایران با همسایگان در همان سال ۲۳ درصد افزایش یافته بود.
در این گزارش، چند عامل برای توضیح قدرت این رابطه اقتصادی مطرح شده است؛ از جمله نقش امارات بهعنوان مسیری که ایران از طریق آن تلاش کرده تحریمهای غرب را دور بزند و به بازارهای بینالمللی دسترسی پیدا کند.
نزدیکی جغرافیایی دو کشور نیز ارتباطات دریایی و هوایی گستردهای میان آنها ایجاد کرده است. بیش از ۲۰۰ پرواز در هفته میان دو کشور انجام میشود و فضای مناسب کسبوکار در امارات نیز سبب جذب سرمایهگذاری قابل توجه ایرانیان در این کشور شده است. برآوردهای مورد استناد این گزارش، ارزش سرمایهگذاریهای ایرانیان در امارات را بیش از ۲۰۰ میلیارد دلار عنوان میکند.
این پیوندهای اقتصادی برای تهران یک مسیر مهم ایجاد کردهاند تا بتواند در شرایطی که واشنگتن تلاش کرده درآمدهای نفتی، مبادلات بانکی و دسترسی ایران به ارز خارجی را محدود کند، همچنان با اقتصاد جهانی ارتباط داشته باشد. بنابراین، اگر تعلیق روابط اقتصادی امارات طولانی شود، یکی از مسیرهای مهمی که ایران برای کاهش آثار فشارهای اقتصادی آمریکا به آن تکیه داشته، ممکن است از دست برود؛ آن هم در شرایطی که واشنگتن همزمان با جنگ، در تلاش است اهرمهای فشار بیشتری علیه تهران ایجاد کند.
گسترش روابط اقتصادی ایران و امارت، پس از چند سال بهبود تدریجی روابط سیاسی میان تهران و ابوظبی شکل گرفت. امارات در سال ۲۰۱۶ و پس از حمله معترضان به سفارت عربستان سعودی در تهران، سطح روابط دیپلماتیک خود با ایران را کاهش داد. اما از سال ۲۰۱۹ روند بازسازی روابط را آغاز کرد. ایران نیز در سال ۲۰۲۳، پس از هفت سال کاهش سطح روابط، سفیر خود را به امارات اعزام نمود. پس از آن، گامهایی برای تقویت روابط اقتصادی برداشته شد و این روند در نشست کمیسیون مشترک اقتصادی دو کشور در ابوظبی در ماه مه ۲۰۲۴ به توافقهایی برای گسترش همکاریها، از جمله تسهیل روابط بانکی و مالی، منجر شد.
بنابراین، تصمیم اخیر امارات یک چرخش جدی در روندی است که دو کشور طی چند سال برای بازسازی روابط اقتصادی خود طی کرده بودند. تعلیق تجارت و مبادلات مالی میان امارات و ایران به معنای متوقف شدن یک رابطه اقتصادی حاشیهای نیست. این تصمیم یک مسیر تجاری مهم به ارزش دهها میلیارد دلار در سال و یکی از اصلیترین راههای دسترسی ایران به تجارت بینالمللی در شرایط تحریمهای آمریکا را تهدید میکند.
پیامدهای آن میتواند در زنجیرههای تأمین ایران احساس شود؛ بهویژه در بخشهایی که به کالاهایی وابستهاند که از طریق امارات وارد کشور میشوند. هزاران شرکت ایرانی فعال در امارات نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرند. سرمایهگذاریهای ایرانیان در امارات ممکن است با اختلال مواجه شود و محدود شدن فعالیتهای تجاری میتواند بر شبکه گسترده حملونقل و لجستیکی میان دو کشور تأثیر بگذارد.
این تعلیق در شرایطی اتفاق افتاده که واشنگتن همزمان با تهدیدهای نظامی، فشار اقتصادی بر تهران را افزایش میدهد. ترامپ بارها از ایران خواسته است امتیازهایی بدهد و تهدید کرده است که حملات بیشتری علیه زیرساختهای انرژی ایران انجام خواهد شد.
ترکیب فشار آمریکا با از دست رفتن یکی از مهمترین دروازههای اقتصادی منطقهای ایران میتواند فشار بر اقتصادی را تشدید کند که همین حالا نیز سالها تحریم، تورم و کاهش ارزش پول ملی آن را تضعیف کرده است.
این تصمیم همچنین در شرایطی گرفته شده که تنشهای نظامی میان تهران از یک سو و واشنگتن و متحدان منطقهای آن از سوی دیگر در حال افزایش است. البته هنوز مشخص نیست این تعلیق تا چه زمانی ادامه خواهد یافت و در نهایت چه میزان به روابط اقتصادی دو کشور آسیب خواهد زد.
مطالب مرتبط:
قمار بزرگ امارات در قبال ایران
همکاری ایران و امارات برای دوام آوردن تا پایان دوره ترامپ
دیدگاه خوانندگان