ده‌ها پایگاه نظامی جدید در امتداد مرزهای سوریه با عراق و لبنان در حال احداث است. هم‌زمان، گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد سوریه احتمالاً خود را برای اعزام نیرو به یمن و مشارکت در عملیات ائتلاف به رهبری عربستان علیه حوثی‌ها آماده می‌کند.
دولت سوریه در حال تقویت توان نظامی و امنیتی خود برای کنترل مرزهاست و گروه‌های مرتبط با ایران را در کانون توجه قرار داده است. این گروه‌ها هم نیروهای وابسته به حزب‌الله لبنان را شامل می‌شوند و هم شبه‌نظامیان عراقی را که در داخل سوریه و مناطق مرزی این کشور فعالیت می‌کنند.
در همین راستا، ده‌ها پایگاه نظامی جدید در امتداد مرزهای سوریه با عراق و لبنان در حال احداث است. هم‌زمان، گزارش‌هایی تأییدنشده منتشر شده که نشان می‌دهد سوریه احتمالاً خود را برای اعزام نیرو به یمن و مشارکت در عملیات ائتلاف به رهبری عربستان علیه حوثی‌ها آماده می‌کند.
تقویت نیروهای نظامی تنها بخشی از راهبرد دمشق است. دولت سوریه همچنین در تلاش است روابط و هماهنگی خود را با بغداد و بیروت گسترش دهد تا برای حفاظت از قلمرو و مرزهایش ناچار نباشد به‌تنهایی عمل کند. سفر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، به دمشق نیز ظاهراً به تقویت روابط سیاسی، اقتصادی و امنیتی دو کشور کمک کرده است.
نزدیک‌تر شدن روابط دولت‌های عراق و سوریه، تحولی ناخوشایند برای ایران و گروه‌های هم‌پیمان آن به شمار می‌رود. دمشق می‌داند که تهران برای مقابله با این تغییرات، دیر یا زود دست به اقدام خواهد زد؛ به‌ویژه اگر سوریه تصمیم بگیرد نیروهایی را برای جنگ با حوثی‌ها به یمن اعزام کند. به همین دلیل، تدابیر امنیتی در این کشور تشدید شده است.
اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، در ۹ نوامبر اعلام کرد که توافق نظامی اخیر با عربستان هیچ بندی درباره اعزام نیروهای سوری به یمن ندارد و اگر چنین تصمیمی گرفته شود، به‌صورت رسمی اعلام خواهد شد. دو روز پیش از آن نیز خبرگزاری رسمی سوریه به نقل از یک منبع دیپلماتیک گزارش داده بود که توافق با ریاض صرفاً به «آموزش، تبادل تجربیات و رایزنی‌های نظامی» محدود می‌شود.
اولویت‌های اصلی سوریه همچنان تثبیت امنیت داخلی، بازسازی و احیای اقتصاد است؛ با این حال، چند خبرگزاری معتبر بین‌المللی از جمله رویترز، خبرگزاری فرانسه و آسوشیتدپرس گزارش داده‌اند که دمشق در حال آماده‌سازی برای اعزام هزاران نیروی نظامی به منظور مقابله با حوثی‌هاست.
البته اعزام نیرو به کشورهای خلیج فارس لزوماً به معنای مشارکت در جنگ یمن نیست و ممکن است این نیروها برای شرکت در برنامه‌های آموزشی به عربستان بروند. یکی از منابع که نخواست نامش فاش شود، گفت تصمیم درباره اعزام نیروهای سوری برای جنگ با حوثی‌ها به چگونگی پیشرفت همکاری‌های نظامی میان دمشق و ریاض بستگی دارد.
عربستان در قالب پیمان دفاعی مشترکی با پاکستان و ترکیه، موسوم به «ائتلاف مکه»، همکاری می‌کند. احتمال دارد سوریه نیز در آینده به این پیمان بپیوندد.
حمایت مالی کشورهای خلیج فارس، به‌ویژه سرمایه‌گذاری عربستان، برای بازسازی اقتصادی و نظامی سوریه اهمیت اساسی دارد. به همین دلیل، برخی سوری‌های نزدیک به محافل امنیتی دمشق به نویسنده گفته‌اند که اگر در نهایت نیروهای سوری وارد جنگ یمن شوند، چندان تعجب نخواهند کرد. تقویت روابط دمشق و ریاض تا سطحی که در چند دهه گذشته سابقه نداشته نیز می‌تواند در تصمیم سوریه برای مشارکت نظامی در این درگیری مؤثر باشد.
بهبود روابط سوریه با کشورهای خلیج فارس از چشم ایران و شبه‌نظامیان هم‌پیمان آن دور نمانده است. تهران میلیاردها دلار هزینه کرد و جان شمار زیادی از نیروهای خود و متحدانش را برای حفظ حکومت خاندان اسد در سوریه فدا نمود؛ به‌ویژه برای حمایت از بشار اسد که در سال ۲۰۰۰ پس از پدرش قدرت را در دست گرفت.
در دوران حکومت اسد، سوریه به مسیر اصلی انتقال قاچاق برای تأمین نیازهای حزب‌الله، مهم‌ترین گروه نیابتی ایران، تبدیل شده بود. اما از دسامبر ۲۰۲۴ و پس از تغییر حکومت، رهبران جدید سوریه عملاً به حضور و فعالیت ایران در این کشور چراغ قرمز نشان داده‌اند و اکنون خود را برای دوره‌ای پیچیده از رویارویی با تهران و منافع آن، به‌ویژه در مناطق مرزی، آماده می‌کنند.
افزایش تنش‌ها با حزب‌الله
تنش میان دمشق و حزب‌الله پس از آن افزایش یافت که مقام‌های سوری در سوم نوامبر اعلام کردند یک هسته وابسته به این گروه را بازداشت کرده‌اند. این هسته متهم بود که برای حمله به پالایشگاه نفت حمص برنامه‌ریزی می‌کرد.
وزارت کشور سوریه اعلام کرد این بازداشت در پی یک عملیات اطلاعاتی و پس از زیر نظر گرفتن دقیق فعالیت‌های اعضای این گروه انجام شده است. همچنین تعدادی مواد منفجره از آن‌ها کشف و ضبط شده است. به گفته تحلیلگران، این ماجرا ممکن است نشانه تغییر رویکرد حزب‌الله و حرکت این گروه به سمت هدف قرار دادن زیرساخت‌های راهبردی انرژی سوریه باشد.
از زمانی که بشار اسد نزدیک به دو سال پیش به روسیه گریخت، حزب‌الله تلاش کرده است دولت جدید سوریه را تضعیف کند و این کشور را به جنگ با اسرائیل بکشاند؛ جنگی که می‌تواند به منافع حزب‌الله خدمت کند و اهداف ایران برای گسترش بی‌ثباتی در خاورمیانه را پیش ببرد.
وقتی مشخص شد سوریه دیگر قرار نیست به‌عنوان مسیر انتقال سلاح و محل انبار تسلیحات حزب‌الله مورد استفاده قرار گیرد، این گروه تلاش گسترده‌ای را برای خارج کردن سلاح‌های خود از خاک سوریه آغاز کرد. مقام‌های سوری معتقدند ممکن است هنوز بخشی از انبارهای تسلیحاتی حزب‌الله در این کشور باقی مانده باشد. همین مسئله درباره سلاح‌هایی که برای شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران در عراق ارسال شده‌اند نیز صدق می‌کند.
محموله‌هایی که از دسامبر ۲۰۲۴ تاکنون در سوریه توقیف شده‌اند، انواع مختلفی از تسلیحات را در بر داشته‌اند؛ از جمله موشک‌های ضدتانک «کونکورس»، راکت‌های گراد، مین، بمب، تفنگ، مهمات و چاشنی‌های انفجاری. شبکه‌های قاچاق همچنین وظیفه انتقال پول برای حزب‌الله و محموله‌های مواد مخدر تولیدشده در لبنان را بر عهده دارند.
تشدید نظارت بر مرزها
مقام‌های سوری به‌صورت شبانه‌روزی برای جلوگیری از انتقال مواد مخدر و شناسایی و متلاشی کردن شبکه‌های قاچاق فعالیت می‌کنند. تقریباً هر هفته نیز از کشف محموله‌های جدید و بازداشت افراد مرتبط با این شبکه‌ها خبر داده می‌شود.
بر اساس اعلام اداره مبارزه با مواد مخدر سوریه، در اکتبر ۲۰۲۶، تعداد ۱۵۷ عملیات امنیتی علیه شبکه‌های قاچاق و توزیع مواد مخدر انجام شده که به انهدام ۳۰ شبکه فعال انجامیده است. در جریان این عملیات‌ها، ۴.۳ میلیون قرص کاپتاگون، ۵۸۲ کیلوگرم حشیش، ۷ کیلوگرم شیشه و ۲۸ هزار قرص دیگر کشف و ضبط شده است.
حزب‌الله تلاش می‌کند شبکه‌های خود را در داخل سوریه دوباره احیا نماید و برای این منظور، هم نیروهای سابق خود را به کار می‌گیرد و هم اعضای جدید جذب می‌کند. این گروه درصدد ایجاد شبکه‌های قاچاق تازه و غیرمتعارفی است که ارتباط سازمانی آشکاری با حزب‌الله نداشته باشند؛ زیرا شبکه‌های قدیمی آن اکنون در معرض شناسایی و پیگرد قانونی قرار دارند.
سوریه؛ مسیر حیاتی انتقال سلاح و منابع مالی
برقراری ثبات در سوریه می‌تواند ایران و حزب‌الله را از مهم‌ترین مسیر راهبردی خود در خاورمیانه محروم کند. با بازگشت سوریه به جهان عرب و گسترش روابط این کشور با دولت‌های خلیج فارس، حزب‌الله بیش از گذشته در مرزهای لبنان محدود خواهد شد و مسیرهای انتقال سلاح و پول از ایران و عراق به این گروه دشوارتر می‌شود.
ایران به‌طور غیرعلنی به دولت سوریه هشدار داده است که اگر این کشور علیه حزب‌الله در لبنان وارد عمل شود، تهران با هدف قرار دادن شهرهای سوریه و فعال کردن هسته‌های خود برای انجام حملات در داخل این کشور پاسخ خواهد داد.
اطلاعات نشریه المجله نشان می‌دهد که مقام‌های سوری صدها نفر را که مظنون به عضویت در گروه‌های شبه‌نظامی هستند، زیر نظر گرفته‌اند. آن‌ها رفت‌وآمد این افراد را رصد کرده و به شبکه‌هایشان نفوذ کرده‌اند. این اقدامات به خنثی‌سازی چندین حمله برنامه‌ریزی‌شده در دمشق، دیرالزور، حمص، جنوب سوریه و حتی استان حسکه کمک کرده است؛ جایی که عوامل این حملات قصد داشتند از تنش‌های موجود برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنند.
در ماه مه، وزارت کشور سوریه از انجام عملیات‌های امنیتی هم‌زمان در دمشق، حلب، حمص، طرطوس و لاذقیه خبر داد که به انهدام یک هسته وابسته به حزب‌الله انجامید. اعضای این هسته در لبنان آموزش‌های تخصصی و فشرده دیده بودند. گفته می‌شود این هسته برای ترور شماری از مقام‌های ارشد دولت سوریه برنامه‌ریزی می‌کرد.
تحولات گسترده‌تر منطقه‌ای
یکی از عوامل ژئوپلیتیکی تأثیرگذار بر تحولات سوریه، مسئله انتقال نفت به بازارهای جهانی است. کشورهای نفت‌خیز خاورمیانه، از جمله عراق، کویت، عربستان و امارات، سال‌هاست نفت خود را از طریق کشتی‌هایی که از تنگه هرمز در خلیج فارس عبور می‌کنند، به بازارهایی در آسیا و اروپا صادر می‌کنند.
اما در پی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران که از ۲۸ فوریه آغاز شد، ایران عملاً تنگه هرمز را مسدود کرده است. در همین حال، تنگه باب‌المندب نیز که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند، تحت کنترل حوثی‌های مورد حمایت ایران در یمن قرار دارد و عبور و مرور در آن با محدودیت و تهدید روبه‌رو شده است.
تهران بیش از گذشته نگران است که سوریه، به دلیل هم‌مرز بودن با عراق و دسترسی به دریای مدیترانه، به مسیر جایگزینی برای انتقال نفت کشورهای عربی به بازارهای جهانی تبدیل شود. ایران چنین تحولی را تهدیدی علیه اهرم‌های فشار خود می‌داند؛ زیرا در صورت فراهم شدن مسیرهای جایگزین، توانایی تهران برای تأثیرگذاری بر تجارت انرژی منطقه کاهش خواهد یافت.
این مسئله ممکن است توضیح دهد که چرا حزب‌الله و گروه‌های وابسته به آن زیرساخت‌های انرژی سوریه را هدف قرار داده‌اند. در ماه‌های اخیر، ۲۲ حمله به خطوط لوله نفت سوریه انجام شده است.
البته برخی معتقدند اقدامات حزب‌الله بیشتر در واکنش به موفقیت نیروهای سوری در شناسایی و متوقف کردن ده‌ها عملیات قاچاق در مناطق مرزی صورت گرفته است؛ اقداماتی که فشار فزاینده‌ای بر این گروه وارد کرده‌اند.
اوایل هفته جاری، دولت سوریه نیروهای بیشتری به مرزهای خود با لبنان اعزام کرد. در هفته‌های گذشته نیز نیروهای تقویتی به مرز عراق فرستاده شده بودند تا با تهدید شبه‌نظامیان مورد حمایت ایران که در امتداد این مرز مستقر شده‌اند، مقابله کنند. این اقدامات تا حدی در واکنش به گزارش‌هایی درباره احتمال مشارکت سوریه در جنگ یمن انجام شده است.
اطلاعات نشریه المجله حاکی از آن است که مقام‌های سوری از اهداف تهران آگاهی کامل دارند. آن‌ها از طریق میانجی‌های عراقی هشدارهای متعددی دریافت کرده‌اند مبنی بر اینکه هرگونه مداخله سوریه علیه نیروهای نیابتی ایران در یمن یا لبنان، با واکنشی شدید از سوی تهران روبه‌رو خواهد شد؛ واکنشی که می‌تواند حمله به خاک سوریه را نیز در بر بگیرد.
به نظر می‌رسد تقویت نیروهای سوری در مرزهای عراق و لبنان با هدف جلوگیری از هرگونه عملیات گروه‌های شبه‌نظامی وابسته به ایران انجام می‌شود.
ارتش سوریه طی دو هفته گذشته حدود ۵۰ پایگاه نظامی دائمی در امتداد مرز این کشور با عراق ایجاد کرده است. هدف از این اقدامات جلوگیری از نفوذ نیروهای مسلح و قاچاق سلاح و افراد از مرزهاست. همچنین از پهپادها برای نظارت بر این مناطق استفاده می‌شود.
ارتش سوریه در استان‌های دیرالزور و حمص فرماندهان جدیدی منصوب کرده است که در حفاظت از مرزها و مقابله با قاچاق تجربه دارند.
پس از سفر علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، به دمشق در اواخر اکتبر، ارتباط میان نیروهای نظامی و مرزبانی دو کشور افزایش یافته است. یک منبع عراقی به نشریه المجله گفته است که نیروهای مرزبانی عراق اکنون از طریق یک مرکز هماهنگی مشترک، هر روز با طرف سوری در ارتباط هستند.
گفته می‌شود سرتیپ حسن عبدالغنی نمایندگی سوریه را در امور مربوط به امنیت مرزها بر عهده دارد.
دمشق به دنبال برقراری روابط امنیتی مستحکم با بغداد است تا بتواند با تهدید گروه‌های مسلح مورد حمایت ایران مقابله کند و مجبور نباشد به‌تنهایی در مناطق مرزی دست به اقدام بزند؛ زیرا چنین اقدامی ممکن است به اعتماد متقابل میان دو کشور آسیب برساند.
به نظر می‌رسد الزیدی نیز آمادگی همکاری با سوریه را دارد. او تغییراتی در دستگاه‌های اطلاعاتی و نیروهای نظامی مستقر در مناطق مرزی ایجاد کرده و از ابزارهای قانونی برای برخورد با چهره‌های نزدیک به تهران که مانع تلاش‌های او برای قرار دادن همه سلاح‌های عراق تحت کنترل دولت شده‌اند، استفاده کرده است.
تحرکات شبه‌نظامیان عراقی در مناطق مرزی
برخی گروه‌های شبه‌نظامی عراقی، از جمله جنبش نجباء و کتائب حزب‌الله، در حال تقویت مواضع خود در امتداد مرز سوریه هستند. این گروه‌ها با سیاست‌های بغداد مخالفت می‌کنند و همچنان اهدافی را دنبال می‌کنند که با سیاست‌های دولت عراق در تضاد است.
اطلاعات نشریه المجله نشان می‌دهد که کتائب حزب‌الله عراق طی هفته‌های اخیر ده‌ها نیروی نظامی، سلاح و راکت را به مناطق مختلف استان انبار در غرب عراق منتقل کرده است. انبار منطقه‌ای قبیله‌ای است که بیش از یک دهه پیش، گروه داعش از آنجا رشد و گسترش پیدا نمود. در ماه مارس نیز آمریکا یک پایگاه در این استان را هدف حمله هوایی قرار داد؛ پایگاهی که محل استقرار شبه‌نظامیان عراقی درگیر در جنگ به نمایندگی از ایران بود.
انتقال نیرو و تسلیحات کتائب حزب‌الله به انبار می‌تواند نشانه‌ای از آماده شدن این گروه برای انجام حملات باشد. البته احتمال دیگری نیز وجود دارد: این گروه ممکن است در آستانه ضرب‌الاجل تعیین‌شده برای تحویل سلاح‌ها به دولت، در حال خارج کردن تسلیحات خود از شهرهای بزرگ عراق و انتقال آن‌ها به مناطق دورافتاده‌تر باشد.
تحرکات کتائب حزب‌الله هم‌زمان با جابه‌جایی‌های مشابه از سوی گروه دیگری به نام جنبش حزب‌الله النجباء صورت گرفته است. فرماندهان این گروه بارها بر وفاداری مطلق خود به رهبر جمهوری اسلامی ایران تأکید کرده‌اند.
این تحرکات نگرانی مقام‌های سوری را افزایش داده و دمشق را به تقویت نیروهای خود در مناطق مرزی واداشته است.
دولت سوریه در حالت مطلوب ترجیح می‌دهد سیاست خارجی خود را به‌گونه‌ای پیش ببرد که از رویارویی مستقیم با دیگران جلوگیری کند. رهبران دمشق به‌خوبی می‌دانند که این کشور به‌تنهایی قادر به تأمین امنیت همه مرزهای خود نیست. به نظر می‌رسد دولت عراق و علی الزیدی می‌توانند در این مسیر به شریک مهمی برای سوریه تبدیل شوند.
دیدگاه خوانندگان