برای واشنگتن، خطر اصلی این است که نفوذ رضایی را با آمادگی او برای دادن امتیاز اشتباه بگیرد. برای تهران نیز مسئله این است که آیا یکی از بازماندگان جنگ‌های گذشته می‌تواند مانع وقوع جنگ بعدی شود یا نه.
محسن رضایی پس از دهه‌ها ناکامی سیاسی، بار دیگر به مرکز قدرت در ایران بازگشته است. آیا او صرفاً از شرایطی که جنگ به وجود آورده بهره برده یا اینکه ناظران سیاسی از ابتدا توانایی‌ها و نفوذش را دست‌کم گرفته بودند؟
در سال ۱۹۸۱، محسن رضایی، جوان ۲۷ ساله انقلابی، به فرماندهی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی منصوب شد. این انتصاب چندان هم بدون مخالفت نبود. در نهایت، با دخالت احمد خمینی، فرزند آیت‌الله خمینی، رضایی به این سمت رسید.
۴۵ سال بعد، بحرانی دیگر در رأس قدرت ایران، بار دیگر او را به یکی از چهره‌های محوری ساختار سیاسی کشور تبدیل کرده است. رضایی که اکنون ۷۲ سال دارد، پس از سال‌ها فعالیت در عرصه‌های نظامی و سیاسی، دبیر شورای عالی امنیت ملی است؛ نهادی که وظیفه اصلی هماهنگی در حوزه امنیت ملی را بر عهده دارد. جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در نامه‌ای که با هدف ازسرگیری مذاکرات ارسال کرده، مستقیماً او را مخاطب قرار داده است. همچنین گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد مقام‌های اطلاعاتی آمریکا رضایی را فردی می‌دانند که بیش از دیگران می‌تواند زمینه دستیابی به توافق با ایران را فراهم کند.
مطلب مرتبط: کاخ سفید محسن رضائی را کلید توافق با ایران می داند
بازگشت او به مرکز قدرت، با توجه به ناکامی‌هایش در رسیدن به ریاست‌جمهوری و انتقادهای گسترده‌ای که از برنامه‌های اقتصادی‌اش شده، اتفاقی قابل توجه است. با این حال، رضایی برخلاف بسیاری از چهره‌های سیاسی و نظامی، از بحران‌های سیاسی، حاشیه‌های دوران فرماندهی و تغییرات مکرر در رأس قدرت جان سالم به در برده است.
بازگشت او پرسش مهم‌تری را درباره ساختار سیاسی جمهوری اسلامی مطرح می‌کند: آیا نفوذ سیاسی از پشتوانه مردمی و مشروعیت انتخاباتی به دست می‌آید یا حاصل روابط و ارتباطاتی است که فرد طی چند دهه در ساختار قدرت ایجاد کرده است؟ در مورد رضایی، عامل دوم نقش بسیار پررنگ‌تری داشته است.
از چوپانی تا فرماندهی سپاه
محسن رضایی در سال ۱۹۵۴ در خانواده‌ای بختیاری در استان خوزستان به دنیا آمد. او در خاطرات خود روایت می‌کند که وقتی هشت سال داشت و به چوپانی مشغول بود، غریبه‌ای او را تشویق کرد تا در مدرسه شبانه درس بخواند. این اتفاق بعدها به بخشی از روایتی تبدیل شد که رضایی از زندگی خود ارائه می‌کرد: پسری فقیر از یکی از مناطق دور از مرکز کشور که با تکیه بر تحصیل، مبارزه انقلابی و اراده شخصی توانست به جایگاه‌های بالای قدرت برسد.
او پیش از انقلاب ۱۳۵۷ به گروه اسلام‌گرای زیرزمینی «منصورون» پیوست و پس از انقلاب نیز در شکل‌گیری ساختار اطلاعاتی سپاه نقش داشت. علی شمخانی، دیگر چهره انقلابی خوزستان که بعدها به یکی از مقام‌های مهم امنیتی کشور تبدیل شد، از همکاران اولیه او بود.
در دوران فرماندهی رضایی، سپاه از یک نیروی انقلابی با ساختاری نسبتاً پراکنده به سازمانی نظامی تبدیل شد که نیروهای زمینی، دریایی و هوایی مستقل خود را داشت. جنگ ایران و عراق نیز اختیارات گسترده‌ای در اختیار او قرار داد و شبکه‌ای از فرماندهان را شکل داد که بسیاری از آن‌ها بعدها به چهره‌های بانفوذ در ساختار امنیتی کشور تبدیل شدند. قاسم سلیمانی از جمله این افراد بود. ارتباطاتی که رضایی در دوران جنگ با این فرماندهان برقرار کرد، حتی پس از پایان فرماندهی‌اش نیز حفظ شد و در سال‌های بعد به یکی از مهم‌ترین پشتوانه‌های نفوذ سیاسی او تبدیل گشت.
البته فرماندهی در دوران جنگ، رقابت‌ها و اختلافاتی نیز به همراه داشت. رضایی بارها بر سر راهبردهای نظامی، منابع و رابطه سپاه با نهادهای غیرنظامی با اکبر هاشمی رفسنجانی و حسن روحانی اختلاف پیدا کرد. او همچنین با فرماندهان ارتش بر سر کنترل عملیات‌های نظامی رقابت داشت.
عملیات کربلای ۴ در دسامبر ۱۹۸۶ یکی از جنجالی‌ترین مقاطع فرماندهی او بود. این عملیات که با تلفات سنگین نیروهای ایرانی همراه شد، دهه‌ها بعد نیز محل بحث و انتقاد باقی ماند. رضایی سال‌ها بعد مدعی شد که این عملیات در واقع با هدف فریب ارتش عراق انجام شده بود. این اظهارنظر خشم بسیاری از رزمندگان و خانواده‌های کشته‌شدگان را برانگیخت. منتقدان او را متهم کردند که می‌خواهد با چنین توجیهی، تصمیم‌های نظامی پرهزینه گذشته را منطقی جلوه دهد.
با این حال، میراث رضایی را نمی‌توان تنها به فرماندهی در میدان جنگ محدود کرد. در دوران او، سپاه به نهادی تبدیل شد که توانایی گسترش نفوذ نظامی ایران در خارج از مرزها را نیز داشت. اعزام نیروهای ایرانی به لبنان در سال ۱۹۸۲، که در شکل‌گیری حزب‌الله نقش داشت، در دوره فرماندهی رضایی انجام شد. او از نسلی بود که تلاش کرد ایدئولوژی انقلاب را به نفوذ و قدرت نظامی منطقه‌ای تبدیل کند.
مطلب مرتبط: تابستانی که خاورمیانه را برای همیشه تغییر داد
در سال ۱۹۹۷، علی خامنه‌ای رضایی را از فرماندهی سپاه برکنار و یحیی رحیم صفوی را جایگزین او کرد. این اتفاق اندکی پس از پیروزی غیرمنتظره محمد خاتمی در انتخابات ریاست‌جمهوری و در شرایطی رخ داد که رضایی از رقیب اصولگرای خاتمی، یعنی علی‌اکبر ناطق‌نوری، حمایت کرده بود. برکناری او در آن زمان به‌طور گسترده نشانه‌ای از شکست سیاسی‌اش تلقی شد.
اما این اتفاق در عین حال نشان داد که رضایی در میان فرماندهان سپاه از چه میزان نفوذی برخوردار است. ۳۴ فرمانده سپاه در نامه‌ای از او تمجید کردند؛ اقدامی که عملاً نوعی اعتراض به برکناری‌اش بود. قاسم سلیمانی نیز از جمله امضاکنندگان این نامه بود. سلیمانی بعدها به یکی از بانفوذترین فرماندهان کشور تبدیل شد و اهمیت شبکه روابطی را که در دوران جنگ شکل گرفته بود، بیش از پیش نشان داد.
با این حال، خامنه‌ای رضایی را به‌طور کامل از ساختار قدرت کنار نگذاشت. او به‌جای فرماندهی سپاه، دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام شد؛ نهادی که در حل اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان و همچنین تدوین سیاست‌های کلان کشور نقش دارد. رضایی ۲۴ سال در این سمت باقی ماند.
به این ترتیب او فرماندهی نهادی را که خود در ساختن آن نقش داشت از دست داد، اما جایگاه رسمی خود در ساختار حکومت، دسترسی به رهبران و ارتباطاتش با جناح‌های مختلف قدرت را حفظ کرد. در همین دوران، علاقه او به مدیریت اقتصادی نیز بیشتر شد.
چرخش به سوی اقتصاد
رضایی بار دیگر به تحصیل دانشگاهی روی آورد و در سال ۲۰۰۰ مدرک دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه تهران دریافت کرد. اصل دریافت این مدرک مستند است، اما چگونگی تحصیل او بعدها به موضوعی جنجالی در فضای سیاسی تبدیل شد. در جریان مناظره‌های انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۱، عبدالناصر همتی، رئیس سابق بانک مرکزی، او را متهم کرد که از امتیازات ویژه تحصیلی برخوردار بوده و حتی استادان برای برگزاری امتحان به دفتر کارش می‌آمده‌اند.
رضایی خود را اقتصاددانی معرفی می‌کرد که می‌تواند اقتصاد ایران را از مشکلات مزمن و سوءمدیریت نجات دهد. از جمله برنامه‌های پیشنهادی او می‌توان به تمرکززدایی اقتصادی و واگذاری اختیارات بیشتر به مناطق مختلف کشور، پرداخت یارانه‌های نقدی قابل توجه و وعده‌هایی درباره تقویت ارزش پول ملی اشاره کرد.
او در کارزار انتخاباتی سال ۲۰۲۱ وعده داد ماهانه ۴۵۰ هزار تومان به ۴۰ میلیون نفر پرداخت کند. همچنین مدعی شد می‌تواند ارزش پول ایران را به یکی از بالاترین سطوح در منطقه برساند.
این وعده‌ها با تمسخر و انتقادهای زیادی روبه‌رو شد. تلاش‌های مکرر او برای رسیدن به ریاست‌جمهوری نیز نتیجه‌ای نداشت. رضایی اندکی پیش از انتخابات سال ۲۰۰۵ از نامزدی انصراف داد و در انتخابات سال‌های ۲۰۰۹، ۲۰۱۳ و ۲۰۲۱ شرکت کرد، اما هر سه بار شکست خورد. در انتخابات سال ۲۰۲۱ حتی تعداد آرای باطله از حدود ۳.۴ میلیون رأی او بیشتر بود.
با این حال، شکست‌های انتخاباتی به جاه‌طلبی‌های سیاسی او پایان نداد. ابراهیم رئیسی در سال ۲۰۲۱ رضایی را به‌عنوان معاون اقتصادی خود منصوب کرد، اما او در سال ۲۰۲۳ بدون آنکه بتواند تحولی را که وعده داده بود در اقتصاد کشور ایجاد کند، از این سمت کنار رفت.
تضاد میان دو واقعیت کاملاً آشکار بود: رضایی نمی‌توانست رأی‌دهندگان ایرانی را متقاعد کند که توانایی اداره کشور را دارد، اما رهبران مختلف جمهوری اسلامی همچنان برای او جایگاهی در ساختار قدرت در نظر می‌گرفتند. شاید حفظ یک فرمانده سابق بلندپرواز در درون ساختار حکومت، کم‌هزینه‌تر از آن بود که او به بیرون از این ساختار رانده شود و به رقیبی برای نظام تبدیل گردد.
بازگشت دوباره به مرکز قدرت
برای درک جایگاه تازه رضایی، باید به کشته شدن بخش بزرگی از رهبران ارشد ایران در جنگ سال ۲۰۲۶ توجه کرد. علی خامنه‌ای، علی شمخانی، حسین سلامی، علی لاریجانی و شمار زیادی از فرماندهان ارشد در این جنگ کشته شدند. در نتیجه، ساختار سیاسی باقی‌مانده کشور ناگهان با کمبود چهره‌هایی روبه‌رو شد که هم تجربه مدیریت بحران‌های ملی را داشتند و هم با سازوکارهای درونی حکومت آشنا بودند. رضایی هر دو ویژگی را داشت. در ماه مارس، مجتبی خامنه‌ای او را به‌عنوان مشاور نظامی خود منصوب کرد. در ماه اوت نیز رضایی را به‌عنوان نماینده خود در شورای عالی امنیت ملی برگزید.
گزارش‌های رسانه‌های غربی در ماه‌های اخیر بیش از پیش از نزدیکی رضایی به مجتبی خامنه‌ای سخن گفته‌اند. انتصاب‌های او و گزارش‌هایی درباره ارتباطات اخیرش با رهبر جدید، نشان‌دهنده اعتماد سیاسی به اوست. با این حال، شواهد روشنی درباره عمق روابط شخصی و دیرینه میان این دو وجود ندارد.
اهمیت رضایی برای مجتبی خامنه‌ای ممکن است بیش از آنکه به روابط شخصی مربوط باشد، به جایگاه و تجربه نهادی او بازگردد. رهبر جدید به چهره‌هایی باتجربه نیاز دارد که بتوانند میان سپاه، دولت و جناح‌های مختلف سیاسی هماهنگی ایجاد کنند. رضایی به دلیل حضور چندین دهه‌ای در این شبکه‌ها، می‌تواند واسطه‌ای مؤثر میان بخش‌های مختلف قدرت باشد. توانایی او در باقی ماندن در ساختار حکومت، در حالی که بسیاری از هم‌نسلانش از میان رفته‌اند، باعث شده به یکی از معدود افرادی تبدیل شود که هم ارتباطات گسترده و هم تجربه انباشته‌ای از سازوکارهای درونی نظام دارند.
رابطه او با مسعود پزشکیان نیز بیشتر بر اساس ملاحظات سیاسی و نیازهای متقابل شکل گرفته است. ریاست رسمی شورای عالی امنیت ملی با رئیس‌جمهور است، اما رضایی مدیریت دبیرخانه شورا را بر عهده دارد و یکی از دو کرسی نمایندگی رهبر در این نهاد را نیز در اختیار گرفته است. کرسی دیگر متعلق به سعید جلیلی، چهره اصولگرای تندرو، است.
همکاری پزشکیان و رضایی بیش از آنکه نشان‌دهنده هم‌فکری سیاسی آن‌ها باشد، نتیجه نیاز به هماهنگی در شرایط جنگی است. رضایی می‌تواند دستور کار شورا را تنظیم و اجرای تصمیم‌ها را هماهنگ کند، اما به‌تنهایی اختیار تعیین سیاست‌های امنیت ملی کشور را ندارد. تصمیم نهایی همچنان در اختیار رهبر جمهوری اسلامی است.
رابطه رضایی با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، پیچیدگی بیشتری دارد. قالیباف زمانی در سپاه زیردست رضایی بود، اما بعدها خود به رقیبی برای کسب نفوذ سیاسی تبدیل شد. با این حال، رضایی در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۴ از نامزدی قالیباف حمایت کرد. بنابراین، رقابت میان این دو نه همیشگی است و نه به‌سادگی می‌توان آن را در قالب دشمنی سیاسی تعریف کرد. با این حال، اختلافات میان آن‌ها و حامیانشان اکنون آشکارتر شده است. رسانه تندرو «رجانیوز» از افزایش نفوذ رضایی استقبال کرده و به‌شدت از نحوه مدیریت مذاکرات با واشنگتن توسط قالیباف انتقاد نموده است. در مقابل، حامیان قالیباف می‌گویند منتقدان او تنها زمانی با مذاکره مخالفت می‌کنند که مدیریت آن در دست قالیباف باشد.
نکته قابل توجه این است که برخی از همان جریان‌هایی که دیپلماسی قالیباف را به‌دلیل آنچه عقب‌نشینی در برابر آمریکا می‌دانند محکوم می‌کردند، اکنون از ورود رضایی به روند مذاکرات استقبال می‌کنند. این مسئله نشان می‌دهد اختلاف اصلی فقط بر سر مذاکره یا عدم مذاکره با واشنگتن نیست، بلکه این پرسش نیز مطرح است که چه کسی باید مذاکرات را هدایت کند و اعتبار سیاسی حاصل از آن به نام چه کسی ثبت شود.
این اختلافات نشان می‌دهد رضایی از چه پشتوانه سیاسی برخوردار است. او شاید جناحی یکپارچه و کاملاً وفادار به خود نداشته باشد، اما در چندین جریان سیاسی ارتباطاتی دارد. برخی از حامیانش او را انقلابی باسابقه و مورد اعتماد می‌دانند و برخی دیگر نیز دقیقاً به این دلیل از ارتقای جایگاهش استقبال می‌کنند که می‌توانند از نفوذ او برای تضعیف رقبای خود استفاده نمایند.
روابط با روسیه و چین
رضایی مدت‌هاست که برای گسترش روابط با حزب کمونیست حاکم بر چین تلاش می‌کند. او در سال ۲۰۱۹ میزبان هیئتی بلندپایه به ریاست سونگ تائو بود و خواستار شکل‌گیری روابط راهبردی گسترده میان دو کشور در حوزه‌های اقتصادی، سیاسی و دفاعی شد. او قدرت اقتصادی چین را نشانه‌ای از این می‌داند که کشورها می‌توانند با تکیه بر تولید داخلی و تقویت توان اقتصادی خود، اثر تحریم‌های بین‌المللی را کاهش دهند یا حتی خنثی کنند.
رابطه رضایی با روسیه پیچیده‌تر است. او بارها از مواضع مسکو درباره جزایر مورد اختلاف در خلیج فارس و همچنین کریدور زنگزور در قفقاز جنوبی انتقاد کرده است. رضایی در سال ۲۰۲۳ هشدار داد که ایران حاضر نیست بار دیگر به دوران وابستگی به روسیه، مشابه دوره قاجار یا پهلوی، بازگردد. او تأکید کرد که دوستی با مسکو به این کشور حق نمی‌دهد از تهران سوءاستفاده کند.
با این حال، رضایی در دوم نوامبر در گفت‌وگویی تلفنی با ولادیمیر پوتین، بر همکاری‌های راهبردی دو کشور تأکید کرد. این تماس بار دیگر نشان داد که جایگاه دیپلماتیک او در حال افزایش است، اما در عین حال رویکرد عمل‌گرایانه و مبتنی بر منافع متقابلش در روابط خارجی را نیز آشکار نمود.
تندروی در مواضع، آمادگی برای مذاکره
نگاه رضایی به جهان همچنان عمیقاً تحت تأثیر تجربه جنگ ایران و عراق است. او فشارهای غرب را مسئله‌ای مقطعی نمی‌داند و معتقد است ایران در بعد امنیتی، همیشه با چنین فشارهایی روبه‌رو خواهد بود. او همچنین قدرت نظامی را برای حفظ استقلال سیاسی کشور ضروری می داند. با این حال، اینکه او را مخالف همیشگی مذاکره بدانیم، تصویر دقیقی از مواضعش ارائه نمی‌دهد.
در جریان مذاکراتی که به توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ منجر شد، رضایی علناً از مذاکره‌کنندگان ایرانی دفاع کرد و گفت آن‌ها با نظارت و حمایت رهبر جمهوری اسلامی فعالیت می‌کنند. البته حمایت او بدون قید و شرط نبود. از نظر رضایی، هر توافقی باید توانمندی‌های هسته‌ای ایران را حفظ می‌کرد و مراحل قانونی و نظارتی لازم را پشت سر می‌گذاشت. او پس از آن نیز هشدار داد که بازگشت تحریم‌های آمریکا با واکنش متقابل ایران روبه‌رو خواهد شد.
انتقاد او از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد در ژوئن ۲۰۲۶ بسیار شدیدتر بوده است. رضایی معتقد است این توافق ابهام‌های خطرناکی درباره تنگه هرمز و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده ایران دارد. به‌ویژه با بخش‌هایی از توافق مخالف است که به واشنگتن اجازه می‌دهد بلافاصله از مزایای آن بهره‌مند شود، در حالی که ایران همچنان باید به وعده‌های آینده آمریکا برای کاهش تحریم‌ها امیدوار بماند. هفت شرطی که او برای ازسرگیری دیپلماسی مطرح کرده، با هدف برطرف کردن همین ابهام‌هاست. بنابراین، موضع او را باید بیشتر تلاشی برای مذاکره از موضع قدرت دانست، نه مخالفت قطعی با اصل مذاکره.
نگاه او به مسائل منطقه‌ای نیز بر همین منطق استوار است. رضایی از مداخله ایران در سوریه حمایت می‌کرد و معتقد بود از دست دادن دمشق، سرمایه‌گذاری‌های راهبردی ایران را که تا دریای مدیترانه امتداد دارد، به خطر می‌اندازد. او همواره از سیاست دفاع پیش‌دستانه، جنگ نامتقارن و ضرورت جلوگیری از برتری بی‌رقیب دشمنان ایران در منطقه دفاع کرده است.
با این حال، دیدگاه او صرفاً بر تقابل نظامی متمرکز نیست. رضایی پس از جنگ ۲۰۲۶ بیش از گذشته بر ضرورت ایجاد نظم امنیتی منطقه‌ای با مشارکت کشورهای خاورمیانه و بدون اتکا به قدرت‌های خارجی تأکید کرده است. او کاهش نفوذ آمریکا را فرصتی راهبردی برای ایران می‌داند، اما علاقه‌اش به همکاری با چین و روسیه را نباید به معنای وفاداری بی‌قیدوشرط به این دو کشور تلقی کرد.
دیدارهای اخیر او با مقام‌های ارشد عربستان، ترکیه و پاکستان نیز نشان‌دهنده تلاش برای تبدیل دستاوردها و اهرم‌های فشار ایران در دوران جنگ به نفوذ و نقش‌آفرینی دیپلماتیک تازه‌ای است. رضایی معتقد است ایران باید در هرگونه ترتیبات امنیتی جدید در منطقه حضور داشته باشد و کشورهای عربی نمی‌توانند برای همیشه به حمایت آمریکا متکی بمانند. البته هنوز مشخص نیست این کشورها تا چه اندازه با ارزیابی او موافق باشند.
رضایی خواهان آن است که اگر قرار باشد مذاکراتی انجام شود، ایران از موضع قدرت وارد آن شود. تأکید او بر لغو تحریم‌ها، پایان دادن به محاصره دریایی آمریکا و دریافت تضمین برای جلوگیری از حملات دوباره، در همین چارچوب قابل درک است. او همچنین گفته است که ایران هنوز تصمیم رسمی برای تغییر دکترین هسته‌ای خود نگرفته است.
البته لحن رضایی گاهی بسیار تند و اغراق‌آمیز می‌شود. او اخیراً تهدید کرد که اگر جنگ از سر گرفته شود، ایران شاخ آمریکا را خواهد شکست. اروپا نیز از انتقادهای تند او در امان نمانده است. رضایی در اواخر اکتبر، دولت‌های اروپایی را متهم کرد که از عملیات نظامی اسرائیل استقبال می‌کنند، اما هم‌زمان از پیامدهای اقتصادی سنگین جنگ شکایت دارند. پیام او این بود که حمایت اروپا از جنگ، هزینه‌ای برای این قاره به همراه خواهد داشت که ناچار است آن را بپردازد.
با این حال، محدود کردن تصویر رضایی به چنین اظهارنظرهایی باعث می‌شود محاسبه راهبردی پشت مواضع او نادیده گرفته شود. او معتقد است واشنگتن باید پیش از آنکه بتواند ایران را به مذاکره جدی وادار کند، هزینه‌های رویارویی با تهران را بپذیرد.
توجه ویژه غرب به رضایی
افزایش ناگهانی توجه غرب به محسن رضایی قابل تأمل است. دیوید ایگناتیوس در روزنامه واشنگتن‌پست گزارش داده است که مقام‌های آمریکایی رضایی را مهم‌ترین رابطی می‌دانند که می‌تواند میان نهادهای مختلف و جریان‌های رقیب در تهران به توافق برسد.
ممکن است ارزیابی آن‌ها درباره میزان دسترسی و ارتباطات رضایی درست باشد، اما دسترسی به مقام‌های مختلف لزوماً به معنای اختیار دادن امتیاز و توافق کردن از جانب آن‌ها نیست. دریافت نامه ونس نیز به این معنا نیست که رضایی جای قالیباف را به‌عنوان مذاکره‌کننده اصلی ایران گرفته است. مقام‌های ایرانی تأکید کرده‌اند که ساختار فعلی مذاکرات همچنان پابرجاست.
در واقع، واکنش رضایی به نامه ونس تناقض‌های موجود در تصویر تازه او به‌عنوان یک چهره صلح‌طلب را نشان می‌دهد. او دریافت نامه را تأیید کرد و از لحن محترمانه‌تر آن استقبال نمود، اما هم‌زمان تأکید داشت که واشنگتن ابتدا باید شروط ایران را بپذیرد. همچنین، رسانه اماراتی «ارم نیوز» در گزارشی تأییدنشده مدعی شد که رضایی پیشنهاد قطر برای برقراری ارتباط مستقیم میان دیپلمات‌های آمریکایی و هیئت ایرانی در دوحه را رد کرده است. اگر این گزارش درست باشد، نشان می‌دهد که افزایش نفوذ رضایی لزوماً به معنای انعطاف‌پذیری بیشتر ایران در مذاکرات نیست.
موضوع دیگری که نمی‌توان نادیده گرفت، حکم قرمز اینترپل علیه رضایی در ارتباط با بمب‌گذاری سال ۱۹۹۴ در مرکز یهودیان آرژانتین (آمیا) در بوئنوس‌آیرس است. رضایی و دولت ایران این اتهامات را رد می‌کنند. بنابراین، اعتبار بین‌المللی او همچنان با پرونده‌ای جنجالی گره خورده است که واشنگتن نمی‌تواند به‌سادگی از کنار آن بگذرد.
پرسش مهم‌تر این است که آیا رضایی می‌تواند میان سه خواسته مهم ایران، یعنی امنیت، احیای اقتصادی و حفظ اعتبار انقلابی نظام، تعادل برقرار کند؟
بازگشت او به قدرت تا حدی نتیجه خلأ مدیریتی و سیاسی ناشی از جنگ است، اما در عین حال حاصل چند دهه فعالیت سیاسی و تلاش برای حفظ روابط با چهره‌های بانفوذ و مفید بودن برای رهبران مختلف جمهوری اسلامی نیز هست.
مردی که بارها در رسیدن به ریاست‌جمهوری شکست خورد، اکنون از طریق نهادی به قدرت و نفوذ رسیده که در آن انتخابات نقش چندانی ندارد. شاید رضایی هرگز سیاستمدار برجسته‌ای نبوده که خودش تصور می‌کرد، اما یک واقعیت اساسی درباره جمهوری اسلامی را به‌خوبی درک کرده است: رئیس‌جمهورها می‌آیند و می‌روند و فضای سیاسی تغییر می‌کند، اما سابقه انقلابی و روابط ریشه‌دار در ساختار قدرت، همچنان ارزش خود را حفظ می‌کنند.
برای واشنگتن، خطر اصلی این است که نفوذ رضایی را با آمادگی او برای دادن امتیاز اشتباه بگیرد. برای تهران نیز مسئله این است که آیا یکی از بازماندگان جنگ‌های گذشته می‌تواند مانع وقوع جنگ بعدی شود یا نه.
دیدگاه خوانندگان