دولت ترامپ به این نتیجه رسیده است که محسن رضایی مهم‌ترین کانال ارتباطی با تهران است و تنها کسی است که می‌تواند در داخل حاکمیت ایران برای توافقی با هدف متوقف کردن برنامه هسته‌ای اجماع ایجاد کند.
در شرایطی که خطر ازسرگیری درگیری نظامی با ایران افزایش یافته است، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در پیامی به یکی از ارشدترین چهره‌های تندرو در تهران اعلام کرده که آماده است شخصاً با او دیدار داشته باشد تا درباره دستیابی به توافقی برای پایان دادن به جنگ گفت‌وگو کنند.
ونس هفته گذشته نامه‌ای برای محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و فرمانده پیشین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، فرستاد. به گفته یک مقام آمریکایی محور اصلی نامه، تأکید دوباره بر اولویت داشتن منافع ملی دو کشور در مذاکرات بود. به گفته او، ونس تأکید کرده است که مهم‌ترین هدف آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای است. او همچنین منافع ایران را حفظ حاکمیت ملی کشور و بازسازی اقتصادی دانسته که در اثر جنگ و تحریم‌ها آسیب جدی دیده است. این مقام افزود ونس در نامه خود بر ضرورت معرفی نمایندگانی از سوی ایران تأکید کرده که اختیار و صلاحیت لازم برای مذاکره درباره مسائل هسته‌ای را داشته باشند.
این اقدام دیپلماتیک ونس نشان می‌دهد دولت ترامپ به این نتیجه رسیده است که محسن رضایی مهم‌ترین کانال ارتباطی با تهران است و تنها کسی است که می‌تواند در داخل حاکمیت ایران برای توافقی با هدف متوقف کردن برنامه هسته‌ای اجماع ایجاد کند. مقام‌های اطلاعاتی آمریکا معتقدند رضایی به‌طور مرتب با مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در تماس است و این دو نفر در چند روز گذشته، پس از دریافت نامه ونس، با یکدیگر گفت‌وگو کرده‌اند. به گفته مقام آمریکایی، اگر دیداری میان طرفین انجام شود، استانبول یا دوحه، محتمل‌ترین محل برگزاری آن خواهد بود.
کاخ سفید معتقد است فرصت دستیابی به توافقی که مانع بازگشت جنگ شود، ممکن است به‌زودی از دست برود. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، همچنان بر تغییر نظام سیاسی ایران به‌عنوان تنها راه از میان برداشتن همیشگی این تهدید پافشاری می‌کند. نتانیاهو پس از عملکرد غیرمنتظره و قدرتمند حزبش در انتخابات روز سه‌شنبه، همچنان نقش تعیین‌کننده‌ای در سیاست اسرائیل دارد. دونالد ترامپ نیز گفته است که می‌خواهد کار ایران را یکسره کند و پنتاگون در حال اعزام نیروهای بیشتری به منطقه است. با این حال، روشن است که ترامپ و ونس توافقی مسالمت‌آمیز را به ازسرگیری جنگ ترجیح می‌دهند.
نامه ونس در واقع این پرسش را مستقیماً پیش روی رضایی و دیگر مقام‌های ارشد ایران قرار داده است: آیا آن‌ها آماده‌اند اختلافات داخلی را کنار بگذارند و درباره پذیرش محدودیت‌های الزام‌آور بر برنامه هسته‌ای ایران مذاکره کنند؛ آن هم در شرایطی که به نظر می‌رسد آمریکا و اسرائیل خود را برای ازسرگیری عملیات نظامی آماده می‌کنند؟ تصمیم‌گیری در تهران معمولاً به‌کندی پیش می‌رود، اما شاید دیگر فرصت چندانی برای رهبران ایران باقی نمانده باشد.
ونس هدایت تلاش‌های دیپلماتیک دولت ترامپ در قبال ایران را برعهده داشته است. او در ماه آوریل برای دیدار با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، به اسلام‌آباد سفر کرد. در آن دیدار، پیشنهاد داد آمریکا تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را لغو کند و از طریق گسترش همکاری‌های اقتصادی، میان دو کشور پلی ایجاد شود؛ البته در مقابل، ایران باید به توافقی الزام‌آور درباره برنامه هسته‌ای خود تن می‌داد.
قالیباف نتوانست این توافق بزرگ را در تهران به نتیجه برساند و حمایت مقام‌های ایرانی را جلب کند. در نهایت، دو کشور تفاهم‌نامه‌ای محدود و مبهم امضا کردند، اما با آغاز تبادل آتش میان طرفین در تنگه هرمز، این تفاهم‌نامه نیز عملاً از بین رفت.
گفته می‌شود پس از دیدار اسلام‌آباد، دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که رضایی در حال حاضر محور اصلی قدرت در ساختار حاکمیت ایران است. او در میان همکاران سابق خود در سپاه از احترام و نفوذ برخوردار است و با بازسازی ساختار شورای عالی امنیت ملی و گماردن افراد مورد اعتمادش در آن، قدرت خود را بیش از پیش متمرکز کرده است. رضایی همچنین با مقام‌هایی که مسئولیت اداره اقتصاد ایران را برعهده دارند، همکاری نزدیکی دارد. اقتصادی که در پی محاصره تنگه هرمز و تداوم تحریم‌های شدید، به‌شدت تحت فشار قرار گرفته است. مقام‌های آمریکایی معتقدند رضایی به‌خوبی از وخامت این شرایط آگاه است.
قطر نقش میانجی اصلی را در این درگیری برعهده داشته و فرستادگان این کشور به‌طور مرتب با رضایی و دیگر مقام‌های ارشد ایران در تماس بوده‌اند. گفته می‌شود رهبران ایران نامه مستقیم ونس را نشانه‌ای از احترام آمریکا به خود تلقی کرده‌اند، اما هنوز هیچ نشانه‌ای وجود ندارد که موضع آن‌ها درباره مسئله هسته‌ای، که محور اصلی این مناقشه است، نرم‌تر شده باشد.
مقام‌های آمریکایی که به مذاکرات نزدیک هستند، معتقدند درگیری با ایران به نقطه‌ای حساس و سرنوشت‌ساز نزدیک می‌شود. آن‌ها می‌خواهند به تندروهای حاکم در تهران نشان دهند که تلاش دیپلماتیک ونس جدی است و نباید آن را نادیده گرفت. این تلاش ارزشمند است، اما رضایی سیاستمداری است که تمام دوران فعالیت سیاسی و نظامی خود را بر مخالفت سرسختانه با آمریکا و اسرائیل بنا کرده است. او قدرت لازم برای توافق با آمریکا را دارد، اما چنین توافقی به معنای چرخشی بسیار بزرگ و غیرمنتظره در مسیر سیاسی او خواهد بود.
تلاش دولت ترامپ برای رسیدن به توافق با ایران، نشان‌دهنده افزایش نقش ونس در سیاست خارجی آمریکاست. این فرصت همچنین به او امکان می‌دهد مخالفت و تردید خود را درباره جنگی که در میان افکار عمومی آمریکا محبوبیت ندارد، آشکارتر کند. نکته قابل توجه دیگر این است که این ابتکار صلح در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره مطرح شده؛ انتخاباتی که پیش‌بینی می‌شود جمهوری‌خواهان در آن شکست سنگینی بخورند.
با این حال، فارغ از منافعی که این ابتکار ممکن است برای کاخ سفید در عرصه سیاست داخلی داشته باشد، تلاش برای دستیابی به توافق، گزینه‌ای به‌مراتب بهتر از آغاز دور تازه‌ای از جنگ است.
messages.add_comment