پس از اعلام نتایج انتخابات میان دوره ای آمریکا و شکست سنگین حزب جمهوری خواه این سؤال مطرح است که ترامپ در قبال ایران چه سیاستی را در پیش خواهد گرفت؟ و آیا در کل شاهد زلزله ای در صحنه سیاست داخلی و خارجی آمریکا خواهیم بود؟
مقام‌های ایرانی شکست سنگین حزب جمهوری‌خواه در انتخابات میان‌دوره‌ای این کشور را نشانه مخالفت مردم آمریکا با جنگ علیه ایران می‌دانند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که در مذاکرات با واشنگتن و امضای تفاهم‌نامه کوتاه‌مدت ماه ژوئن ریاست هیئت ایرانی را برعهده داشت، در واکنش به نتایج انتخابات گفت: «مردم آمریکا چه از روی وجدان و چه به دلیل فشارهای اقتصادی، به جنگ نه گفتند و ما از این پیام حمایت می‌کنیم.»
او روز چهارشنبه در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «اگر دولت آمریکا برای تأمین منافع قدرت‌های خارجی و باج‌خواهان بین‌المللی، خواست مردم خود را نادیده بگیرد، خواهد فهمید پاسخ ما به کابوسی برای دولت آمریکا تبدیل خواهد شد.»
غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه ایران نیز گفت: «ترامپ هم در جنگ شکست خورد و هم در سیاست» و تأکید کرد که جمهوری اسلامی شکست‌های بیشتری به آمریکا تحمیل خواهد کرد.
تحلیلگران معتقدند پیروزی گسترده دموکرات‌ها که ادامه کار دولت ترامپ را در سال‌های باقی‌مانده از دوره ریاست‌جمهوری‌اش دشوارتر می‌کند، ممکن است باعث شود مقام‌های ایرانی در مواضع خود درباره پایان جنگی که آمریکا و اسرائیل از ۲۸ فوریه آغاز کردند، سرسخت‌تر شوند.
ترامپ هفته‌هاست از احتمال حمله دوباره به ایران سخن می‌گوید، هرچند تأکید کرده که هنوز تصمیمی در این باره نگرفته است. هم‌زمان، محاصره دریایی آمریکا، تحریم‌ها و اختلال در مبادلات تجاری، فشار سنگینی بر ایران وارد کرده‌اند.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در مؤسسه چتم‌هاوس، معتقد است شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات، فشارها برای پایان دادن به جنگ ایران را افزایش می‌دهد، اما به معنای منتفی شدن حملات نظامی بیشتر نیست. وی افزود: «ترامپ به یک پیروزی دیپلماتیک نیاز دارد و اگر نتواند به چنین نتیجه‌ای برسد، دست‌کم باید راهی برای خروج از این وضعیت پیدا کند. با این حال، ممکن است پس از این شکست انتخاباتی تمایلی نداشته باشد که ضعیف به نظر برسد.»
حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه بین‌المللی بحران، نیز گفت احساس پیروزی که مقام‌های ایرانی پس از نتایج انتخابات از خود نشان می‌دهند، احتمالاً آنها را در مطالبات اصلی‌شان انعطاف‌ناپذیرتر خواهد کرد. به گفته او، این مطالبات شامل هفت شرطی است که ایران برای بازگشایی محدود تنگه هرمز تعیین کرده و همچنین این خواسته که آمریکا نخستین گام را برای حل‌وفصل اختلافات بردارد. عزیزی افزود: «احتمال اینکه ایران در موضوع هسته‌ای امتیازی بدهد نیز ممکن است از قبل کمتر شود.»
چهارشنبه، سالگرد اشغال سفارت آمریکا در تهران در سال ۱۹۷۹ بود؛ رویدادی که با ورود گروهی از دانشجویان ایرانی به سفارت و گروگان‌گیری دیپلمات‌های آمریکایی آغاز شد و تأثیر عمیقی بر روابط دو کشور در دهه‌های بعد گذاشت. مقام‌های ایرانی به همین مناسبت در اطراف ساختمان سابق سفارت آمریکا و دیگر نقاط مرکز تهران تجمع‌ها و سخنرانی‌هایی برگزار کردند و به آنچه «استکبار جهانی» به رهبری آمریکا می‌خوانند، تاختند.
راهپیمایی‌ها و مراسم مشابهی نیز با سازمان‌دهی نهادهای دولتی در بندرعباس، مشهد، قم و شهرهای دیگر برگزار شد. تلویزیون دولتی ایران همچنین تصاویری از برنامه‌های طرفداران حکومت برای دانش‌آموزان پخش کرد. همچنین به مناسبت این روز، بیانیه‌ای به نام مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، منتشر شد. در این بیانیه آمده است: «اکنون صحنه خلیج فارس، به‌ویژه تنگه هرمز، افسانه شکست‌ناپذیری آمریکا را باطل کرده است.»
او در این بیانیه تأکید کرد که برخی همچنان امیدوارند تغییرات سیاسی و حزبی در آمریکا یا دادن امتیاز به واشنگتن بتواند دشمنی این کشور با ایران را متوقف کند، اما به گفته او، چنین تصوری کاملاً اشتباه است. خامنه‌ای همچنین گفت تنها راه رسیدن به «بازدارندگی کامل»، افزایش قدرت است.
در میدان انقلاب تهران نیز روز سه‌شنبه از یک بیلبورد بزرگ رونمایی شد که دونالد ترامپ را پشت میله‌های زندان نشان می‌داد. روی این بیلبورد نوشته شده بود: «ترامپ را می‌کشیم.»
رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران انتخابات آمریکا را به‌دقت دنبال کردند و از شکست برخی جمهوری‌خواهان تندرو که از حامیان سرسخت اسرائیل هستند، استقبال نمودند.
روزنامه اصلاح‌طلب سازندگی روز چهارشنبه با انتشار تصویری تمام‌صفحه از السید، تیتر زد: «کابوس ترامپ». السید با پیروزی در انتخابات ایالت میشیگان به نخستین سناتور مسلمان آمریکا تبدیل شده است. او در سخنرانی پیروزی خود به‌شدت از لابی طرفدار اسرائیل، آیپک، انتقاد کرد؛ لابی‌ای که ده‌ها میلیون دلار برای جلوگیری از پیروزی او هزینه کرده بود.
در حال حاضر، ایران و آمریکا همچنان بر سر کنترل تنگه هرمز و مناطق اطراف آن درگیر هستند. دولت ترامپ نیز امیدوار است با ادامه محاصره دریایی و افزایش فشارهای اقتصادی بر جمعیت ۹۰ میلیونی ایران، رفتار مقام‌های جمهوری اسلامی را تغییر دهد.
صنم وکیل از چتم‌هاوس پیش‌بینی می‌کند که طی هفته‌های آینده، تلاش‌های دیپلماتیک برای حل بحران افزایش یابد، اما هم‌زمان تهدیدهای نظامی آمریکا نیز ادامه پیدا کند. به گفته او، حملات نظامی محدود همچنان یکی از احتمالات پیش رو است. او گفت: «دستیابی به یک توافق موقت درباره تنگه هرمز و رفع محاصره، واقع‌بینانه‌تر از رسیدن به یک توافق جامع برای حل همه اختلافات به نظر می‌رسد.»
باربارا اسلاوین، پژوهشگر ارشد مرکز استیمسون در واشنگتن، نیز نگران است که ترامپ از دوره پایانی ریاست‌جمهوری خود، زمانی که قدرت سیاسی‌اش رو به کاهش می‌رود، برای حمله دوباره به ایران استفاده کند. او به الجزیره گفت: «ترامپ همچنان به‌عنوان فرمانده کل نیروهای مسلح آمریکا اختیارات گسترده‌ای دارد؛ به‌ویژه در فاصله زمانی تا آغاز به کار کنگره جدید.» با این حال، اسلاوین معتقد است پیروزی بزرگ دموکرات‌ها احتمال وقوع یک جنگ تمام‌عیار را کاهش داده است. او در پایان گفت: «روشن است که جنگ و بحران اقتصادی ناشی از آن، جمهوری‌خواهان را در انتخابات شکست داد.»
ترامپ پس از شکست انتخاباتی با گزینه‌های دشواری درباره ایران روبه‌روست
دونالد ترامپ پذیرفته است که جنگ با ایران هزینه سیاسی سنگینی برای جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای داشته است. اکنون او باید تصمیم بگیرد که آیا با پذیرش شکست و کاهش خواسته‌هایش به دنبال توافق با تهران برود یا بار دیگر بر ادامه جنگ پافشاری کند و حملات هوایی را از سر بگیرد.
هر یک از گزینه‌های پیش روی ترامپ مشکلات جدی خود را دارد:
گزینه اول: حمله دوباره به ایران
اما ازسرگیری جنگ در شرایط کنونی به‌شدت در میان مردم آمریکا نامحبوب خواهد بود. چنین اقدامی می‌تواند قیمت بنزین را همچنان بالا نگه دارد و در عین حال، لزوماً نتیجه نظامی بهتری برای آمریکا به همراه نداشته باشد.
گزینه دوم: مذاکره و دستیابی به توافق
اما اگر مقام‌های ایرانی حاضر به دادن امتیاز نباشند یا با تصور اینکه شکست انتخاباتی ترامپ او را در موقعیت ضعیف‌تری قرار داده، خواسته‌های بیشتری مطرح کنند، رسیدن به توافق برای رئیس‌جمهور آمریکا بسیار دشوار خواهد شد.
گزینه سوم: ادامه فشار برای به زانو درآوردن ایران
برخی از مشاوران ترامپ این راهبرد را «خفه کردن» ایران توصیف می‌کنند. منظور از این رویکرد، حفظ وضعیت کنونی است: ادامه محاصره دریایی در کنار تحریم‌های اقتصادی سنگین، با این هدف که اقتصاد ایران بیش از پیش تحت فشار قرار گیرد و حکومت در نتیجه این فشارها فرسوده شود. هم‌زمان، واشنگتن همچنان امکان توافق را بررسی خواهد کرد. با این حال، این راهبرد ممکن است ماه‌ها زمان ببرد تا نتیجه‌ای ملموس به همراه داشته باشد.
ترامپ هفته‌هاست وعده می‌دهد که پس از انتخابات، به هر شکل ممکن به جنگ پایان خواهد داد. یکی از مشاوران سابق او به وب‌سایت اکسیوس گفت: «شکست در انتخابات میان‌دوره‌ای یک مسئله است، اما ترامپ نمی‌خواهد دو بار پیاپی بازنده به نظر برسد.» همین مسئله باعث شده حتی نزدیک‌ترین مشاوران رئیس‌جمهور نیز ندانند او در نهایت چه تصمیمی خواهد گرفت.
اظهارات صریح جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، در صبح چهارشنبه بُعد سیاسی تازه‌ای به تصمیم ترامپ اضافه کرد. ونس در بیانیه‌ای کم‌سابقه، مستقیماً جنگ با ایران را عامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات دانست.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دلیل شکست ما جنگ بود. خود رئیس‌جمهور هم دیشب همین موضوع را گفت. اگر کسی می‌خواهد استدلال کند که این جنگ ارزشش را داشت و از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده بهای قابل‌قبولی بود، می‌تواند چنین استدلالی مطرح کند. اما همه می‌دانند چرا شکست خوردیم. هر بحث صادقانه‌ای درباره مسیر پیش رو باید از همین نقطه آغاز شود.»
ونس همچنین روابط آمریکا با اسرائیل را یکی از نقاط ضعف جدی جمهوری‌خواهان در انتخابات دانست.
ترامپ روز چهارشنبه در پاسخ به خبرنگاران گفت تحلیل ونس تا حد زیادی درست است، زیرا جنگ باعث افزایش قیمت بنزین شده است. با این حال، او تأکید کرد که اگر لازم باشد، باز هم همین تصمیم را خواهد گرفت. ترامپ گفت: «ما چاره دیگری نداشتیم. نمی‌توان اجازه داد ایران به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.»
وقتی از او پرسیدند چه زمانی به جنگ پایان خواهد داد، پاسخ داد: «هر وقت خودم بخواهم. اما باید این کار را به‌درستی انجام دهیم، چون ایران نباید سلاح هسته‌ای داشته باشد.»
ونس طی ماه‌های اخیر رهبری گروهی از چهره‌های نزدیک به ترامپ را برعهده داشته که به رئیس‌جمهور توصیه می‌کردند برای پایان دادن به جنگ با ایران به توافق برسد. به گفته منابع آگاه، او در گفت‌وگوهای خصوصی، بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل را به دلیل مواضعش درباره ایران به‌شدت مورد انتقاد قرار داده و گفته بود: «او درباره همه‌چیز اشتباه می‌کند.»
این منابع می‌گویند ونس بارها هشدار داده بود که جنگ با ایران در میان مردم آمریکا بسیار نامحبوب است و می‌تواند به شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات منجر شود.
بیشتر مقام‌های ارشد دولت ترامپ نیز با دیدگاه ونس موافق بودند، اما ترامپ همچنان به ازسرگیری جنگ تمایل داشت. او حتی در مقطعی، زمانی که نتانیاهو برای حمله دوباره به ایران به او فشار می‌آورد، احتمال حمله پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای را بررسی کرده بود.
ترامپ در نهایت تصمیم گرفت تا پس از انتخابات صبر کند. با این حال، برخلاف توصیه مشاوران ارشد خود، هفته گذشته از نتانیاهو در انتخابات اسرائیل حمایت کرد.
مقام‌های آمریکایی می‌گویند ارتش این کشور در حال تکمیل آمادگی‌های لازم برای احتمال ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران است. در همین راستا، تجهیزات و نیروهای نظامی بیشتری نیز به منطقه اعزام می‌شوند. در مقابل، منابع منطقه‌ای می‌گویند میانجی‌های قطری هم‌زمان تلاش می‌کنند موافقت آمریکا و ایران را با پیش‌نویس توافقی جلب کنند که مانع بازگشت دو کشور به جنگ شود و احتمالاً زمینه را برای ازسرگیری مذاکرات مستقیم در روزهای آینده فراهم کند.
میانجی‌ها پیش از برگزاری انتخابات از مقام‌های کاخ سفید پرسیده بودند که اگر ترامپ شکست بخورد، چه تصمیمی درباره جنگ خواهد گرفت. اما به گفته یک منبع آگاه، حتی مشاوران رئیس‌جمهور نیز نتوانسته بودند پاسخ روشنی به این پرسش بدهند. یک مقام آمریکایی در این باره گفت: «به همه گفتیم که ابتدا می‌خواهیم ببینیم نتیجه انتخابات برای ما چه خواهد بود.»
مقام‌های ایرانی از شکست انتخاباتی ترامپ استقبال کردند و آن را نشانه پیروزی ایران در جنگ دانستند. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ملت ایران در میدان نبرد و در تنگه هرمز، شکست راهبردی به ترامپ تحمیل کرد و او را در واشنگتن نیز با شکست سیاسی روبه‌رو ساخت. در همین حال، مردم آمریکا مجبور شدند هزینه جنگ او را بپردازند. هر کسی که با ایران درگیر شود، بهای آن را خواهد پرداخت؛ چه در میدان نبرد و چه در داخل کشور خودش.»
دیپلمات‌های درگیر در تلاش‌های میانجی‌گرانه، مشاوران ترامپ و کارشناسان خاورمیانه معتقدند لحن پیروزمندانه مقام‌های ایرانی ممکن است احتمال بازگشت ترامپ به جنگ را افزایش دهد.
علی واعظ، معاون مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در گروه بین‌المللی بحران، به اکسیوس گفت: «ممکن است تهران ضعف سیاسی ترامپ را با ضعف نظامی او اشتباه بگیرد و در مطالبه امتیازهای بیشتر زیاده‌روی کند. در حالی که تصمیم عاقلانه‌تر این است که تا زمانی که واشنگتن همچنان خواهان توافق است، از فرصت استفاده کند و به توافق برسد.»
با این حال، یک احتمال دیگر هم وجود دارد: ترامپ ممکن است تصمیم بگیرد وضعیت کنونی، یعنی نه جنگ تمام‌عیار و نه توافق، ادامه پیدا کند.
جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، و شماری دیگر از مشاوران ترامپ معتقدند باید به محاصره دریایی و فشارهای اقتصادی فرصت بیشتری داد تا تأثیر آنها بر ایران آشکار شود. آنها خواهان تشدید تدریجی فشارها برای وادار کردن تهران به عقب‌نشینی هستند.
ترامپ برای پایان دادن به جنگ ایران راه‌حل ساده و کم‌هزینه‌ای در اختیار ندارد. ازسرگیری حملات می‌تواند شکست سیاسی جمهوری‌خواهان را عمیق‌تر کند، مذاکره ممکن است با مطالبات سخت‌گیرانه‌تر ایران به بن‌بست برسد و ادامه محاصره و تحریم‌ها نیز به زمان زیادی نیاز دارد و تضمینی برای موفقیت آن وجود ندارد. در واقع، هیچ مسیر روشنی برای دستیابی ترامپ به آنچه «تکمیل مأموریت» در ایران می‌نامد، وجود ندارد.
خشم رأی‌دهندگان، آغاز پایان دوران ترامپ را رقم زد
دونالد ترامپ در جریان رقابت‌های انتخاباتی بارها از رأی‌دهندگان خواسته بود تصور کنند که نام او نیز در برگه‌های رأی قرار دارد. او این درخواست را در پاییز امسال ۴۷ بار تکرار کرد. رأی‌دهندگان هم دقیقاً همین کار را کردند؛ اما نه به شکلی که ترامپ انتظار داشت.
پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای روز سه‌شنبه، ضربه‌ای سنگین به رئیس‌جمهوری بود که محبوبیتش به‌شدت کاهش یافته و بیش از یک دهه صحنه سیاسی آمریکا را تحت تأثیر خود قرار داده است. ترامپ بیش از هر رئیس‌جمهور دیگری تلاش کرد این انتخابات را به همه‌پرسی درباره عملکرد شخصی خود تبدیل کند و در نهایت بهای این تصمیم را پرداخت.
موج مخالفت با ترامپ حتی به ایالت‌هایی رسید که به‌طور سنتی پایگاه قدرتمند جمهوری‌خواهان محسوب می‌شوند. نتایج انتخابات نشان داد او دیگر مانند گذشته بر ائتلاف سیاسی‌ای که دو بار او را به کاخ سفید رساند، تسلط ندارد.
افزایش قیمت بنزین، جنگ فرسایشی با ایران و اتهام‌های مربوط به سوءاستفاده مالی ترامپ و نزدیکانش از موقعیت سیاسی، بخشی از رأی‌دهندگان را که پیش‌تر به وعده‌های یک چهره خارج از ساختار سنتی سیاست آمریکا اعتماد کرده بودند، ناامید کرد. بسیاری از آنها یا به نامزدهای حزب او رأی ندادند یا اساساً در انتخابات شرکت نکردند.
بر اساس برآوردهای روزنامه نیویورک‌تایمز تا صبح چهارشنبه، دموکرات‌ها در مجموع آرای انتخابات مجلس نمایندگان حدود ۱۳ درصد از جمهوری‌خواهان پیش افتاده بودند. چنین فاصله‌ای دست‌کم از سال ۱۹۷۶ تاکنون در انتخابات کنگره سابقه نداشته است. حتی پیروزی‌های بزرگ جمهوری‌خواهان در سال‌های ۱۹۹۴ و ۲۰۱۰، زمانی که بیل کلینتون و باراک اوباما رئیس‌جمهور بودند، با چنین اختلافی همراه نبود.
فاصله چشمگیر آرای دو حزب پیام سیاسی روشنی دارد: ترامپ هنوز دو سال دیگر در کاخ سفید خواهد ماند و همچنان از اختیارات گسترده ریاست‌جمهوری برخوردار است، اما نتایج انتخابات نشان می‌دهد دوران نفوذ سیاسی او ممکن است وارد مرحله افول شده باشد.
داگلاس سوسنیک، مدیر سیاسی کاخ سفید در دوران ریاست‌جمهوری کلینتون که رقابت‌های انتخاباتی امسال را از نزدیک دنبال کرده است، گفت: «این انتخابات در واقع رد عملکرد ترامپ، جمهوری‌خواهان و آن چیزی است که آنها طی دو سال گذشته انجام داده‌اند.» او افزود: «از فردا وارد مرحله تازه‌ای می‌شویم؛ مرحله‌ای که نوعی دوره انتقال خواهد بود و دو سال ادامه پیدا می‌کند. این دوره بسیار پرتنش‌تر و بی‌ثبات‌تر از دو سال گذشته خواهد بود.»
ترامپ خیلی زود تلاش کرد از شدت شکست بکاهد و مدعی شد نتیجه انتخابات را نباید مخالفت مردم با شخص او تلقی کرد، زیرا نامش در فهرست نامزدها نبوده است؛ هرچند خودش بارها از مردم خواسته بود طوری رأی بدهند که انگار شخص او نامزد انتخابات است. او سه‌شنبه شب در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز گفت: «اسم من در برگه رأی نبود و به همین دلیل نتوانستیم افراد کافی را پای صندوق‌های رأی بیاوریم.»
حتی بسیاری از جمهوری‌خواهان نیز چنین توجیهی را نمی‌پذیرند؛ زیرا روشن بود که محور اصلی این رقابت انتخاباتی شخص ترامپ بوده است. این ترامپ بود که تصمیم گرفت جنگ با ایران را آغاز کند؛ جنگی که بازارهای انرژی را متلاطم کرد و قیمت بنزین را به‌شدت افزایش داد. او بود که نامزدها، موضوعات اصلی کارزار انتخاباتی، راهبرد و پیام‌های تبلیغاتی حزب را تعیین کرد.
ترامپ از نامزدهای جمهوری‌خواه وفاداری کامل می‌خواست و بسیاری از آنها حتی از فاصله گرفتن علنی از او هراس داشتند. او همچنین در برابر پرسش‌ها درباره فعالیت‌های اقتصادی و کسب درآمد در دوران ریاست‌جمهوری بی‌اعتنا بود؛ موضوعی که نگرانی رأی‌دهندگان درباره فساد و سوءاستفاده از قدرت را افزایش داد.
شکست دو نامزد جمهوری‌خواه مجلس سنا که شخصاً مورد حمایت ترامپ بودند، پیامدهای مداخله مستقیم او در انتخابات را آشکار کرد. کن پکستون در تگزاس و دارلین گراهام در کارولینای جنوبی، با وجود آنکه ترامپ آنها را به نامزدهای دیگری ترجیح داده بود، نتوانستند پیروز شوند.
بسیاری از رأی‌دهندگان در نظرسنجی‌ها و گفت‌وگوهای انتخاباتی گفته بودند احساس می‌کنند ترامپ فریبشان داده است. آنها تصور می‌کردند او هزینه‌های زندگی را کاهش می‌دهد، نه اینکه جنگ تازه‌ای به راه بیندازد. انتظار داشتند مرزها را ببندد، اما از آنچه برخورد خشن نیروهای مهاجرتی با افرادی می‌دانستند که سال‌ها در آمریکا زندگی کرده‌اند، ناراضی بودند. همچنین با تعرفه‌های تجاری ترامپ که هزینه کالاها را برای مصرف‌کنندگان افزایش داد، مخالفت کردند.
رفتار ترامپ در آخرین روز پیش از انتخابات نیز نمادی از فاصله او با دغدغه‌های اصلی رأی‌دهندگان بود. در شرایطی که هزینه‌های زندگی به یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های مردم تبدیل شده بود، انتظار می‌رفت او در آخرین سخنرانی انتخاباتی خود از برنامه‌هایش برای کاهش فشار اقتصادی سخن بگوید. اما ترامپ در مقابل استخر یادبود واشنگتن سخنرانی کرد و بخش مهمی از صحبت‌هایش را به جلبک‌ها و لوله‌های آب اختصاص داد. این اتفاق بار دیگر نشان داد که او تا چه اندازه درگیر پروژه‌های عمرانی مورد علاقه خود در پایتخت است و از حساسیت مردم نسبت به این موضوع غافل مانده است.
با وجود کاهش نفوذ جریان ترامپیسم، او هنوز دو سال دیگر قدرت ریاست‌جمهوری را در اختیار دارد و برای حفظ جایگاه خود در مرکز سیاست آمریکا تلاش خواهد کرد. نزدیکانش نیز هشدار داده‌اند که نباید تصور کرد دوران قدرت سیاسی او به پایان رسیده است.
دیوید مک‌اینتاش، رئیس گروه محافظه‌کار «باشگاه رشد» که از سیاست‌های اقتصادی راست‌گرایانه حمایت می‌کند، گفت: «منتقدان ترامپ قبلاً هم بارها پایان دوران سیاسی او را اعلام کرده‌اند، اما هر بار اشتباه کرده‌اند.» او افزود: «جمهوری‌خواهان باید به اصول خود بازگردند. این همان راهی است که می‌تواند پیروزی آنها در انتخابات ۲۰۲۸ را تضمین کند.»
البته پس از هر پیروزی یا شکست بزرگ انتخاباتی، تمایل زیادی وجود دارد که از نتایج آن، تغییرات عمیق و ماندگار در جامعه و گرایش سیاسی رأی‌دهندگان برداشت شود. این بار هم ممکن است چنین اتفاقی افتاده باشد، اما تاریخ نمونه‌های زیادی دارد که نشان می‌دهد موج‌های انتخاباتی بزرگ لزوماً دوام نمی‌آورند. هنوز مشخص نیست نتایج سه‌شنبه واقعاً از تغییر اساسی در گرایش سیاسی مردم آمریکا حکایت دارد یا صرفاً واکنشی به شرایط خاص کنونی است.
برای مثال، پس از رسوایی واترگیت و کناره‌گیری ریچارد نیکسون، دموکرات‌ها در سال ۱۹۷۴ پیروزی بزرگی به دست آوردند. در آن زمان تصور می‌شد جمهوری‌خواهان برای مدت طولانی از قدرت دور خواهند ماند، اما تنها شش سال بعد، رونالد ریگان این حزب را دوباره به کاخ سفید بازگرداند. همچنین پیروزی‌های گسترده جمهوری‌خواهان در سال‌های ۱۹۹۴ و ۲۰۱۰، به ترتیب در دوران ریاست‌جمهوری کلینتون و اوباما، نشانه پایان دوران سیاسی این دو رئیس‌جمهور تلقی می‌شد؛ اما هر دو توانستند دو سال بعد با اختلاف قابل‌توجهی در انتخابات ریاست‌جمهوری پیروز شوند.
لین واورک، استاد علوم سیاسی و سیاست‌گذاری عمومی دانشگاه کالیفرنیا در لس‌آنجلس، معتقد است مهم‌ترین عامل شکست جمهوری‌خواهان در این انتخابات، افزایش شدید قیمت بنزین بوده است. بنابراین نمی‌توان با اطمینان گفت که گرایش سیاسی جامعه آمریکا به‌طور بنیادین تغییر کرده است. او گفت: «این نتایج لزوماً به معنای فروپاشی ائتلاف سیاسی طرفداران جنبش ماگا نیست. اما آیا جذابیت ترامپ تا حدی کاهش یافته است؟ بله. آیا مردم مثل گذشته شیفته او نیستند؟ به نظرم پاسخ مثبت است.»
با این حال، او تأکید کرد که این نارضایتی لزوماً به معنای کنار گذاشتن سیاست‌هایی نیست که ترامپ در موضوعاتی مانند مهاجرت و تنوع فرهنگی در حزب جمهوری‌خواه جا انداخته است.
واقعیت این است که حزب جمهوری‌خواه در سال‌های اخیر به‌شدت تغییر کرده و ترامپ آن را بر اساس دیدگاه‌ها و شخصیت خود بازسازی کرده است. در این حزب، وفاداری به ترامپ به یک معیار مهم برای حفظ موقعیت سیاسی تبدیل شده و چهره‌هایی که استقلال رأی نشان می‌دهند، به‌تدریج کنار گذاشته شده‌اند. کریستینا گریر، استاد علوم سیاسی دانشگاه فوردهام، در این باره گفت: « تا اینجا تنها چیزی که دیده‌ایم، همراهی و تسلیم اعضای حزب او در برابر خواسته‌هایش بوده است.»
جو گروگن، مشاور سیاست داخلی ترامپ در دوره نخست ریاست‌جمهوری او، معتقد است فارغ از نتیجه انتخابات، ترامپ با مطرح کردن موضوعاتی که پیش‌تر به اندازه کافی مورد توجه قرار نمی‌گرفتند، فضای سیاسی آمریکا را تغییر داده است. او به تلاش برای دستیابی به توافق‌های تجاری بهتر و افزایش هزینه‌های نظامی کشورهای عضو ناتو اشاره کرد.
به گفته گروگن، جمهوری‌خواهان دیگر به حزبی که پیش از ظهور ترامپ بودند، بازنخواهند گشت. او که اکنون در مؤسسه حقوقی کاوینگتون اند برلینگ فعالیت می‌کند، پیش از پایان رأی‌گیری گفت: «هر اتفاقی امشب بیفتد، ما همچنان در حزب ترامپ هستیم. کسانی که انتظار دارند جریان ترامپیسم به‌کلی کنار گذاشته شود، اشتباه می‌کنند. ممکن است بحث‌هایی درون حزب شکل بگیرد که به نفع آن باشد، اما من هیچ نشانه‌ای نمی‌بینم که جمهوری‌خواهان بخواهند به حزبی بازگردند که جورج بوش پسر با آن دو بار در انتخابات ریاست‌جمهوری پیروز شد.»
در سوی دیگر، دموکرات‌ها نیز باید درباره معنای پیروزی خود و مسیری که در آینده دنبال خواهند کرد، تصمیم بگیرند. آنچه امسال بیش از هر چیز دموکرات‌ها را به هم پیوند می‌داد، مخالفت با ترامپ بود؛ موضوعی که برای پیروزی در انتخابات کافی به نظر رسید. اما اکنون در داخل این حزب بر سر اینکه چه عاملی بیشترین نقش را در این موفقیت داشته، اختلاف‌نظر وجود دارد. جناح چپ‌گرای حزب معتقد است انرژی و مشارکت نیروهای پیشرو عامل اصلی پیروزی بوده است. در مقابل، میانه‌روها می‌گویند جذب رأی جمهوری‌خواهان ناراضی در ایالت‌هایی مانند تگزاس و کانزاس نقش تعیین‌کننده‌ای داشته است.
رحم امانوئل، شهردار پیشین شیکاگو و سفیر سابق آمریکا که احتمال نامزدی در انتخابات ریاست‌جمهوری را بررسی می‌کند، گفت: «مهم‌ترین اتفاق این انتخابات، فاصله گرفتن جمهوری‌خواهان غیرماگایی از حزب جمهوری‌خواه است.» او افزود: «مسئله این است که آیا می‌خواهیم این پیروزی را صرفاً به فرصتی برای کسب امتیازهای سیاسی تبدیل کنیم یا از آن برای ایجاد تغییری اساسی استفاده کنیم؟ عملکرد ما در سال ۲۰۲۷ مشخص خواهد کرد که کدام مسیر را انتخاب می‌کنیم.»
جیمز بلانچارد که در موج پیروزی دموکرات‌ها پس از رسوایی واترگیت در سال ۱۹۷۴ به مجلس نمایندگان راه یافت و بعدها فرماندار میشیگان شد، می‌گوید انتخابات امسال او را به یاد همان دوره تاریخی می‌اندازد. با این حال، او معتقد است سیاست آمریکا دیگر به وضعیت پیش از ظهور ترامپ بازنخواهد گشت.
بلانچارد گفت: «متأسفانه دیگر نمی‌توانیم به گذشته برگردیم. ناچاریم به جلو حرکت کنیم.» او در پایان افزود: «دوران ترامپ به پایان رسیده است، هرچند خودش هنوز در قدرت خواهد بود.»
واکنش کشورهای جهان به شکست سنگین جمهوری‌خواهان
نتایج ناامیدکننده انتخابات برای ترامپ و جمهوری‌خواهان، روز چهارشنبه واکنش‌های متفاوتی در سراسر جهان به دنبال داشت. برخی جریان‌های چپ در اروپا این شکست را نشانه مخالفت گسترده مردم با سیاست‌های راست‌گرایانه دانستند، در حالی که برخی دیگر، از جمله در اوکراین، معتقد بودند تا زمانی که ترامپ همچنان قدرت اجرایی آمریکا را در دست دارد، تغییر چندانی در سیاست‌های واشنگتن رخ نخواهد داد.
در مجموع، در شرایطی که نقش و جایگاه آمریکا در جهان بیش از گذشته زیر سؤال رفته است، این انتخابات بار دیگر نشان داد که تحولات سیاسی این کشور تا چه اندازه مورد توجه و پیگیری افکار عمومی در سراسر جهان قرار دارد.
ایران
مهم‌ترین واکنش بین‌المللی به نتایج انتخابات از تهران بود. مقام‌های ایرانی فرصت را از دست ندادند تا به افزایش شدید قیمت بنزین در آمریکا اشاره کنند. محمدباقر قالیباف، مذاکره‌کننده ارشد ایران، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «مردم آمریکا چه از روی وجدان و چه به دلیل فشار هزینه‌های زندگی، به جنگ نه گفتند و ما از این پیام حمایت می‌کنیم.»
هم‌زمان، مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، در پیامی مکتوب به کسانی هشدار داد که همچنان امیدوارند آمریکا رفتار خود را تغییر دهد یا جابه‌جایی احزاب در قدرت بتواند تغییری در سیاست این کشور ایجاد کند.
آمریکا روز سه‌شنبه حملات تازه‌ای علیه ایران انجام داد، اما ترامپ پس از انتخابات تلاش کرد احتمال گسترش دامنه حملات را کم‌اهمیت جلوه دهد. خامنه‌ای در واکنش هشدار داد: «اگر آمریکا تجاوز خود را تکرار کند، پاسخ ایران در مقیاسی بسیار گسترده‌تر خواهد بود.»
ترامپ نیز پذیرفت که نارضایتی مردم آمریکا از پیامدهای اقتصادی جنگ در نتیجه انتخابات تأثیر داشته است. او سه‌شنبه شب در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز گفت: «مردم با اقدام من در قبال ایران موافق‌اند، اما احتمالاً حاضر نبودند پیامدهای کوتاه‌مدت آن، یعنی پرداخت پول بیشتر برای بنزین، را بپذیرند.» ترامپ افزود: «این موضوع را درک می‌کنم، اما با آن موافق نیستم. این یک مشکل کوتاه‌مدت است که در نهایت به دستاوردی بلندمدت منجر خواهد شد.»
با این حال، حتی اگر دموکرات‌ها کنترل هر دو مجلس نمایندگان و سنا را در دست بگیرند، ترامپ همچنان از اختیارات اجرایی گسترده‌ای برخوردار است و می‌تواند جنگ با ایران را ادامه دهد.
علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران، به شبکه ان‌بی‌سی نیوز گفت: «انتخابات میان‌دوره‌ای بخشی از توان سیاسی ترامپ را محدود کرده، اما از قدرت نظامی او نکاسته است.» او افزود: «جنگ ایران به باری سنگین بر دوش ترامپ تبدیل شده است. اکنون او بر سر یک دوراهی قرار دارد: یا راهی برای خروج از جنگ پیدا کند که آبرو و اعتبارش را حفظ کند، یا برای به دست گرفتن دوباره ابتکار عمل، دامنه درگیری‌ها را گسترش دهد.»
پیروزی دموکرات‌ها همچنین به این حزب امکان می‌دهد در برابر درخواست‌های احتمالی دولت برای تأمین هزینه‌های بیشتر جنگ با ایران مقاومت کند. آنها می‌توانند سیاست ترامپ در قبال اوکراین را نیز بیشتر زیر سؤال ببرند؛ به‌ویژه آنکه دولت او حمایت مالی از کی‌یف را متوقف کرده و به دنبال توافق‌هایی با کرملین بوده است.
با این حال، اوکراینی‌ها درباره تأثیر نتایج انتخابات آمریکا بر وضعیت کشورشان اتفاق‌نظر ندارند.
اوکراین
کیرا رودیک، نماینده پارلمان اوکراین و رهبر حزب مخالف «هولوس»، در گفت‌وگو با ان‌بی‌سی نیوز گفت: «باید به خاطر داشته باشیم که آمریکا یک نظام ریاست‌جمهوری دارد و سیاست خارجی و تأثیرگذاری این کشور بر تحولات بین‌المللی در اختیار رئیس‌جمهور است. من تصور نمی‌کنم شرایط به‌طور اساسی تغییر کند.»
او یادآوری کرد که اعضای جدید کنگره تا ماه ژانویه کار خود را آغاز نمی‌کنند، در حالی که اوکراین همین حالا به کمک آمریکا نیاز دارد. رودیک گفت: «ما هر روز زیر حملات مداوم روسیه زندگی می‌کنیم و زیرساخت‌های انرژی کشورمان در آستانه فروپاشی قرار دارند. ترامپ از اوکراین حمایت نمی‌کرد، اما هنوز هم روشن نیست دموکرات‌ها چه برنامه‌ای برای ما دارند.»
البته برخی مقام‌های اوکراینی خوش‌بین‌تر بودند. یاروسلاو ژلزنیَک، نماینده پارلمان، در پیامی نوشت: «واقعیت سیاسی تازه‌ای در آمریکا در حال شکل‌گیری است؛ امیدواریم این واقعیت برای اوکراین بهتر باشد.»
با این حال، در میان نیروهای نظامی اوکراین در خط مقدم جنگ نیز نشانه چندانی از خوش‌بینی دیده نمی‌شود. یکی از سربازان اوکراینی مستقر در جنوب این کشور به ان‌بی‌سی نیوز گفت: «پنج سال از آغاز تهاجم گسترده روسیه می‌گذرد و دیگر امیدواری چندانی باقی نمانده است. ما منتظر اقدام عملی هستیم.»
در مسکو نیز دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، تلاش کرد نشان دهد نتایج انتخابات آمریکا تغییری در روابط نسبتاً گرم واشنگتن و مسکو در دوران ترامپ ایجاد نخواهد کرد. او به خبرنگاران گفت: «ترامپ همچنان رئیس‌جمهور است و صمیمانه امیدواریم تلاش‌های او برای برقراری صلح ادامه پیدا کند. مقدمات لازم فراهم شده است؛ دور دیگری از مذاکرات سه‌جانبه در پیش است و برخی اقدامات بشردوستانه موفق نیز در مسیر صلح انجام شده است. امیدواریم همه این تلاش‌ها ادامه پیدا کند.»
اروپا
در اتحادیه اروپا برخی مقام‌ها با احتیاط به نتایج انتخابات واکنش نشان دادند. ترامپ در دوران ریاست‌جمهوری خود روابط فراآتلانتیک آمریکا و اروپا را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. او بارها از متحدان اروپایی انتقاد کرده و حتی تعهد آمریکا به دفاع جمعی از اعضای ناتو را زیر سؤال برده است.
رولان لسکور، وزیر دارایی فرانسه، گفت تغییر در سیاست‌های بین‌المللی همچنان به تصمیم ترامپ بستگی دارد. او در گفت‌وگو با شبکه تلویزیونی بی‌اف‌ام فرانسه گفت: «ترامپ باید تصمیم بگیرد که آیا می‌خواهد بپذیرد تغییراتی لازم است، به‌ویژه در زمینه قیمت بنزین، یا اینکه همچنان بر مواضع قبلی خود پافشاری کند.»
در آلمان، دیگر قدرت بزرگ اتحادیه اروپا، بوریس پیستوریوس، وزیر دفاع، پیروزی دموکرات‌ها را تبریک گفت، اما تأکید کرد که هنوز نمی‌توان پیامدهای بین‌المللی این نتیجه را پیش‌بینی کرد. او در کنفرانس امنیتی برلین گفت: «انتظار داریم چه اتفاقی بیفتد؟ واقعیت این است که نمی‌دانیم رئیس‌جمهور آمریکا چه تصمیمی خواهد گرفت.»
اما پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، واکنش بسیار مثبت‌تری داشت. او که از چهره‌های شاخص جریان چپ اروپا به شمار می‌رود، در ماه‌های اخیر به یکی از منتقدان اصلی ترامپ تبدیل شده است. اختلافات دو طرف بر سر پایین بودن هزینه‌های نظامی اسپانیا، سیاست‌های مهاجرتی این کشور و مخالفت مادرید با جنگ علیه ایران شدت گرفته بود. سانچز نتایج انتخابات آمریکا را رأیی علیه نفرت‌پراکنی، مردسالاری، انکار تغییرات اقلیمی و امتیازات ویژه نخبگان اقتصادی و سیاسی توصیف کرد.
یوناس گار استوره، نخست‌وزیر نروژ که در جریان مذاکرات صلح، نقش واسطه میان روسیه و رهبران غربی را ایفا کرده است، نیز در گفت‌وگو با رویترز گفت نتایج انتخابات «پیامی سیاسی و قدرتمند درباره تغییر جهت‌گیری رأی‌دهندگان آمریکایی» است. او افزود: «اکنون صداهایی در سیاست آمریکا شنیده می‌شود که دیدگاه‌هایشان به مواضع ما نزدیک‌تر است تا سیاست‌هایی که رئیس‌جمهور و دولت کنونی آمریکا دنبال می‌کنند.»
در خارج از اروپا سیریل رامافوسا، رئیس‌جمهور آفریقای جنوبی، پا را فراتر گذاشت و گفت این نتیجه می‌تواند «آغازگر دوره‌ای تازه در روابط بین‌المللی جهان» باشد.
اسرائیل
در اسرائیل، سیاستمداران مخالف دولت بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، نقش او را در شکست جمهوری‌خواهان مورد انتقاد قرار دادند.
نتانیاهو نیز پس از انتخابات هفته گذشته اسرائیل که بدون پیروزی قاطع هیچ‌یک از جریان‌های سیاسی به پایان رسید، با وضعیت سیاسی دشواری روبه‌رو شده است.
یائیر گولان، رهبر حزب چپ‌گرای دموکرات‌ها، گفت نتایج انتخابات آمریکا نشان می‌دهد نتانیاهو هم در میان دموکرات‌ها و هم در میان جمهوری‌خواهان چهره‌ای به‌شدت نامطلوب است. او افزود: «دولت نتانیاهو که از حمایت راست افراطی برخوردار است، ممکن است اسرائیل را به سمت تحریم‌های بین‌المللی، انزوای جهانی و رویارویی با آمریکا سوق دهد؛ کشوری که دوست و مهم‌ترین متحد ماست.»
یائیر لاپید، رهبر جریان میانه‌روی مخالف دولت نیز گفت نتایج انتخابات آمریکا نشان می‌دهد که اسرائیل دیگر نمی‌تواند ادامه حضور نتانیاهو در قدرت را تحمل کند.
چین
چین مانند بسیاری از مواقعی که انتخابات کشورهای دیگر برگزار می‌شود، اعلام کرد نتایج انتخابات آمریکا مسئله‌ای داخلی است و به خود مردم این کشور مربوط می‌شود. مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، روز چهارشنبه در نشست خبری گفت پکن همچنان آماده است برای ایجاد روابط راهبردی سازنده و باثبات با آمریکا، بر پایه احترام متقابل، برابری و منافع دوطرفه تلاش کند.
با این حال، ژائو مینگ‌هاو، استاد مؤسسه مطالعات بین‌المللی دانشگاه فودان چین، معتقد است پیروزی گسترده دموکرات‌ها احتمالاً فشار بر پکن در موضوعاتی مانند تایوان، هوش مصنوعی و محدودیت‌های صادراتی را افزایش خواهد داد؛ هرچند انتظار ندارد رویکرد کلی واشنگتن در قبال چین تغییر کند.
او در گفت‌وگو با روزنامه ساوت چاینا مورنینگ پست گفت: «دموکرات‌ها سیاست دولت ترامپ در قبال چین را با دقت بیشتری زیر نظر خواهند گرفت و از جمله نحوه پیشبرد دیپلماسی با پکن را بررسی خواهند کرد. این مسئله چالش بزرگی برای چین خواهد بود.»
ترامپ قرار است در ماه جاری میلادی برای شرکت در نشست رهبران منطقه آسیا و اقیانوسیه به شهر شنژن چین سفر کند. او گفته است که در حاشیه این نشست، برای برگزاری نشستی سه‌جانبه و بی‌سابقه با ولادیمیر پوتین و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، آمادگی دارد. ترامپ همچنین در ماه دسامبر میزبان نشست گروه ۲۰ در میامی خواهد بود؛ نشستی که پوتین و شی جین‌پینگ نیز به آن دعوت شده‌اند.
لیف اریک ایزلی، استاد مطالعات بین‌المللی دانشگاه اوها در سئول کره جنوبی، معتقد است اگر ترامپ در داخل آمریکا با محدودیت‌های بیشتری از سوی کنگره روبه‌رو شود، ممکن است تلاش کند از طریق دیپلماسی مستقیم با رهبران جهان، نفوذ خود را در عرصه بین‌المللی حفظ کند. به گفته او، این نشست‌ها می‌توانند فرصتی برای ترامپ باشند تا از طریق روابط مستقیم با رهبران دیگر کشورها، تأثیرگذاری بیشتری بر تحولات جهانی داشته باشد. ایزلی در پایان تأکید کرد که فارغ از واکنش دولت‌های مختلف به نتایج انتخابات، هیچ کشوری نمی‌تواند ترامپ را نادیده بگیرد.
دیدگاه خوانندگان