خروج امارات متحده عربی از سازمان اوپک در ماه آینده، از یک سو هشداری جدی به عربستان سعودی تلقی میشود و از سوی دیگر میتواند بهعنوان نوعی امتیازدهی به دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، باشد؛ نشانهای تازه از اینکه جنگ با ایران بهجای همگرایی، شکافهای قدیمی در خلیج فارس را تشدید کرده است.
در نگاه اول، این تصمیم نتیجه اختلافی دیرینه میان امارات و عربستان بر سر میزان تولید نفت در میان اعضای اوپک است. تا همین اواخر، ریاض بر محدود کردن عرضه برای حفظ قیمتها تأکید داشت، در حالی که امارات خواهان افزایش تولید و انعطاف بیشتر بود.
به گفته آرنه لومان راسموسن، تحلیلگر ارشد مؤسسه «گلوبال ریسک منیجمنت»، «امارات همواره طرفدار استراتژی افزایش حجم تولید بوده، در حالی که عربستان بر استراتژی حفظ قیمت تمرکز داشته است.»
ریشه این اختلاف به ساختار اقتصادی دو کشور بازمیگردد. عربستان با جمعیتی حدود ۳۵ میلیون نفر، بیش از دو برابر امارات ذخایر نفت دارد. در مقابل، امارات تنها حدود یک میلیون شهروند دارد و بنابراین درآمدهای نفتی میان جمعیت کمتری تقسیم میشود. علاوه بر این، امارات سرمایهگذاری گستردهای در زیرساختها انجام داده تا بتواند ظرفیت تولید و صادرات نفت خود را افزایش دهد.
راسموسن میگوید: «امارات در میان کشورهای اوپک بیشترین ظرفیت مازاد نسبت به سطح تولید را دارد. حتی میتوان گفت از نظر اقتصادی هم منطقی است، چون ممکن است ارزش نفتی که امروز در زیر زمین است، در پنج یا ده سال آینده کمتر شود.»
با این حال، کارشناسان میگویند پیش از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، عربستان تا حدی به دیدگاه امارات نزدیک شده بود. ریاض که پیشتر به معاملهگران نفت هشدار داده بود در صورت تردید نسبت به سیاست کاهش عرضه «بهشدت متضرر خواهند شد»، در نهایت عقبنشینی کرد و از افزایش گسترده تولید حمایت نمود.
این تصمیم سیاسی است
خروج سومین تولیدکننده بزرگ اوپک در شرایطی رخ میدهد که ابوظبی بهدنبال ترغیب آمریکا برای ادامه جنگ با ایران است و همزمان به اسرائیل نزدیکتر میشود.
بر اساس گزارشها، اسرائیل در زمان حملات پهپادی و موشکی ایران به امارات، سامانه پدافندی «گنبد آهنین» و نیروهای فنی به این کشور ارسال کرده بود.
کشورهای خلیج فارس میزبان هزاران نیروی آمریکایی هستند و بهشدت به سیستمهای تسلیحاتی آمریکا وابستهاند. با وجود نارضایتی از نادیده گرفتن درخواستهایشان برای حمله نکردن به ایران، اغلب آنها در نهایت از واشنگتن حمایت کردند.
عربستان در جنگ علیه ایران با فراهم کردن دسترسیهای نظامی و مسیرهای پروازی به آمریکا کمک کرد، اما همزمان از تلاشهای میانجیگرانه—بهویژه از سوی پاکستان—نیز حمایت نمود.
در مقابل، امارات چه در عرصه عمومی و چه در پشتپرده، خواستار ادامه حملات آمریکا به ایران بود و حتی تلاش کرد مانع از نزدیک شدن تهران و واشنگتن از طریق میانجیگری پاکستان شود.
خروج از اوپک در ازای توافق دفاعی با آمریکا؟
همزمان با بررسی این موضوع که آیا آمریکا باید با ایران به توافق برسد یا جنگ را ادامه دهد، خروج امارات از اوپک میتواند تلاشی برای جلب نظر ترامپ تلقی شود؛ کسی که سالها اوپک را متهم میکرد که «از بقیه جهان سوءاستفاده میکند».
الن والد، پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک، میگوید این اقدام ممکن است بخشی از یک توافق پنهان میان امارات، آمریکا و اسرائیل باشد: «شاید امارات در ازای دریافت حمایت دفاعی در برابر ایران، به تضعیف اوپک—چیزی که ترامپ مدتها دنبالش بود—کمک کرده باشد.»
او همچنین پیشبینی کرد که ممکن است در آینده نزدیک نوعی توافق دفاعی میان امارات و آمریکا اعلام شود.
نشانههایی هم وجود دارد که امارات خود را برای دورهای طولانی از بیثباتی آماده میکند و در حال تقویت بیشتر روابطش با آمریکاست. وزیر خارجه امارات به همتای آمریکایی خود گفت که ابوظبی احتمال میدهد جنگ تا ۹ ماه طول بکشد.
همچنین امارات اخیراً از دولت ترامپ درخواست ایجاد خط تبادل ارزی (currency swap) کرده تا در صورت کاهش ذخایر، دسترسیاش به دلار تضمین شود.
رقابت رو به تشدید با عربستان
تحلیلگران میگویند خروج از اوپک بخشی از رقابت گستردهتر امارات با عربستان است. عربستان بر اوپک و نسخه گستردهتر آن یعنی «اوپک پلاس»—که روسیه را هم شامل میشود—سلطه دارد.
یک دیپلمات غربی در منطقه میگوید: «این اقدام قطعاً عربستان را عصبانی میکند. به نظر میرسد امارات برنامه بزرگتری در سر دارد.»
عربستان بهعنوان بزرگترین کشور منطقه، مانند امارات در پی افزایش نفوذ منطقهای است. حتی پیش از آغاز جنگ با ایران، ریاض در یمن به متحدان امارات حمله کرده بود. دو کشور همچنین در جنگ داخلی سودان از طرفهای متفاوتی حمایت میکنند.
در ابتدای حملات ایران به خلیج فارس، برخی تصور میکردند این بحران باعث نزدیکی دوباره این دو متحد سابق شود، اما با طولانی شدن جنگ، رقابت آنها شدیدتر شده است.
برای مثال، گزارش شده که ارسال سلاح از پاکستان—با تأمین مالی عربستان—به شرق لیبی برای حمایت از نیروهای خلیفه حفتر آغاز شده؛ در حالی که امارات نیز در آنجا نفوذ دارد.
امارات قدرتمندتر شد
به گفته سهیل المزروعی، وزیر انرژی امارات، این تصمیم که از مدتها پیش در دستور کار بوده، بهدلیل جنگ راحتتر عملی شده: «زمانبندی این اقدام مناسب است، چون کمترین تأثیر منفی را بر تولیدکنندگان دارد.»
برنارد هایکل، استاد دانشگاه پرینستون، نیز میگوید: «امارات دیدگاه کاملاً متفاوتی نسبت به تولید انرژی دارد و حالا دیگر مجبور نیست از عربستان—که قواعد اوپک را تعیین میکند—پیروی نماید.» به گفته او، امارات سالها به خروج از اوپک فکر میکرد و جنگ فرصتی برای اتخاذ تصمیمی بزرگ فراهم نمود.
او افزود: «امارات ظرفیت مازاد قابلتوجهی دارد. اگر بخواهد مانند عربستان نقش تنظیمکننده بازار را ایفا کند، توانش را دارد. این موضوع بهشدت موقعیت آن را تقویت میکند.»
تحلیلگران انرژی نیز معتقدند این اقدام از نظر زمانی هوشمندانه بوده است. بهدلیل محاصرههای متقابل ایران و آمریکا در تنگه هرمز، جریان انرژی از خلیج فارس تقریباً متوقف شده است.
امارات که پیش از جنگ روزانه حدود ۳.۵ میلیون بشکه نفت صادر میکرد، اکنون حدود ۱.۹ میلیون بشکه را از طریق خط لولهای به بندر فجیره—بدون عبور از تنگه هرمز—صادر میکند.
برآورد میشود امارات حدود یک میلیون بشکه در روز ظرفیت مازاد داشته باشد.
پریدی میگوید: «اگر امارات پیش از جنگ از اوپک خارج میشد، اتفاق بسیار بزرگی بود. اما در شرایط فعلی، این ظرفیت اضافی وارد بازار نمیشود. حتی اگر جنگ تمام شود، کمبود ذخایر جهانی آنقدر هست که افزایش صادرات امارات جذب گردد.»
با این حال، در بلندمدت، کارشناسان معتقدند این تصمیم میتواند آغاز پایان برای ائتلاف ۶۵ ساله اوپک باشد؛ سازمانی که در ابتدا توسط ایران، عراق، کویت، عربستان و ونزوئلا شکل گرفت.
راسموسن در پایان میگوید: «این ضربه بزرگی به اوپک است. شاید بتوان گفت داریم برای آن مرثیه مینویسیم.»
نظر شما