کریستینا یورچنکو برای ساختن زندگیاش در منطقهٔ شرقی اوکراین که به دونباس معروف است، سخت تلاش کرده بود. اما حالا او میگوید برای رسیدن به صلحی پایدار، حاضر است هرآنچه دارد را رها کند. یورچنکو در میان شمار روبهافزایشی از اوکراینیهاست که میگویند اگر واگذاری بخشهایی از دونباس -که هنوز در کنترل اوکراین است- به روسیه بتواند به جنگ پایان دهد، با آن موافقاند.
این تغییر نگرش برای جامعهای که از جنگ فرسوده شده، قابلتوجه است. سالها واگذاری سرزمینی که روسیه نتوانسته آن را با زور تصرف کند، خط قرمزی غیرقابل عبور تلقی میشد. اما اکنون، آنچه زمانی ناممکن به نظر میرسید، کمتر غیرقابل تصور است؛ بهویژه آنکه کرملین اصرار دارد مذاکرات صلح با حمایت آمریکا تنها زمانی پیش خواهد رفت که اوکراین از دونباس چشمپوشی کند.
یورچنکو میگوید: «برای من، صلح اولویت است و اگر واقعاً بعد از واگذاری دونباس دیگر جنگی در کار نباشد، آمادهام که آنجا را ترک کنم.» او تأکید میکند که تنها در صورتی از واگذاری این سرزمین حمایت میکند که متحدان اوکراین تضمینهای امنیتی محکمی برای دوران پس از جنگ ارائه دهند.
آیندهٔ دونباس یکی از پیچیدهترین و حساسترین موضوعات مورد مذاکره اوکراین، روسیه و ایالات متحده است.
اوکراین سالها برای دفاع از شهرهای دونباس استحکامات ایجاد کرده و شمار بسیار زیادی از سربازان خود را در راه دفاع از این منطقهٔ صنعتی از دست داده است. دونباس بخشهایی از چند استان، از جمله دونتسک و لوهانسک را در بر میگیرد. اوکراین هنوز حدود ۲۰ درصد از استان دونتسک را در اختیار دارد، اما تمام استان لوهانسک را از دست داده است.
برای روسیه، تصرف دونباس ــ جایی که مسکو در آن تلفات انسانی بسیار بیشتری نسبت به اوکراین متحمل شده ــ میتواند این امکان را فراهم کند که دستکم ادعای نوعی پیروزی داشته باشد، حتی اگر به هدف اصلی خود یعنی تسلط بر سراسر اوکراین نرسیده باشد.
ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، در اظهارات عمومی گفته است که کشورش همچنان با عقبنشینی یکجانبه از دونباس مخالف است. با این حال، او گاهی نشانههایی از انعطاف نشان داده و گفته است که هم روسیه و هم اوکراین باید برای مصالحه آماده باشند؛ آن هم در شرایطی که اوکراین هم در میدان نبرد و هم پای میز مذاکره تحت فشار قرار دارد.
در ماه مه ۲۰۲۲، دو ماه پس از آنکه نیروهای اوکراینی ارتش روسیه را از اطراف پایتخت، کییف، عقب راندند، نظرسنجی مؤسسهٔ بینالمللی جامعهشناسی کییف نشان داد که ۸۲ درصد اوکراینیها معتقد بودند کشورشان تحت هیچ شرایطی نباید سرزمینی را واگذار کند.
اما در تازهترین نظرسنجی این مؤسسه که روز دوشنبه منتشر شد، ۴۰ درصد از پاسخدهندگان گفتند که حاضرند در ازای دریافت تضمینهای امنیتی، از دونباس صرفنظر نمایند.
این دو عدد کاملاً قابل مقایسه نیستند، زیرا در نظرسنجیهای قبلی، موضوع تضمینهای امنیتی در پرسش مربوط به واگذاری سرزمین مطرح نشده بود. با این حال، این یافته با دیگر دادههای نظرسنجی همخوانی دارد که نشان میدهد پذیرش امتیازدهی ارضی در حال افزایش است.
با این همه، هنوز اکثریت اوکراینیها با چنین اقدامی مخالفاند. بسیاری میگویند حاضرند به تحمل سختیها ادامه دهند، از جمله کارزار روسیه برای نابودی زیرساختهای انرژی کشور در زمستانی بسیار سرد.
تحلیلگران میگویند واگذاری دونباس میتواند جامعهٔ اوکراین را دچار شکاف کند. این اقدام همچنین میتواند میراث سیاسی زلنسکی را تغییر دهد؛ از رهبری قهرمان که از موجودیت کشور دفاع کرد، به کسی که اجازه داد روسیه بخشهایی از سرزمین تحت کنترل اوکراین را اشغال کند؛ جایی که اکنون حدود ۱۹۰ هزار نفر در آن زندگی میکنند. بسیاری از این افراد احتمالاً به مناطق باقیمانده تحت کنترل اوکراین کوچ خواهند کرد، بهجای آنکه زیر حاکمیت روسیه زندگی کنند.
یوهن کولیادا، رئیس مرکز هماهنگی امدادرسانی که به تخلیه هزاران نفر از مناطق خط مقدم، از جمله در دونباس، کمک کرده، میگوید: «زلنسکی به مردمش گوش میدهد و چنین کاری نخواهد کرد.»
میخایلو ساموس، مدیر شبکهٔ پژوهشی مستقل «ژئوپولیتیک نوین» در کییف، یادآور شد که طبق قوانین اوکراین، واگذاری سرزمینی که با زور نظامی اشغال نشده، ممنوع است.
زلنسکی پیشنهاد کرده است که نیروهای اوکراینی و روسی به یک اندازه از خط مقدم در دونباس عقبنشینی کنند تا یک منطقهٔ غیرنظامی ایجاد شود. ساموس میگوید چنین مصالحهای از نظر تئوریک میتواند قابل بررسی باشد، اما ولادیمیر پوتین در پی مسیر نظامی است و وعده داده که این منطقه را یا با زور یا از طریق مذاکرات به دست خواهد آورد.
تحلیلگران میگویند برای آن دسته از اوکراینیهایی که حاضر به واگذاری دونباس هستند، تضمینهای امنیتی حیاتی است. بسیاری نگراناند که اگر اوکراین بدون چنین تضمینهایی نیروهایش را عقب بکشد، چیز زیادی مانع از آن نخواهد شد که روسیه دوباره تجدید قوا کرده و از این منطقه برای حملات تازه به دشتهای باز استفاده کند.
اولِه ساکیان، تحلیلگر سیاسی و همبنیانگذار اندیشکدهٔ «پلتفرم ملی تابآوری و انسجام اجتماعی»، میگوید: «برای اوکراینیها، تضمین امنیتی باید به معنای این باشد که حملهای دوباره صورت نخواهد گرفت و کشورهای شریک مسئولیت تضمین این موضوع را بر عهده دارند.»
زلنسکی گفته است که اوکراین آمادهٔ امضای توافقهایی با اروپا و ایالات متحده دربارهٔ تضمینهای امنیتی است. هرچند کشورهای اروپایی وعده دادهاند پس از هر آتشبسی نیروهایی را در اوکراین مستقر کنند، اما هنوز روشن نیست که آیا واقعاً حاضر خواهند بود برای دفاع از اوکراین با روسیه بجنگند یا نه. در هر صورت، روسیه اعلام کرده که با استقرار نیروهای اروپایی در داخل اوکراین مخالف است.
ساکیان هشدار میدهد که واگذاری دونباس ممکن است برای وادار کردن روسیه به پایان دادن به جنگ کافی نباشد.
او میگوید: «این یک توهم بزرگ است که تصور کنیم رسیدن به توافقی با روسیه بر سر یک خط مرزی میتواند حتی به صلحی موقت منجر شود.»
یورچنکو میگوید صلح همچنان هدف اصلی است. با این حال، او نیز نگران است که حتی یک امتیاز ارضی بزرگ هم نتواند تضمین کند که روسیه دوباره حمله نکند.
او میگوید: «اگر اوکراین دونباس را واگذار کند، ما مجبور خواهیم شد کوچ کنیم و زندگیمان را از نو بسازیم. این فداکاری سختی خواهد بود، اما شاید برای پایان دادن به جنگ ارزشش را داشته باشد. اما چه کسی میتواند تضمین کند که مجبور نشوم این کار را دوباره انجام دهم؟»
نظر شما