کانادا این هفته به فهرست رو به رشد کشورهایی پیوست که به دنبال ممنوع کردن دسترسی کودکان به شبکههای اجتماعی هستند. اما این سیاست احتمالاً با شکست مواجه خواهد شد؛ همانطور که در کشورهای دیگر نیز نتیجه مطلوبی نداشته است.
سال گذشته، استرالیا نخستین کشوری بود که ممنوعیت سراسری استفاده از شبکههای اجتماعی برای افراد زیر ۱۶ سال را اجرا کرد. اما این طرح تاکنون موفقیت چندانی نداشته است.
نوجوانان استرالیایی اغلب با شوخی از آسان بودن دور زدن این محدودیتها صحبت میکنند. بسیاری از آنها از حسابهای کاربری والدین خود استفاده میکنند یا با کمک تصاویر تولیدشده توسط هوش مصنوعی، نرمافزارهای تشخیص سن را فریب میدهند. دولت استرالیا در ماه مارس اذعان کرد که بیش از دوسوم والدین معتقدند این ممنوعیت نتوانسته فرزندانشان را از پلتفرمهایی که پیشتر استفاده میکردند، دور نگه دارد.
با این حال، شکست این سیاست مانع از آن نشده که کشورهای دیگر و حتی برخی ایالتهای آمریکا از این الگو پیروی کنند. برزیل و اندونزی نیز محدودیتهایی برای استفاده کودکان از شبکههای اجتماعی وضع کردهاند و کشورهایی مانند انگلیس، فرانسه، یونان و اسپانیا در حال بررسی اقدامات مشابه هستند.
مشکل اینجاست که تصویب قوانینی که عملاً قابل اجرا نیستند، به مردم ــ بهویژه نوجوانان ــ میآموزد که قوانین دولتی را چندان جدی نگیرند. علاوه بر این، چنین قوانینی ممکن است به والدین احساس امنیت کاذب بدهد.
بدون تردید، نگرانیها درباره شبکههای اجتماعی واقعی هستند. الگوریتمهای این پلتفرمها به گونهای طراحی شدهاند که از سیستم پاداش مغز بهره ببرند و همین امر میتواند به رفتارهای وسواسی و اعتیادگونه منجر شود. همچنین شبکههای اجتماعی گاه تصویر منفی از بدن را تقویت میکنند و کودکان را در معرض جنبههای تاریک اینترنت قرار میدهند. آزار و اذیت اینترنتی و سوءاستفاده جنسی آنلاین نیز در برخی موارد به افکار خودکشی منجر شدهاند.
اما این مشکلات لزوماً به معنای آن نیست که ممنوعیت کامل بهترین راهحل است. شبکههای اجتماعی، در کنار آسیبهایشان، مزایای اجتماعی مهمی نیز دارند؛ بهویژه برای کودکانی که دارای معلولیت هستند یا در مناطق دورافتاده زندگی میکنند.
از سوی دیگر، اجرای مؤثر محدودیتهای سنی مستلزم سازوکارهای گسترده احراز هویت و تأیید سن است؛ اقدامی که نگرانیهای جدی درباره حریم خصوصی ایجاد میکند و حفظ ناشناسبودن در فضای آنلاین را دشوارتر میسازد.
طرح پیشنهادی کانادا حتی فراتر از شبکههای اجتماعی میرود و خدمات چتباتهای هوش مصنوعی را نیز شامل میشود. بر اساس این طرح، برخی شرکتها میتوانند در صورت ایجاد «حفاظتهای کافی» از محدودیتهای سنی معاف شوند.
در واقع، بیشتر شبکههای اجتماعی و تلفنهای هوشمند هماکنون ابزارهای نسبتاً پیشرفته کنترل والدین را در اختیار کاربران قرار میدهند. به همین دلیل، رویکرد مؤثرتر احتمالاً تقویت همین ابزارها و آموزش کودکان برای استفاده مسئولانه از فضای آنلاین است.
مدارس نیز میتوانند در این زمینه نقش مهمی ایفا کنند، اما مسئولیت اصلی همچنان بر عهده والدین است. در نهایت، هیچ نهادی بهتر از پدر و مادر نمیتواند نیازها، بلوغ فکری و شرایط خاص فرزند خود را تشخیص دهد. از این منظر، هدایت و نظارت خانوادهها احتمالاً بسیار مؤثرتر از ممنوعیتهای سراسری دولتی خواهد بود.
آنچه باید درباره طرحهای ممنوعیت شبکههای اجتماعی در جهان بدانید
دولت بریتانیا اعلام کرده است که قصد دارد استفاده از شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع کند و محدودیتهای گستردهتری را نیز بر سایر فعالیتهای آنلاین کودکان اعمال نماید. این تصمیم را نخستوزیر بریتانیا، روز دوشنبه اعلام کرد.
بریتانیا تنها کشوری نیست که به چنین اقدامی روی آورده است. در سالهای اخیر، دولتهای مختلف در سراسر جهان تحت فشار والدین، معلمان و کارشناسان قرار گرفتهاند تا از کودکان در برابر آسیبهای احتمالی شبکههای اجتماعی محافظت کنند.
در دسامبر گذشته، استرالیا نخستین کشوری شد که استفاده از بسیاری از شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع کرد. این تجربه به دقت توسط کشورهای دیگر، از جمله بریتانیا، دنبال شد. با این حال، شش ماه پس از اجرای قانون، نشانهها حاکی از آن است که بسیاری از نوجوانانی که پیشتر از شبکههای اجتماعی استفاده میکردند همچنان به آنها دسترسی دارند، هرچند حامیان این سیاست معتقدند آثار واقعی آن در نسلهای بعدی آشکار خواهد شد.
افزایش نگرانیها درباره سلامت روان کودکان و نوجوانان، وابستگی به تلفن همراه، آزار اینترنتی و دسترسی به محتوای نامناسب باعث شده حمایت عمومی از این محدودیتها افزایش یابد. برای مثال، نظرسنجیها نشان میدهد اکثریت مردم بریتانیا از ممنوعیت شبکههای اجتماعی برای کودکان حمایت میکنند.
بریتانیا قصد دارد استفاده از شبکههای اجتماعی از جمله: ،Snapchat، TikTok، YouTube، Instagram، Facebookو X را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع کند.
اما دولت بریتانیا میخواهد فراتر از مدل استرالیا برود. طبق برنامههای اعلامشده افراد زیر ۱۶ سال از پخش زنده (Livestreaming) منع خواهند شد و ارتباط آنلاین با افراد ناشناس برای آنها محدود میشود. این محدودیتها فقط شامل شبکههای اجتماعی نیست و سایتهای بازی و سایر خدمات آنلاین را نیز دربر میگیرد.
دولت همچنین در حال بررسی اعمال «منع استفاده شبانه» و ایجاد وقفه در سیستم «اسکرول بیپایان» برای افراد زیر ۱۸ سال است؛ همان قابلیتی که کاربران را ساعتها درگیر محتوا نگه میدارد.
علاوه بر این، چتباتهای هوش مصنوعی که روابط عاشقانه یا سناریوهای جنسی را شبیهسازی میکنند، باید حداقل سن ۱۸ سال را رعایت کنند.
بر اساس برنامه دولت، قانون تا پایان سال تصویب خواهد شد و از اوایل ۲۰۲۷ اجرایی میشود.
استارمر در پاسخ به منتقدانی که میگویند نوجوانان راههای دور زدن قانون را پیدا خواهند کرد، گفت: «آنها قوانین دیگر را هم دور میزنند، اما ما به همین دلیل فروش الکل به کودکان را آزاد نمیکنیم.»
چند سال پیش دولت بریتانیا تمایلی به ممنوعیت شبکههای اجتماعی یا تلفن همراه در مدارس نداشت.
اما فشار افکار عمومی به تدریج افزایش یافت. خانوادههایی که فرزندانشان پس از مواجهه با محتوای آسیبزا در شبکههای اجتماعی دست به خودکشی زده بودند، سالها برای تصویب قوانین سختگیرانهتر مبارزه کردند.
در سال ۲۰۲۳ بریتانیا قانون گستردهای به نام Online Safety Act را تصویب کرد که هدف آن کنترل محتوای مضر در فضای آنلاین بود.
سپس نهاد تنظیمگر اینترنت بریتانیا، Ofcom، اعلام کرد که شرکتهای فناوری همچنان قوانین حداقل سن را بهدرستی اجرا نمیکنند. همین موضوع دولت را به سمت اقدامات شدیدتر سوق داد.
استرالیا؛ نخستین آزمایش بزرگ
قانون استرالیا که از دسامبر اجرا شد، دسترسی افراد زیر ۱۶ سال به شبکههایی مانند تیک تاک، فیسبوک،اسنپ چت و بسیاری از خدمات مشابه را ممنوع کرد.
در ژانویه، نهاد ناظر استرالیا اعلام کرد حدود ۴.۷ میلیون حساب متعلق به کودکان زیر ۱۶ سال مسدود شدهاند.
اما نتایج اولیه نشان میدهد اجرای قانون با چالشهای زیادی روبهرو است. طبق گزارشها، هفت نفر از هر ده والدینی که فرزندشان پیشتر حساب کاربری داشت، گفتهاند فرزندشان همچنان به یکی از شبکههای ممنوعشده دسترسی دارد.
نوجوانان نیز راههای مختلفی برای دور زدن محدودیتها پیدا کردهاند از جمله استفاده از تاریخ تولد جعلی، ساخت حساب جدید، استفاده از حساب والدین یا خواهر و برادر بزرگتر و دور زدن سامانههای تشخیص سن
با این حال، برخی والدین معتقدند تأثیر اصلی قانون بر کودکان کمسنتری خواهد بود که هنوز وارد شبکههای اجتماعی نشدهاند و احتمالاً به دلیل این محدودیتها ورودشان به این فضا به تعویق خواهد افتاد.
مالزی
مالزی از این ماه اجرای قانونی را آغاز کرده که داشتن حساب شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۶ سال ممنوع میکند.
شرکتها موظف خواهند شد طی شش ماه آینده سیستمهای احراز سن کاربران را فعال کنند. در صورت تخلف، شرکتها جریمه میشوند، اما والدین مسئولیتی نخواهند داشت.
چند کشور اروپایی نیز به سمت ممنوعیتهای مشابه حرکت کردهاند:
اسپانیا
نخستوزیر پدرو سانچز طرحی را پیشنهاد کرده که شبکههای اجتماعی را ملزم به احراز سن مؤثر کاربران میکند. این طرح هنوز نیازمند تصویب پارلمان است.
فرانسه
دولت فرانسه قصد دارد از آغاز سال تحصیلی آینده، استفاده از شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۵ سال ممنوع کند. رئیسجمهور امانوئل مکرون از حامیان جدی این طرح است.
اتریش
اتریش در ماه مارس اعلام کرد که قصد دارد شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۴ سال ممنوع کند.
یونان
نخستوزیر گفته است قانون ممنوعیت برای افراد زیر ۱۵ سال از اول ژانویه ۲۰۲۷ اجرایی خواهد شد.
او تأکید کرده که هدف حذف فناوری از زندگی کودکان نیست، بلکه مقابله با طراحی اعتیادآور برخی اپلیکیشنهاست؛ اپلیکیشنهایی که کسبوکارشان بر جلب و حفظ توجه کاربران بنا شده است.
دانمارک
دانمارک نیز طرحی را ارائه کرده که استفاده از برخی شبکههای اجتماعی را برای افراد زیر ۱۵ سال ممنوع میکند. البته والدین میتوانند برای نوجوانان ۱۳ ساله و بالاتر مجوز استفاده صادر کنند.
هدف اعلامشده دولت دانمارک این است که کودکان پیش از ورود به فضای مجازی زمان بیشتری برای «آرامش، بازی و رشد» داشته باشند.
اندونزی
در مارس، اندونزی قانونی را اجرایی کرد که استفاده افراد زیر ۱۶ سال از «پلتفرمهای پرخطر» را ممنوع میکند.
این فهرست شامل تیک تاک، یوتیوب، فیسبوک، اینستاگرام و روبلاکس است.
چین؛ سختگیرترین مدل جهان
چین سالهاست که محدودیتهای گستردهای بر استفاده کودکان از اینترنت اعمال کرده است.
این کشور بسیاری از پلتفرمهای غربی را مسدود کرده و زمان استفاده کودکان از خدمات آنلاین داخلی را نیز محدود کرده است.
در سال ۲۰۲۱، دولت چین بازیهای ویدئویی را برای کودکان به تنها سه ساعت در هفته محدود کرد. کودکان فقط میتوانند در روزهای جمعه، شنبه و یکشنبه و تنها بین ساعت ۸ تا ۹ شب بازی کنند.
برزیل
برزیل در مارس قانونی را اجرا کرد که هدف آن محافظت از کودکان در برابر محتوای اعتیادآور، خشونتآمیز و پورنوگرافیک است.
این قانون ممنوعیت کامل ایجاد نمیکند. در عوض، افراد زیر ۱۶ سال باید حساب خود را به یک سرپرست قانونی متصل کنند تا والدین بتوانند فعالیت آنلاین آنها را زیر نظر بگیرند.
همچنین پلتفرمها از استفاده از آنچه دولت برزیل «طراحیهای فریبکارانه و دستکاریکننده» مینامد، منع شدهاند.
ایالات متحده
در آمریکا، قانون Children's Online Privacy Protection Act شرکتها را از جمعآوری اطلاعات شخصی کودکان زیر ۱۳ سال منع میکند.
اما تصویب یک ممنوعیت سراسری برای شبکههای اجتماعی دشوار است؛ زیرا قوانین ایالتی متفاوتاند و بسیاری از تلاشها برای محدودسازی شبکههای اجتماعی در دادگاهها با استناد به آزادی بیان به چالش کشیده شدهاند.
مطلب مرتبط: کشورهای بیشتری استفاده کودکان از شبکه های اجتماعی را ممنوع می کنند
نظر شما