آخر هفتهٔ گذشته، زمانی که برخی از قدرتمندترین رهبران سیاسی عراق در نشستی خصوصی گرد هم آمده بودند تا نامزد نخستوزیر آینده را بهطور رسمی معرفی کنند، عمار حکیم، روحانی شیعه و یکی از بانفوذترین سیاستمداران عراق، نامهای بیسابقه را که از دولت ترامپ دریافت کرده بود برای حاضران قرائت کرد.
در این نامه آمده بود که دولت ترامپ با انتخاب نوری المالکی، نامزد اصلی این سمت، مخالف است و دورهٔ نخستوزیری او در بیش از یک دهه پیش را منفی ارزیابی میکند.
این نامه نخستین گام آشکار دولت ترامپ برای دخالت در سیاست داخلی عراق با هدف جلوگیری از انتخاب مالکی بود؛ سیاستمداری که بهگفتهٔ مقامهای آمریکایی بیش از حد به ایران نزدیک است. مالکی ارتباط نزدیکی با شبهنظامیان طرفدار ایران دارد؛ گروه هایی که نفوذی فراتر از وزن رسمی خود در سیاست عراق اعمال میکنند.
به گفتهٔ یکی از حاضران در نشست رهبران چارچوب هماهنگی — ائتلافی متشکل از گروههای شیعه که بیشترین کرسیها را در انتخابات نوامبر بهدست آوردهاند — مالکی هنگام قرائت این نامه مبهوت شده بود.
این فرد گفت نامه کاملا بیسابقه بود و برخی از شرکتکنندگان میپرسیدند که دقیقاً از کدام نهاد دولت آمریکا صادر شده است. به گفتهٔ فرد دیگری که در جریان این مکاتبات قرار داشت، نامه از سوی جاشوا هریس، کاردار سفارت آمریکا در بغداد، ارسال شده بود.
در این نامه آمده بود: « همانطور که عراق حق دارد در انتخاب نخستوزیر و دیگر مناصب رهبری خودش تصمیم بگیرد، ما هم حق داریم بر اساس منافع خودمان تصمیم بگیریم که با دولت آیندهٔ عراق چگونه رفتار کنیم». در ادامه تأکید شده بود که آمریکا خواهان دولتی در عراق است که «تروریسمِ مورد حمایت ایران را تضعیف کند» و «شبهنظامیان تروریستی را برچیند».
با وجود این هشدار آمریکا، رهبران چارچوب هماهنگی روند معرفی مالکی را ادامه دادند، هرچند چند نفر از شرکتکنندگان رأی ممتنع دادند. به گفتهٔ حاضران، مالکی هشدار آمریکا را جدی نگرفته بود.
اما خیلی زود روشن شد که هشدار جدی است. روز سهشنبه، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شخصاً فشارها را تشدید کرد و در شبکههای اجتماعی نوشت که اگر مالکی بار دیگر نخستوزیر شود، ایالات متحده «دیگر هیچ کمکی» به عراق نخواهد کرد. ترامپ سیاستها و دیدگاههای مالکی را «دیوانهوار» توصیف نمود.
این اعمال فشار آمریکا در حالی صورت میگیرد که واشنگتن تلاشهای خود برای عقب راندن نفوذ ایران در عراق را شدت بخشیده است؛ از جمله با تلاش برای محدود کردن جریانهای مالی ایران. دولت ترامپ همچنین در حال بررسی احتمال حملات نظامی علیه ایران است؛ همزمان ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن به همراه چند ناو جنگی دیگر این هفته وارد منطقه شدهاند.
از زمان سرنگونی صدام در پی تهاجم آمریکا در سال ۲۰۰۳، هم ایالات متحده و هم ایران کوشیدهاند بر ترکیب دولتهای عراق تأثیر بگذارند. اما پیام ترامپ در شبکههای اجتماعی، این مداخله را با سطحی بیسابقه از علنیبودن همراه کرد.
اکنون مقامهای ارشد عراقی در برابر این پرسش قرار گرفتهاند که آیا باید با کنار گذاشتن مالکی دست به عقبنشینیای تحقیرآمیز بزنند، یا خود را در معرض خشم دولت ترامپ قرار دهند.
مالکی که به سرسختی شهرت دارد، روز چهارشنبه ظاهراً موضع خود را سختتر نمود و با بیان اینکه «دخالت آشکار آمریکا در امور داخلی عراق» را رد میکند، گفت «تا رسیدن به پایان راه» به تلاش خود ادامه خواهد داد.
با وجود این مقاومت علنی، ویکتوریا تیلور، معاون پیشین دستیار وزیر خارجهٔ آمریکا در امور عراق و ایران، گفت تصور ادامهٔ این مسیر برای رهبران شیعه دشوار است. او گفت: «نمیتوانم تصور کنم که آنها حاضر باشند پیامدهای سنگین اقتصادی و سیاسی چنین تصمیمی را بپذیرند. در نگاه دولت ترامپ، این کار معادل انتخاب جانب ایران خواهد بود.»
به گفتهٔ منابع آگاه، حمایت رسمی ایران از نامزدی مالکی نیز به تثبیت مخالفت آمریکا انجامیده است. در جریان سفر اخیر سردار اسماعیل قاآنی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران، به بغداد، او نامهای از سوی آقای خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، به همراه داشت که در آن از انتخاب نامزد مورد نظر چارچوب هماهنگی حمایت شده بود. تهران بر این باور بود که رهبران شیعه به اجماع دربارهٔ مالکی رسیدهاند.
مقامهای عراقی اکنون نگراناند که نادیدهگرفتن خواستههای واشنگتن به پیامدهای اقتصادی وخیمی منجر شود؛ از جمله اعمال تحریمها یا محدود شدن دسترسی عراق به دلار. درآمدهای نفتی عراق مستقیماً به حسابی در فدرال رزرو آمریکا واریز میشود و سپس هر ماه دلارهای مورد نیاز بودجه به بغداد منتقل میگردد.
عزت الشهبندر، سیاستمدار کهنهکار عراقی و نزدیک به ائتلاف شیعه، گفت: «تصمیم نهایی با خود مالکی است. اگر او بهخاطر منافع ملی تصمیم به کنارهگیری بگیرد، انتخاب خودش است.» او افزود: «اگر نه، مدیریت این وضعیت بسیار سخت خواهد بود، اما مجبوریم با آن کنار بیاییم.»
عقیل الفتلاوی، سخنگوی ائتلاف دولت قانون به رهبری مالکی، به شبکهٔ UTV عراق گفت هنوز امید هست که ترامپ از موضع خود عقبنشینی کند. او به تغییرات رابطهٔ ترامپ با ولادیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، بهعنوان نمونه اشاره کرد.
او گفت: «روابط مالکی با آمریکاییها قوی است. فکر میکنم آنها در دورهٔ پیشِ رو موضع خود را تغییر خواهند داد و حتی اگر این اتفاق نیفتد، ما مسیر خود را ادامه میدهیم و مردم عراق دخالت خارجی را نخواهند پذیرفت.»
در روزهای اخیر، شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق بیانیههای تندی در مخالفت با دخالت آمریکا منتشر کردهاند. با این حال، تظاهراتی که آنها روز چهارشنبه در بغداد فراخوان دادند، تنها کمی بیش از ۱۰۰ نفر را جذب کرد.
مالکی بین سالهای ۲۰۰۶ تا ۲۰۱۴ دو دوره نخستوزیر عراق بود؛ دورهای که با تشدید شکافهای فرقهای همراه شد و بسیاری آن را زمینهساز ظهور داعش میدانند. پس از آنکه آمریکا از او برای دورهٔ دوم حمایت کرد، مقامهای آمریکایی در سال ۲۰۱۴ خواستار کنار رفتنش شدند و او را مانعی در مسیر آشتی ملی دیدند.
مقامهای آمریکایی بارها اعلام کردهاند که نمیخواهند دولت جدید عراق شامل وابستگان گروههایی باشد که آمریکا آنها را سازمانهای تروریستی میداند. این مسئله کار را پیچیده میکند، زیرا چارچوب هماهنگی شامل شاخههای پارلمانی شبهنظامیان همسو با ایران است. از جمله رهبران شیعهای که مسئول معرفی نخستوزیر هستند، قیس الخزعلی، رهبر عصائب اهلالحق، است؛ گروهی که پس از اشغال عراق هزاران حمله علیه نیروهای آمریکایی انجام داد و همچنان در فهرست سیاه آمریکا قرار دارد.
به گفتهٔ مقامهای عراقی، انتخاب عدنان فیحان — یکی از اعضای گروهی که در ربایش و قتل پنج سرباز آمریکایی در سال ۲۰۰۷ نقش داشت — بهعنوان نایبرئیس اول پارلمان، خشم مقامهای آمریکایی را برانگیخت.
در نامهٔ دولت ترامپ آمده بود که واشنگتن معتقد است دولتی که شبهنظامیان را منحل کند و شامل هیچیک از گروههای تحریمشدهٔ آمریکا نباشد، «دولتی خواهد بود که میتوانیم برای منافع مشترک عراقیها و آمریکاییها با آن همکاری کنیم». مارک ساوایا، فرستادهٔ ویژهٔ آمریکا در امور عراق، نیز بارها در شبکههای اجتماعی با هرگونه حضور شبهنظامیان در دولت مخالفت کرده است.
با این حال، ویکتوریا تیلور گفت رهبران شیعه «شدت مخالفت آمریکا» با نامزدی مالکی را دستکم گرفته بودند. او افزود که در این نامه تأکید شده بود تمرکز واشنگتن بر «منافع است، نه افراد».
ظهور مالکی بهعنوان نامزد اصلی، بسیاری را در محافل سیاسی عراق غافلگیر کرد. اوایل این ماه، نخستوزیر فعلی، محمد شیاع السودانی، از مالکی حمایت نمود؛ حرکتی که ناظران آن را تلاشی برای تقویت شانس خود سودانی برای ماندن در قدرت دانستند. تحلیل رایج این بود که مالکی بهدلیل جنجالیبودن رد خواهد شد و راه برای سودانی باز میشود. یکی از مقامهای عراقی این راهبرد را با ضربالمثلی قدیمی چنین خلاصه کرد: «مرگ را نشان میدهند تا به تب راضی شوی.»
اکنون، به گفتهٔ یکی از شرکتکنندگان در نشست روز شنبه، فضای حاکم بر رهبران چارچوب هماهنگی «آمیختهای از سردرگمی و تردید» است.
نظر شما