۵ توصیه برای بهداشت بهتر دهان و دندان
با توجه به اینکه سالهاست تقریباً هر روز از دندانهایمان مراقبت میکنیم — در حالت ایدهآل، روزی دو بار مسواک و هر روز نخ دندان — انتظار میرود تا حالا کاملاً در این کار حرفهای شده باشیم.
اما آمارهای سلامت چیز دیگری میگویند. پوسیدگی دندان شایعترین بیماری غیرواگیر در سراسر جهان است. این در حالی است که پوسیدگی دندان عموماً قابل پیشگیری تلقی میشود.
کامی هاس، دندانپزشک و متخصص ارتودنسی، اخیراً در گفتوگو با سانجی گوپتا، خبرنگار ارشد پزشکی CNN، در پادکست Chasing Life گفت: «اگر چیزی که تقریباً کاملاً قابل پیشگیری است، شایعترین بیماری در میان بزرگسالان و کودکانِ سراسر جهان باشد، شاید باید دوباره در پیامهایی که به مردم دادهایم تجدیدنظر کنیم.»
به گفتهٔ هاس، حتی میلیونها نفری که بهطور منظم به بهداشت دهان و دندان توجه دارند و سالی دو بار برای چکاپ به دندانپزشک مراجعه میکنند، باز هم ممکن است دچار پوسیدگی شوند.
او که مدرس، کارآفرین و نویسندهٔ کتاب If Your Mouth Could Talk است، دهان را «یکی از مهمترین اندامهای بدن» میداند؛ جایی که دنیایی از میکروبها، بزاق، بافتهای نرم و استخوانها در آن حضور دارند.
او میگوید: «خیلیها فکر میکنند دهان فقط دندان است»، در حالی که دهان بهشدت با فک پایین و فک بالا در ارتباط است؛ بخشی که کف حفرهٔ بینی و کاسهٔ چشم را هم در بر میگیرد.
به گفتهٔ او، «وضعیت زبان روی نحوهٔ نفس کشیدن، صحبت کردن و حتی چشایی شما تأثیر میگذارد.»
علاوه بر این، دهان و دندان بر ظاهر فرد هم اثر میگذارند. سلامت دهان «بر همهٔ این جنبهها تأثیر دارد»، از جمله سلامت عمومی بدن، سلامت روان، موفقیتهای شخصی و شغلی، روابط عاطفی و حتی میزان درآمد.
هاس میگوید دلیل علاقهٔ جدیاش به سلامت دهان این است که دهان بر بسیاری از سیستمهای دیگر بدن اثر میگذارد: «موضوع خیلی عمیقتر از چیزی است که فکر میکنیم. به دلایلی — احتمالاً بهخاطر جدایی میان پزشکی و دندانپزشکی — مردم فراموش میکنند که دهان یک بخش جدا از بدن نیست؛ بلکه ورودی بدن است.»
او توضیح میدهد که میکروبهای دهان، بهویژه اگر مشکلاتی مثل خونریزی لثه، پوسیدگی فعال یا بههمخوردگی تعادل میکروبی وجود داشته باشد، میتوانند سموم، سلولهای التهابی و رادیکالهای آزاد را وارد جریان خون کنند.
«این مواد نهتنها میتوانند به رگهای خونی آسیب بزنند، بلکه ممکن است به قلب برسند و باعث عفونت یا التهاب شوند، به مغز یا مفاصل بروند، یا حتی به جنین منتقل شوند و عوارضی ایجاد کنند.»
اما برگردیم به مسئلهٔ اصلی: پوسیدگی دندان.
هاس میگوید: «اگر از ۱۰۰ نفری که امروز میبینم بپرسم چرا دندان پوسیده میشود؟ تقریباً همه میگویند چون خوب مسواک نمیزنیم یا زیاد شیرینی میخوریم. چون این پیامی است که سالها به ما دادهاند. اما باید نگاهمان را گستردهتر کنیم.»
پس چطور میشود مراقبت از دهان و دندان را ارتقا داد؟ هاس این پنج توصیه را مطرح میکند:
۱. بلافاصله بعد از غذا مسواک نزنید
مسواک زدن درست بعد از غذا برای دندانها مضر است.
او توضیح میدهد: «بعد از خوردن یا نوشیدن — بهویژه مواد اسیدی — محیط دهان اسیدی میشود و مینای دندان موقتاً نرم میشود. مسواک زدن در این زمان میتواند فرسایش مینا و حساسیت دندان را تشدید کند.»
بهتر است ۳۰ تا ۶۰ دقیقه صبر کنید. گزینهٔ دیگر، خنثی کردن pH دهان با دهانشویه یا اسپری قلیایی است؛ البته محصولی که الکل، رنگ مصنوعی یا مواد شیمیایی خشن نداشته باشد.
۲. فقط به فلوراید اکتفا نکنید
به گفتهٔ هاس، تمرکز چند دههای بر فلوراید باعث شده عوامل اصلی سلامت دهان نادیده گرفته شوند.
«دهان یک سیستم پیچیده است که مینا، لثه، ترکیب بزاق و یک میکروبیوم زنده را دربر میگیرد.»
مادهٔ پیشنهادی او: نانو-هیدروکسیآپاتیت، که بسیار شبیه مینای طبیعی دندان است.
همچنین نباید تغذیهٔ کلی بدن را نادیده گرفت. دریافت کافی ویتامین D3 و K2 اهمیت دارد؛ چون به هدایت صحیح کلسیم در بدن کمک میکنند.
ویتامین D از نور خورشید و همچنین قارچ، زردهٔ تخممرغ، ماهیهای چرب و لبنیات غنیشده تأمین میشود.
ویتامین K2 بیشتر در غذاهای تخمیری مثل پنیر و محصولات حیوانی مانند مرغ یافت میشود.
۳. همهٔ باکتریهای دهان را از بین نبرید
همانطور که از بین بردن کامل باکتریهای روده کار درستی نیست، حذف همهٔ «میکروبهای» دهان هم سالم نیست.
هاس میگوید بسیاری از محصولات بهطور تهاجمی باکتریها را نابود میکنند، در حالی که دهان نباید مثل یک سطح برای ضدعفونی کامل تلقی شود.
«میکروبیوم دهان نقش مهمی در محافظت از دندانها، لثهها و سلامت کلی بدن دارد.»
استفادهٔ مداوم از دهانشویههای الکلی یا مواد ضدعفونیکنندهٔ قوی میتواند باعث خشکی دهان، التهاب، بوی بد دهان و مشکلات بلندمدت شود.
۴. روی روش مسواک زدن تمرکز کنید
محکمتر یا طولانیتر مسواک زدن به معنای تمیزتر شدن نیست.
به گفتهٔ هاس، مسواک زدن خشن و طراحی نامناسب مسواک از عوامل اصلی تحلیل لثه و ساییدگی مینا هستند.
او توصیه میکند از مسواکهایی با الیاف بسیار نرم و طراحی مناسب استفاده کنید و فشار زیاد وارد نکنید. اگر مسواک برقی دارید، مدلی با کنترل فشار انتخاب کنید.
همچنین چون مسواک میتواند محل تجمع باکتریها باشد، بهتر است مرتب تمیز شود؛ ایدهآلترین روش، استفاده از دستگاههای ضدعفونی UV است.
۵. به راهحلهای یکسان برای همه بسنده نکنید
نیازهای دهان و دندان در طول زندگی تغییر میکند، اما اغلب مردم سالها از یک نوع محصول استفاده میکنند.
هاس میگوید: «بارداری، کودکی، ارتودنسی، استرس، داروها، کیفیت خواب و افزایش سن همگی ترکیب بزاق و تعادل باکتریها را تغییر میدهند.»
بهتر است محصولات بهداشت دهان را بر اساس سن، شرایط زندگی و میزان خطر فردی انتخاب کنید، نه راهحلهای عمومی. این رویکرد شخصیسازیشده، هم راحتی بیشتری ایجاد میکند و هم از مشکلات بلندمدت جلوگیری میکند.
و در نهایت: لطفاً نخ دندان را حذف نکنید.
برای مطالعه بیشتر در این زمینه رجوع کنید به: همه آنچه باید در مورد سلامت دندان ها بدانیم
آب بطری بهتر است یا آب لولهکشی؟
مدتی است آب بطریشده مینوشم، اما حالا نگران ریزپلاستیکها هستم. از نظر سلامت، بهترین انتخاب کدام است؟
آب بطریشده اغلب «سالمتر» به نظر میرسد اما یک مشکل جدی دارد: پلاستیک.
سال گذشته، وقتی با مطالعات مختلف دربارهٔ تجمع ریزپلاستیکها در بدن روبهرو شدم، تصمیم گرفتم غذایم را دیگر در ظروف پلاستیکی در مایکروویو گرم نکنم. ظرفهای پلاستیکی غذا کنار گذاشته شدند و جایشان را ظروف شیشهای گرفت.
اما یک منبع مهم دیگرِ تماس با پلاستیک بود که کمتر به آن فکر کرده بودم: بطریهای پلاستیکی آب. آب بطریشده شاید تماس با بعضی آلایندهها را کاهش دهد، اما در عوض میتواند مصرف ریزپلاستیکها را افزایش دهد.
ریزپلاستیکها آنقدر فراگیر شدهاند که یک بزرگسال آمریکایی بهطور متوسط سالانه حدود ۱۰۰ هزار ذره را میبلعد یا استنشاق میکند و حرارت یکی از قویترین محرکهای آزاد شدن ریزپلاستیکهاست.
برآورد کارشناسان نشان میدهد افرادی که فقط آب بطریشده مینوشند، ممکن است سالانه حدود ۹۰ هزار ذرهٔ ریزپلاستیکِ بیشتر دریافت کنند؛ در حالی که این عدد برای کسانی که صرفاً از آب لولهکشی استفاده میکنند حدود ۴ هزار ذرهٔ اضافی است. هرچند خطرات ریزپلاستیک بر سلامت بدن هنوز بهطور کامل روشن نشده، من هر جا بتوانم سعی میکنم مصرفم را کاهش دهم.
این تناقض بهسختی قابل چشمپوشی است: خیلیها آب بطریشده را بهخاطر سلامتی انتخاب میکنند. ۴۰ درصد آمریکاییها باور دارند آب بطریشده از آب لولهکشی ایمنتر است و میخواهند از آلایندههایی مثل سرب یا ماده شیمیایی PFAS دوری کنند؛ موادی که تقریباً در نیمی از آب لولهکشی کشور یافت میشوند. این نگرانیها بهویژه برای خانههایی مهم است که از چاه استفاده میکنند -حدود ۱۳ درصد از آمریکا- که برخلاف آب شهری، بهطور منظم آزمایش یا تصفیه نمیشوند.
پس از گفتوگو با چندین کارشناس، روشن میشود که هیچ راهحلی برای نوشیدن اب سالم، کاملاً بینقص نیست. بعضی سیستمها یک مشکل را خوب حل میکنند، اما در مهار مشکلات دیگر چندان قوی نیستند.
جامعترین گزینه چیست؟ اگر بهدنبال بیشترین پوشش در برابر آلایندههای مختلف هستید، "فیلتراسیون اسمز معکوس" راه حل بسیار خوبی است.
این سیستمها با فیلترهای رایج فرق دارند. اسمز معکوس، آب را از یک غشای نیمهتراوا عبور میدهد و نشان داده شده که میتواند ریزپلاستیکها، PFAS و بیش از ۹۹ درصد سرب را حذف کند. بسته به فضا و بودجه، میتوان مدل رومیزی یا زیرسینکی تهیه کرد.
مشکل اصلی قیمت است: هزینهٔ اولیه معمولاً بین ۱۵۰ تا ۶۰۰ دلار است؛ مانعی واقعی برای بسیاری از خانوادهها. با این حال، در مقایسه با هزینهٔ یک سال خرید بطریهای پلاستیکی یا آبرسانی خانگی با گالنهای پلاستیکی، این سرمایهگذاری ممکن است طی یک تا دو سال جبران شود و همزمان زبالهٔ پلاستیکی را هم کاهش دهد.
راههای ارزانتر و سادهتر برای سالمتر کردن آب
اگر اسمز معکوس گزینهٔ شما نباشد، راههای عملیای وجود دارد که بدون تغییرات بزرگ، ایمنی آب را بهتر کند. حسین المحترم پژوهشگر ارشد در دانشگاه تورنتو معتقد است مردم نباید بابت مقدار بسیار کم ریزپلاستیکِ آب لولهکشی بیش از حد نگران باشند.
او میگوید: «تأسیسات تصفیهٔ آب همین حالا هم ریزپلاستیکها را بسیار خوب حذف میکنند. آنها مثل بسیاری از ذرات معلق دیگرند که در فرایند فیلتراسیون بهراحتی جدا میشوند.» در یک مطالعهٔ اخیر روی ۱۰ مرکز تصفیهٔ آب در کانادا، گروه او دریافت که بیش از ۹۷٫۵ درصد ریزپلاستیکها در طی تصفیه حذف میشوند.
مسئلهٔ بالقوهٔ آب بطریشده این است که ریزپلاستیکها بعداً از خودِ بطری وارد آب میشوند، حتی اگر آب در ابتدا خوب تصفیه شده باشد. المحترم میگوید: «تفاوت بزرگی وجود دارد بین غلظت ریزپلاستیک در آب لولهکشی (که ممکن است دهها یا چند صد ذره در هر لیتر باشد) و بطریهای پلاستیکی آب (که میتواند دهها تا صدها هزار ذره در هر لیتر داشته باشد).»
اگر میان بودجه، دسترسی و حذف مواد شیمیایی در حال سنجش هستید، این چند گام ساده هم میتواند تفاوت معناداری ایجاد کند:
۱) فیلتر آب خود را سر وقت عوض کنید
فیلترهای معمولی بهاندازهٔ اسمز معکوس در حذف PFAS قوی نیستند، اما استفاده از آنها از نوشیدن آب خام بهتر است. مشکل اصلی نگهداری از این فیلترها است.
آقای استیپلزتون شیمیدان محیطزیست و استاد دانشگاه دوک، بههمراه تیمش ۷۶ فیلتر خانگی مختلف را در کارولینای شمالی آزمودند تا ببینند PFAS را چقدر حذف میکنند.
اسمز معکوس بهترین عملکرد را داشت (حدود ۹۴ درصد حذف)، اما فیلترهای معمولی نیز مقدار قابل توجهی را حذف کردند (۷۳ درصد). با این حال یک مشکل جدی دیده شد: در برخی فیلترهای معمولی، سطح PFAS بعد از فیلتراسیون حتی بالاتر رفت.
دلیل؟ فیلترها اشباع شده بودند و دیگر کارایی نداشتند.
استیپلزتون میگوید: «تشخیص زمان اشباعشدن فیلتر سخت است؛ پس تعویض کارتریجها طبق توصیهٔ سازنده خیلی مهم است.» و برای اینکه این مهم را فراموش نکنیم بهتر است یک یادآور در تقویم بگذاریم.
۲) آب بطریشدهای که در خودروی داغ مانده را ننوشید
اگر هیچ کار دیگری هم نکنید، همین یک تغییر کوچک را انجام دهید: آب بطریشدهای که در ماشین داغ مانده ننوشید.
یادتان باشد: گرما باعث آزاد شدن ریزپلاستیکها در آب میشود و راه سریعی است برای چند برابر شدن این ذرات.
چیزی که میخواهم بیمارانم بدانند
آب بطریشده میتواند نگرانی برخی آلایندهها را کاهش دهد، اما ممکن است تماس با ریزپلاستیکها را افزایش دهد. آب لولهکشی ارزان است و اغلب بهخوبی تنظیم میشود، اما بسته به محل زندگی و روش تصفیه میتواند PFAS یا سرب داشته باشد. فیلترها کمک میکنند، اما از نظر توان حذف، قیمت و دسترسی بسیار متفاوتاند.
آنچه ریزپلاستیکها را نگرانکننده میکند این است که علم هنوز در حال رسیدن به پاسخهای دقیق دربارهٔ مسیرهای تماس و پیامدهای سلامت آنهاست. میدانیم این ذرات چقدر فراگیرند و به مقدار زیاد وارد بدن میشوند، اما هنوز نمیدانیم چه میزان تماس دقیقاً به چه پیامدهایی میانجامد.
در چنین شرایطی، باید سراغ انتخابهای واقعبینانه رفت و هر جا ممکن است خطر را کاهش داد، مثل فیلتر کردن آب لولهکشی، محدود کردن تماس پلاستیک با گرما، یا بازنگری در مصرف آب بطریشده وقتی گزینههای دیگر در دسترساند.
لازم نیست برای حفظ سلامتی، تمام پلاستیکها را از زندگیتان حذف کنید (که واقعاً هم شدنی نیست). اما تغییرات کوچک و آگاهانه، شما را در مسیر درست جلو میبرند.
چرا بیماری روزاسه در دههٔ ۴۰ زندگی شدیدتر میشود؟
اگر به روزاسه (برافروختگی و قرمزی صورت) مبتلا هستید، ممکن است متوجه شده باشید که وقتی به دههٔ ۴۰ یا ۵۰ زندگی میرسید، علائمتان شدیدتر میشود.
به گفتهٔ جولی هارپر متخصص پوست در بیرمنگام آلاباما، این مسئله کاملاً شایع است.
گرگرفتگیهای مکرر، جوشهای شبیه آکنه و گشاد شدن رگهای خونی از علائم این بیماری هستند؛ بیماریای که بیش از ۱۴ میلیون نفر در ایالات متحده به آن مبتلا هستند.
روزاسه بیشتر در زنان و افراد با پوست روشن دیده میشود. هرچند این بیماری میتواند در هر سنی تشخیص داده شود، اما به گفتهٔ دکتر هارپر، بسیاری از افراد تا بعد از ۳۰ سالگی علائمی را تجربه نمیکنند.
دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند چه چیزی باعث روزاسه میشود یا چرا در میانسالی بدتر میشود. درمان قطعی هم وجود ندارد. با این حال، به گفتهٔ دکتر هارپر، «میشود آن را خیلی، خیلی خوب کنترل کرد.»
چرا روزاسه با افزایش سن بدتر میشود؟
روزاسه معمولاً زمینهٔ خانوادگی دارد و زمانی ایجاد میشود که سیستم ایمنی بدن نسبت به محرکهای محیطی بیشازحد واکنش نشان دهد.
به گفتهٔ ماری لگر، متخصص پوست در نیویورک، این محرکها میتوانند شامل قرار گرفتن در معرض آفتاب، غذاهای تند، الکل، هوای سرد یا گرم، استرس، فعالیت بدنی و نوشیدنیهای داغ باشند.
علاوه بر علائم شناختهشده — مثل قرمزی مداوم، رگهای خونی قابلمشاهده و برجستگیها — روزاسه میتواند باعث خشکی، احساس کشیدگی و سوزش پوست هم بشود.
به گفتهٔ دینا رشیدی، متخصص پوست در شیکاگو، این بیماری ممکن است باعث احساس شنریزه یا خارش در چشمها شود و حتی پوست بینی را ضخیمتر کند.
علائم روزاسه معمولاً در طول زندگی «کموزیاد میشوند» و با مواجهه با محرکها شعلهور میگردند.
به گفتهٔ دکتر رشیدی، ممکن است دورههایی از تشدید علائم داشته باشید که هفتهها، ماهها یا حتی بهطور نامحدود ادامه پیدا کند؛ بهخصوص اگر درمان نشود.
اگر روزاسه از دههٔ ۲۰ زندگی یا زودتر شروع شده باشد، معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ سالگی بدتر میشود. دلیل دقیق آن مشخص نیست، اما یکی از توضیحات احتمالی این است که سالها قرار گرفتن در معرض محرکها باعث التهاب مزمن میگردد.
به گفتهٔ دکتر هارپر، این التهاب میتواند بافت اطراف رگهای خونی را ضعیف کند و بهمرور زمان باعث گشاد شدن آنها و افزایش گرگرفتگی و قرمزی پایدار شود.
سالها التهاب مزمن، همراه با روند طبیعی پیری پوست و آسیب ناشی از آفتاب، میتواند باعث نازک شدن و کاهش انعطافپذیری الیاف کلاژن شود. نتیجه این است که رگهای خونی «بهطور دائمی گشاد و روی سطح پوست قابل مشاهده» میشوند.
با افزایش سن، پوست نازکتر و خشکتر میشود و همین موضوع باعث میشود قرمزی و سایر علائم بیشتر به چشم بیایند.
دکتر لژه اضافه میکند که بسیاری از بیماران او در دوران پیشیائسگی و یائسگی علائم شدیدتری دارند، هرچند به گفتهٔ دکتر هارپر، هنوز ارتباط هورمونی مشخص و قطعیای اثبات نشده است.
چگونه میتوان روزاسه را کنترل کرد؟
به گفتهٔ دکتر لژه، کنترل روزاسه معمولاً به ترکیبی از روشها نیاز دارد.
۱. از محرکها دوری کنید
محرکهای هر فرد متفاوت است. شناخت محرکهای شخصی و پرهیز از آنها (مثلاً الکل یا غذای تند) میتواند شدت حملات را کاهش دهد.
البته برخی محرکها، مثل هوای سرد، همیشه قابل اجتناب نیستند. یا ممکن است تصمیم بگیرید از بعضی محرکها — مثل آفتاب و باد اگر عاشق طبیعتگردی هستید — صرفنظر نکنید.
۲. از محصولات ملایم استفاده کنید
شویندههای مرطوبکننده، مثل محصولاتی که گلیسیرین یا دایمتیکون دارند، میتوانند پوست را آرام کنند.
محصولات حاوی گوگرد که خاصیت ضدالتهابی دارند هم به کاهش علائم کمک میکنند.
از اسکرابها و محصولات معطر دوری کنید، چون میتوانند پوست را تحریک کنند.
۳. ضدآفتاب بزنید
آفتاب یکی از شایعترین محرکهای روزاسه است.
هر روز از ضدآفتاب "طیفگسترده با SPF ۳۰ یا بالاتر" استفاده کنید و وقتی بیرون هستید هر یک تا دو ساعت آن را تمدید کنید.
به گفتهٔ پزشکان، ضدآفتابهای مینرال حاوی زینکاکساید یا تیتانیومدیاکساید معمولاً ملایمتر هستند و بهتر از ضدآفتابهای شیمیایی تحمل میشوند.
۴. از داروهای تجویزی استفاده کنید
داروهایی مثل ژل بریمونیدین و کرم اکسیمتازولین میتوانند رگهای خونی زیر پوست را منقبض کنند و قرمزی پایدار را کاهش دهند.
درمانهای موضعی دیگر مانند اسید آزالائیک، بنزوئیل پراکسید کپسولهشده ۵ درصد، ایورمکتین و مترونیدازول هم به کاهش التهاب و جوشها کمک میکنند.
این داروها میتوانند بهتنهایی یا همراه با آنتیبیوتیک خوراکی با دوز پایین استفاده شوند. آنتیبیوتیکها ممکن است بهصورت دورهای در زمان تشدید علائم یا برای مدت طولانیتر (مثلاً چند ماه) تجویز شوند.
۵. درمان لیزری را در نظر بگیرید
لیزر درمانی با استفاده از طول موجهای مختلف نور، رگهای خونی را کوچک میکند و قرمزی را کاهش میدهد.
بیماران معمولاً با ۱ تا ۳ جلسه شروع میکنند که هرکدام حدود یک ماه فاصله دارد. سپس ممکن است هر شش ماه یا سالی یکبار برای حفظ نتیجه، درمان را تکرار کنند.
این روش معمولاً همراه با داروهای موضعی یا آنتیبیوتیک خوراکی توصیه میشود.
در نهایت، به گفتهٔ دکتر هارپر، هیچوقت برای مراجعه به متخصص پوست زود یا دیر نیست، چه علائم جدید باشند و چه بدتر شده باشند.
پزشکان میتوانند به شما کمک کنند محرکهایتان را شناسایی کنید و یک برنامهٔ شخصی برای مراقبت از پوستتان بسازید.
نظر شما