اگر جنگ بر سر ایران طولانی شود، آب ممکن است به کالایی به همان اندازه حیاتی و راهبردی مانند نفت تبدیل شود. کشورهای عربی خشک حاشیه خلیج فارس بیش از پیش به شیرینسازی آب دریا متکی شدهاند. این روش بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی بحرین، کویت و قطر را تأمین میکند و در عمان نیز تقریباً به همین اندازه است. در عربستان سعودی حدود ۷۰ درصد و در امارات متحده عربی حدود ۴۰ درصد آب آشامیدنی از طریق شیرینسازی تأمین میشود.
به گفته پیتر شوارتزشتاین از اندیشکده آمریکایی مرکز استیمسون، این وابستگی، آسیبپذیریهای جدید و خطرناکی برای کشورهای خلیج فارس ایجاد کرده است. جمعیت رو به رشد و صنایع پرمصرف این کشورها اکنون به عملکرد بدون مشکل تعداد محدودی از زیرساختهای حیاتی آب وابسته شدهاند. این کشورها به هزاران تأسیسات شیرینسازی متکی هستند که مهمترین و پربازدهترین آنها در امتداد ساحل ساخته شدهاند. همین موضوع باعث میشود این تأسیسات بهراحتی در تیررس موشکها و پهپادهای ایران قرار بگیرند.
خطرات در زمان جنگ
خطرات این وضعیت در دوران جنگ کاملاً روشن است. در گزارش محرمانه ای که دیپلمات های آمریکایی سال ۲۰۰۸ در اختیار دولت گذاشته بودند و بعدها توسط ویکیلیکس منتشر شد، آمده بود که کارخانه شیرینسازی جبیل در آن زمان بهتنهایی بیش از ۹۰ درصد آب آشامیدنی ریاض، پایتخت عربستان، را تأمین میکرد.
اگر خطوط لوله یا زیرساخت برق این تأسیسات هدف حمله قرار میگرفت، شهر ریاض ظرف یک هفته مجبور به تخلیه میشد. در آن یادداشت حتی آمده بود که اگر چنین اتفاقی رخ دهد، «ساختار کنونی دولت عربستان نمیتواند ادامه پیدا کند».
تلاش برای کاهش خطر
از سال ۲۰۰۶ کشورهای خلیج فارس حدود ۵۳ میلیارد دلار هزینه کردهاند تا این خطر را کاهش دهند.
عربستان سعودی اکنون حدود ۴۰ درصد آب شیرینشده خود را از تأسیسات کوچکتر و پراکندهتر تأمین میکند.
ابوظبی و قطر نیز در حال ایجاد ذخایر راهبردی آب هستند.
به لطف این سرمایهگذاریها، بیشتر کشورهای خلیج فارس اکنون تا حدی در برابر چنین تهدیدهایی محافظت شدهاند. حتی اگر ایران برخی از این تأسیسات را هدف قرار دهد، در بسیاری از کشورها هنوز مقداری آب آشامیدنی در دسترس خواهد بود.
با این حال، شکافهای بزرگی همچنان وجود دارد. بیشتر آب شیرینشده خلیج فارس هنوز از تعداد محدودی نیروگاه بزرگ تأمین میشود. ذخیرهسازی آب نیز کافی نیست. برای مثال: امارات قصد دارد تا سال ۲۰۳۶ ذخایری برابر با دو روز مصرف عادی داشته باشد. اگر جیرهبندی شدید اعمال شود، این ذخیره شاید تا حدود یک ماه دوام بیاورد.
کشورهای کوچکتر مانند بحرین حتی آسیبپذیرتر هستند.
آب به عنوان هدف جنگ
حمله به زیرساختهای غیرنظامی آب معمولاً جنایت جنگی محسوب میشود. با این حال، ممکن است در همین درگیری نیز چنین اقداماتی رخ داده باشد.
گزارش شده که نیروهای آمریکا یک تأسیسات آب در جزیره قشم ایران را هدف قرار دادهاند. پس از آن، ایران یک تأسیسات در بحرین را مورد حمله قرار داد. همچنین اندکی پیش از آنکه دونالد ترامپ ناگهان از تهدید خود برای حمله به نیروگاههای برق ایران عقبنشینی کند، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرده بود که در پاسخ، تأسیسات آب کشورهای خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
بحران آب در خود ایران
با اینکه ایران نسبت به کشورهای عربی کمتر به شیرینسازی آب وابسته است، اما خود با کمبود شدید آب روبهروست. دههها ساخت سد و برداشت بیرویه از منابع آبی باعث شده ذخایر آب کشور بهشدت کاهش یابد. اکنون تقریباً یکسوم جمعیت ایران با کمبود آب مواجهاند.
جنگ نیز کمکی به بهبود همکاریهای محدود ایران با کشورهای همسایه در زمینه آب نخواهد کرد. با ادامه درگیری، ممکن است ایران جریان آب به سوی همسایگان خلیج فارس را قطع کند. اما در عین حال، این کشور نیز بهطور فزایندهای با خطر کمبود شدید آب در داخل روبهرو خواهد شد.
نظر شما