عربستان میکوشد بخش گردشگری خود را گسترش دهد، مهاجران پردرآمد را جذب کند و چهرهٔ محافظهکارانهاش را مدرنتر نشان دهد؛ لذا در همین راستا بیسروصدا در حال اجازهدادن به برخی از ساکنان خود برای خرید الکل است؛ اقدامی که یک تابوی دیرینه را میشکند.
دولت عربستان بدون اعلام رسمی، در هفتههای اخیر به غیرمسلمانانی که دارای «اقامت ویژه» هستند ــ وضعیتی که به مهاجران ماهر یا ثروتمند اعطا میشود ــ اجازه داده است در فروشگاهی در پایتخت، آبجو، شراب و مشروبات الکلی قوی بخرند.
به گفتهٔ تحلیلگران و منابع مطلع، انتظار میرود این گامِ آغازین، با اجازهٔ عرضهٔ الکل در هتلها و اقامتگاههای لوکس در امتداد ساحل دریای سرخ ادامه یابد؛ منطقهای که عربستان طی چند سال گذشته آن را بهعنوان مقصد گردشگری توسعه داده است.
برنامهریزی برای آغاز فروش الکل سالهاست در جریان بوده است.
مایکل رَتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان در دولت بایدن، میگوید: «همیشه میدانستیم این اتفاق خواهد افتاد و عربستان دارد خودش را برای چیزی آماده میکند. یکی از نشانههای ملموسش این بود که وارد رستورانهای جدید میشدید و میدیدید همه بار دارند. الکل نداشتند، اما زیرساختش کمکم در حال شکلگیری بود.»
این آزادسازی در حوزهٔ الکل، در ادامهٔ مجموعهای از اقدامات نوسازانه در دههٔ گذشته و تحت رهبری محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، صورت میگیرد؛ از جمله لغو ممنوعیت رانندگی زنان، اجازهٔ برگزاری سینما و جشنوارههای موسیقی، و مهار پلیس اخلاقی. هدف او تبدیل عربستان به مقصدی مدرن برای سرمایهگذاری و متنوعسازی اقتصاد کشور است.
عربستان خود را در سطح جهانی بهعنوان میزبان رویدادهای بزرگ ورزشی معرفی میکند. این کشور ستارههای فوتبال مانند کریستیانو رونالدو را به لیگ داخلیاش کشانده و قرار است میزبان جام جهانی فوتبال در سال ۲۰۳۴ باشد. همچنین از سال ۲۰۲۱ مسابقهٔ فرمول یک جایزهٔ بزرگ عربستان را در شهر ساحلی جده برگزار میکند. در بسیاری از کشورها، چنین رویدادهایی معمولاً با مصرف گستردهٔ الکل همراه است.
الکل در عربستان از دههٔ ۱۹۵۰ ممنوع شد؛ زمانی که یک شاهزادهٔ جوان سعودی در حالت مستی یک دیپلمات بریتانیایی را به قتل رساند. علاوه بر این، اسلام ــ دین رسمی کشور و مذهبی که مصرف الکل را حرام میداند ــ نقش مهمی در این ممنوعیت داشته است؛ بهویژه آنکه عربستان خود را متولی مقدسترین اماکن اسلامی میداند.
یکی از مهاجران قدیمی مقیم عربستان که اخیراً از تنها فروشگاه شناختهشدهٔ مشروبات الکلی در ریاض خرید کرده، میگوید تمام اطلاعاتش دربارهٔ روند خرید الکل در پایتخت را، از طریق شنیدهها و دهانبهدهان به دست آورده است.
او میگوید هنگام ورود به فروشگاهی بدون تابلو در «محلهٔ دیپلماتیک»، کارکنان کارت اقامتش را بررسی کردند تا مطمئن شوند مسلمان نیست و شرایط لازم را دارد. سپس تلفن همراهش را در کیسهای مهر و مومشده گذاشتند تا نتواند عکس بگیرد و بعد اجازهٔ ورود و خرید به او دادند.
به گفتهٔ او، فروشگاه انتخاب قابل قبولی از برندهای شناختهشده داشت؛ قیمتها بالاتر از غرب، اما پایینتر از بازار سیاه عربستان بود. با این حال، دوستداران حرفهای شراب احتمالاً برای یافتن برندهای خاص و کمیاب با مشکل مواجه میشدند.
این تغییر، به گفتهٔ او، هیجانانگیز بوده است؛ بهویژه برای کسانی که دیگر مجبور نیستند به بازار سیاه متوسل شوند، جایی که مشروبات دستساز خطرناک و الکل قاچاقِ بسیار گران در گردش است.
با توجه به رکود نسبی بازار انرژی و فشارهای بودجهای، عربستان به دنبال جذب منابع مالی از گردشگران خارجی و مهاجران است تا کسری بودجهٔ خود را کاهش دهد. این کشور همچنین برخی پروژههای بسیار بلندپروازانهٔ زیرساختی، از جمله کلانشهر چندتریلیوندلاری «نئوم»، را کوچکتر کرده است.
نیل کویلیام، پژوهشگر مؤسسهٔ چتمهاوس، میگوید: «تمرکز عربستان بر جذب و نگهداشتن نخبگان و متقاعد کردن گردشگران برای آمدن به کشور است. اقتصاد در وضعیت رکود قرار دارد و در سال آینده با چند دستانداز مواجه خواهد شد. دولت در حال آمادهسازی خود برای این شرایط است.»
ولیعهد عربستان از زمان بهدست گرفتن این عنوان در سال ۲۰۱۷، تغییرات اجتماعی سریعی را پیش برده است. اما لغو کامل ممنوعیت الکل در سراسر کشور مانند برخی اصلاحات دیگر بهطور ناگهانی انجام نخواهد شد. این موضوع همچنان در جامعهٔ بزرگ و محافظهکار عربستان بسیار حساس است و احتمالاً بهصورت تدریجی و بدون تبلیغات گسترده پیش خواهد رفت.
رتنی میگوید: «محمد بن سلمان نسبت به افکار عمومی بیتفاوت نیست.»
او میافزاید: «اگرچه فکر نمیکنم بخواهد هویت اصلی عربستان در سطح بینالمللی همچنان صرفاً مذهبی باشد، اما کاملاً آگاه است که این بُعد چه جایگاهی دارد. با این حال، هدف او رونق گردشگری و عادی جلوهدادن سبک زندگی در عربستان است.»
با وجود این اصلاحات، عربستان همچنان در حوزهٔ حقوق بشر، بهویژه حقوق زنان و کارگران، نسبت به بسیاری از کشورهای جهان عقبتر است. دولت اکنون اجازهٔ اختلاط زن و مرد در رستورانها و کافهها را میدهد و محدودیتهای سفر و زندگی مستقل زنان را کاهش داده است.
اما طبق گزارش نهادهای حقوق بشری، دولت سعودی همچنان بهطور مکرر حکم اعدام ــ از جمله برای جرائم مرتبط با مواد مخدر ــ اجرا میکند. زندگی مشترک زوجهای بدون ازدواج رسمی ممنوع است، با مخالفان سیاسی بهشدت برخورد میشود و همجنسگرایی جرم محسوب میشود.
به گفتهٔ تحلیلگران، عربستان احتمالاً الگوی امارات متحدهٔ عربی را در زمینهٔ عرضهٔ الکل دنبال خواهد کرد. در حالی که مصرف الکل در برخی مناطق امارات محدود یا در شارجه کاملاً ممنوع است، در دبی آزادانه در دسترس است؛ موضوعی که این شهر را به مقصدی جذاب برای گردشگران ثروتمند و مهاجران حرفهای تبدیل کرده است.
به احتمال زیاد عربستان نیز همین مسیر را طی میکند: اجازهٔ مصرف و فروش الکل در برخی مناطق، در کنار ممنوعیت آن در شهرهای مذهبی حساسی مانند مکه و مدینه.
اگرچه عربستان و امارات در برخی منازعات منطقهای با یکدیگر اختلاف دارند، اما در مسائل اقتصادی و اجتماعی، دبی معیار سنجش آنهاست. کویلیام میگوید: «آنها برای تقریباً همهچیز به دبی نگاه میکنند.»
هنوز مشخص نیست سرمایهگذاران خارجی تا چه اندازه میتوانند وارد این بازار شوند.
الیستر پِین، مدیرعامل شرکت «پنینسولا» که به شرکتهای بینالمللی برای ورود به بازار عربستان کمک میکند، میگوید اخیراً با افزایش پرسوجو از سوی مشتریانی روبهرو شده که به دنبال ورود به بازار مشروبات الکلی عربستان هستند.
او میگوید: « همه در تلاشاند تصویر روشنی از این وضعیت به دست آورند و بفهمند دقیقاً تا چه حد اجازهٔ مشارکت در این بازار را خواهند داشت.»
نظر شما