وزیر دفاع آمریکا، پیت هگست، خالکوبیهایی با مضامین مسیحی بر بدن خود دارد؛ از جمله یکی که روی آن نوشته شده «Deus Vult» ــ یعنی خواست خداــ عبارتی که با جنگهای صلیبی قرون وسطی پیوند خورده است. بنابراین شاید چندان تعجبآور نباشد که او در حالی که در ۲۵ مارس در پنتاگون یک مراسم عبادی مسیحی را رهبری میکرد، برای توصیف جنگ علیه ایران به مضامین کتاب مقدس متوسل شد.
او از خدا خواست «دندانهای» دشمنان «شرور» را بشکند و آنان را که «شایسته هیچ رحم و شفقتی نیستند» نابود کند و به «عذاب ابدی که برایشان آماده شده» دچار نماید. به بیان دیگر، برای هگست این جنگ نوعی جنگ مقدس است که در آن از خدا میخواهد «به این نیروی ویژه اهدافی روشن و برحق برای اعمال خشونت عطا کند».
با اینکه این جنگ در اصل درباره دین نیست؛ اما رهبران در همه طرفها از دین برای توجیه اقدامات خود استفاده کردهاند. دهههاست که رهبران سیاسی هر سه دین ابراهیمی، برای مشروع جلوه دادن جنگ خود، تا این اندازه به مضامین دینی متوسل نشده بودند. نحوهای که ایمان، متون مقدس و آموزههای دینی از سوی آمریکا و اسرائیل برای توجیه آغاز جنگ علیه ایران به کار گرفته شده، تحولی نگرانکننده است و نشان میدهد پیوند میان دین و ملیگرایی اقتدارگرا در حال تقویت است.
این روند همچنین خصومت با ایران را عمیقتر کرده است. در ایران نیز سیاستمداران و رهبران مذهبی به روایتهای دینی و آخرالزمانی متوسل شدهاند. البته ایران یک جمهوری اسلامی است که در آن دین نقشی مهم در ساختار قانون اساسی دارد.
نخستوزیر اسرائیل، بنیامین نتانیاهو، در ۲۸ فوریه هنگام اعلام آغاز جنگ، از تصاویر و نمادهای مذهبی استفاده کرد. او به جشن یهودی پوریم اشاره کرد که امسال در ۲ و ۳ مارس برگزار شد؛ جشنی که یادبود نجات یهودیان از توطئه هامان ــ وزیر شرور ایرانی در امپراتوری باستانی ایران ــ برای نابودی آنان است. او گفت:
«برادران و خواهرانم، دو روز دیگر ما جشن پوریم را برگزار خواهیم کرد. ۲۵۰۰ سال پیش، در ایران باستان، دشمنی علیه ما برخاست با همان هدفی که امروز دارد: نابودی کامل مردم ما. اما مردخای یهودی و ملکه استر با شجاعت و تدبیر خود مردم ما را نجات دادند. در آن روزهای پوریم، قرعه انداخته شد و هامان شرور همراه با آن سقوط کرد. امروز نیز در جشن پوریم، قرعه انداخته شده است و پایان این رژیم شرور نیز فرا خواهد رسید.»
نتانیاهو همچنین ایران را با «عمالقه» در کتاب مقدس مقایسه کرده است؛ موضوعی که پیشتر برای اشاره به حماس در غزه نیز به کار برده بود و از سوی سازمان ملل مورد انتقاد قرار گرفت. عمالقه دشمنان سرسخت قوم یهود بودند و در عهد عتیق خداوند فرمان داده بود که آنان به طور کامل نابود شوند. دولت ائتلافی نتانیاهو متشکل از صهیونیستهای مذهبی است که اغلب برای توجیه سیاستهای اسرائیل به ارجاعات دینی متوسل میشوند.
آمریکای انجیلی
متمم اول قانون اساسی ایالات متحده آزادی مذهب را تضمین میکند و عملاً مانع آن میشود که یک دین بر دیگران ترجیح داده شود. با این حال، حدود ۷۰ درصد آمریکاییها خود را پیرو یک دین میدانند (که اکثریت بزرگ آنان مسیحی هستند) و شواهدی از افزایش نفوذ مسیحیت انجیلی بر جنبش ماگا و دولت ترامپ وجود دارد.
در ۵ مارس، رئیسجمهور آمریکا در دفتر بیضی کاخ سفید میزبان گروهی از کشیشان انجیلی بود که برای او دعا کردند. آنان با گذاشتن دست بر او دعا کردند «تا فیض و حفاظت خداوند بر او… و بر نیروهای نظامی ما نازل شود». ویدئوی رئیسجمهور آمریکا در حال شرکت در دعای جمعی در حالی که کشور درگیر جنگی بزرگ بود، به سرعت در فضای مجازی فراگیر شد.
در آغاز جنگ، صدها سرباز آمریکایی گزارش دادند که فرماندهانشان به آنان گفتهاند این جنگ «بخشی از طرح الهی خداوند» است و اینکه «عیسی مسیح، رئیسجمهور ترامپ را مسح کرده تا آتشی در ایران برافروزد که آغاز آخرالزمان و بازگشت او به زمین را رقم بزند».
جنبشهای انجیلی نفوذ سیاسی خود را در آمریکا و در سراسر جهان بهشدت افزایش دادهاند. آنان اغلب در سیاست داخلی از سیاستمداران راستگرا حمایت میکنند و در عرصه بینالمللی نیز از اسرائیل پشتیبانی میکنند، زیرا به صهیونیسم مسیحی باور دارند؛ یعنی این اعتقاد که تقویت دولت اسرائیل در نهایت به بازسازی معبد در اورشلیم خواهد انجامید و روز رستاخیر را نزدیکتر خواهد کرد.
در مقابل، کلیسای کاتولیک ــ که از سوی این جنبشهای انجیلی به چالش کشیده شده ــ جنگ را «غیراخلاقی» و «ناعادلانه» محکوم کرده و حملات اسرائیل به مسیحیان در لبنان را نیز نکوهش کرده است. پاپ لئون چهاردهم، که خود آمریکایی است، این جنگ را «مایه رسوایی برای تمام بشریت» خوانده است.
شهادت در ایران
کشته شدن علی خامنه ای به دست اسرائیل از چند جهت هنجارهای روابط بینالملل را شکست. این نخستین ترور یک رئیس دولت توسط کشوری خارجی در چندین دهه گذشته است. همچنین شاید نخستین بار در چند قرن ــ و شاید در تاریخ ــ باشد که یکی از عالیترین مراجع بزرگ شیعه توسط یک قدرت خارجی کشته شده است.
بسیاری از روحانیان برجسته شیعه ــ حتی برخی که رابطهای دشوار یا گاه خصمانه با خامنهای و نظام او داشتند ــ او را شهید اعلام کردند. مجتبی خامنه ای که پس از پدرش به عنوان رهبر جمهوری اسلامی قدرت را در دست گرفته، در سخنان خود به شدت بر مفاهیم شهادت و مهدویت تأکید کرد و به «امام دوازدهمِ غایب» اشاره نمود.
در ایران، مهدویت شیعه دوازدهامامی و ملیگرایی ایرانی مدتهاست با یکدیگر درآمیختهاند، بهویژه از زمان انقلاب ۱۹۷۹. اکنون روحانیان شیعه در ایران دفاع از میهن را یک وظیفه مقدس اعلام کردهاند.
دیدگاه دیگر شاخههای اسلام درباره این جنگ پیچیدهتر است. برخی روحانیان برجسته غیرشیعه، از جمله مفتی عمان ــ از علمای برجسته شاخه اباضی اسلام ــ خامنهای را شهید اعلام کردند. مفتی سنی عراق حتی استدلال کرد که همه مسلمانان باید از ایران حمایت کنند. در پاکستان، هند، یمن، اندونزی و نقاط دیگر نیز اعتراضاتی علیه این جنگ برگزار شده است.
اما دیگر نهادها یا جنبشهای بزرگ روحانی اهل سنت در محکوم کردن مرگ خامنهای یا در فراخوان برای حمایت از ایران چندان پرصدا نبودهاند. این موضوع ــ جدا از خصومتهای گاه شدید میان تسنن و تشیع ــ به این واقعیت نیز مربوط است که ایران به سرعت حملاتی علیه کشورهای عمدتاً سنیمذهبی انجام داد که میزبان پایگاههای نظامی آمریکا هستند.
عناصر مهدوی و آخرالزمانی در هر سه دین ابراهیمی اکنون توسط رهبرانی که روزبهروز اقتدارگراتر میشوند به کار گرفته شدهاند. هرچند در هر سه دین صداهایی وجود دارند که این استفاده از دین را نقد میکنند، اما این روند در حال ایجاد یک سابقه خطرناک است. و در حالی که این جنگ به دلیل نقض حقوق بینالملل مورد انتقاد قرار گرفته، استفاده بیپروا از دین برای حمایت از جنگ کمتر مورد توجه واقع شده است. این وضعیت باید تغییر کند.
نظر شما