مدیریت خشم

407 ۱۳۹۶ اسفند ۰۶ - 2018/02/25

بردباري در هنگام عصبانيت از لذت‌بخش‌ترين لحظاتي است كه امامان معصوم(ع) از آن به عنوان روشني چشم نام مي‌برند. اگر مروري به صفحات حوادث در رسانه‌ها داشته‌باشيم اكثر حوادث ناگوار ريشه در عدم توانايي مجرمين در كنترل خشم و غضب خود دارد

از این رو آنانکه توانایی کنترل خشم و هیجان خود را ندارند تا پایان عمر در آتش حسرت و ندامت خواهند سوخت؛ به همین جهت كنترل غضب امري مهم به شمار مي‌آيد و هر كس در آن موفق شود، افزون بر بهره‌هاي فراون دنيوي، داراي مقامي بلند از نظر معنوي خواهد بود.

انسان ها را مي توان هنگام خشم و غضب به سه گروه تقسيم كرد: دسته اول افرادی هستند كه در هنگام غضب افراط مي‌كنند و از حد و مرز ايمان بيرون مي‌روند. اين گونه اشخاص همواره گرفتار اعمال ناپسند خود هستند و بسا كه پشيماني هم سودي به حالشان نخواهد داشت. دسته دوم اساساً خشمگين نمي شوند و اصلا قوه غضبيه خود را به كار نمي‌گيرند و در جاهايي كه حتي شرع و عقل هم براي آنان خشم را لازم دانسته است، به هيچ وجه حركتي ندارند. اينان در زمره افراد بي‌غيرت و بي‌هويت وارد مي‌شوند. دسته سوم كساني هستند كه براساس كمال وجودي خود هرگاه خشمگين شوند، از مرز اعتدال خارج نمي‌شوند. اينان با ايمان راسخ و اعتماد به نفسي كه دارند، هنگام بروز حالت خشم، بر خود تسلط كامل دارند و تمام اعضا و جوارح آنان تحت فرمان عقل و ايمانشان قرار دارد.

خشم و غضب نوعی هیجان روحی است که اغلب بر اثر واکنش شخص نسبت به رفتار ناشایست دیگران بروز می‌کند. اما اگر این نيروى حياتى و غريزى بر انسان غلبه نماید و اعمال و كردار فرد را از كنترل عقل و دين و تبعيت از آنها خارج سازد، مى‌تواند ويران كننده باشد. بسا رابطه‌هایی که به دلیل یک لحظه جنون از بین رفته چراکه فرد نتوانسته خشم خود را کنترل کند و زمام به دست خشم داده است.

چه بسیارند بانوان و کودکانی که قربانی یک لحظه خشم و غضب مردان خانواده شده و تحت تأثیر واکنش‌های هیجانی و تصمیمات عجولانه آنها تمام سرمایه، گذشته و آینده خویش را از دست داده اند. حال آنکه آتش خشم فرد غضبناک و عصبانی تنها دامنگیر اطرافیان نخواهد شد بلکه او را نیز قربانی خواهد کرد؛ زیرا هنگامی که انسان عصبانی می‌شود قدرت تفکر و صبر را از دست داده و شتابزده تصمیم خواهد گرفت.

آسیب‌های عصبانیت

عصبانیت احساسی آنی و هیجانی است که سبب تغییر احوال انسان شده، تعداد ضربان قلب و فشار خون و میزان ترشح هورمون آدرنالین را افزایش می‌دهد. گروهی دیگر نیز عصبانیت را نوعی واکنش سریع مغز به احتمال وقوع ضرر به هنگام مواجهه و درگیری‌ تعریف کرده اند. در این حالت چون فرد از طرف یک نیروی خارجی تهدید شده و احساس خطر می کند، برای مقابله با ضرر محتمل آگاهانه به مقابله با آن برمی‌خیزد. از آنجا که در چنین شرایطی، ضربان قلب انسان افزایش یافته و میزان بیشتری از خون را پمپاژ می‌کند، به مرور زمان ماهیچه‌های قلب ناتوان می‌شود و ادامه این روند به سخت شدن رگ‌ها و از بین رفتن انعطاف‌پذیری آنها می‌انجامد؛ در نتیجه فشار خون و قند فرد افزایش می‌یابد و گاهی نیز به کوری ناگهانی چشم‌ها بر اثر فشار خون زیاد در مویرگ‌های چشم منجر می‌شود.

عوامل عصبانیت و خشم

خستگی، گرسنگی، درد، شکست در زندگی، تغییرات هورمونی و اضطراب‌ها و نگرانی‌های روانی همگی از عوامل اصلی خشم و عصبانیت به‌شمار می‌آیند. عصبانیت و خشم در تمام ادیان امری ناپسند محسوب می‌شود چراکه کلید تمام بدی‌هاست؛ همان‌گونه که در اسلام روایات و آیاتی چند به این مسئله اشاره دارند. برای نمونه خداوند متعال به فرو بردن خشم توصیه نموده، می‌فرمایند: «و خشم خود را فرو می‌برند و از خطای مردم در می‌گذرند و خدا نیکوکاران را دوست دارد»؛ همچنین در روایات به بردباری و صبر که نقیض خشم و عصبانیت است بسیار توصیه شده است.

شخصی به رسول اکرم (ص) عرضه داشت: ‌ای رسول خدا مرا پندی‌ده... حضرت فرمودند: عصبانی نشو.

و در روایتی از امیرمؤمنان علی (ع) آمده است که:‌ «از خشم و عصبانیت دوری‌کن... چراکه ابتدای آن جنون و دیوانگی و آخر و نهایت آن پشیمانی است».

خشم در ادیان

دین مسیحیت

در این دین خشم و عصبانیت یکی از 7 اشتباه مرگ‌آور به شمار آمده است. باسیلیوس قدیس می‌گوید: «خشم جنون موقتی است که مستحق مرگ است».

دین هندو

در دین هندو احساس خشم مانند احساس اندوه یک طرفه می باشد . اما خشم وسیله و ابزاری برای انتقام جویی است در حالیکه اندوه زمانی پیش می اید که فرد به این نتیجه می رسد که دیگران از او بهتر هستند . از طرفی دیگر طبق این دیدگاه خشم یک نیروی شیطانی است پیش از انکه یک احساس و خواسته درونی باشد .

بودیسم

خشم در دین بودایی چنین تعریف می‌شود: «ناتوانی در تحمل یک چیز و یا قصد آسیب رساندن به یک شیء». خشم مانند نفرت در ظاهر انسان نمایان می‌شود ولی از آن قوی‌تر است. خشم و عصبانیت یکی از موانع پنج‌‌گانه رسیدن انسان به کمال محسوب می‌شود.

یهودیت

در یهودیت خشم یکی از اشتباهات مقدس به‌شمار می‌آید و اگر همراه دلسوزی باشد به فتنه و آشوب می‌انجامد. بنابر آنچه در کتاب مقدس به زبان عبری آمده است: «انسان بردبار می‌تواند با دیگران تفاهم برسد، اما کسی که به سرعت عصبانی می‌شود بسیار نادان است و کسی که بسیار عصبانی می‌شود فتنه و آشوب ایجاد می‌کند درحالی‌که فرد آرام که به سرعت خشم نمی‌ورزد آتش فتنه را خاموش می‌‌کند».

درمان خشم

خشم و عصبانیت ابتدا از یک دلخوری ساده شروع شده و سپس به یک آتشفشان ویرانگر تبدیل می‌شود و همه چیز را از بین می‌برد. چیزهایی که به از بین رفتن خشم کمک می‌کنند عبارتند از:

1. دراز کشیدن و تنفس عمیق و از شرّ شیطان به خدا پناه بردن چراکه عصبانیت کلید هر شری است و ممکن است از یک کلمه یا برخورد ساده شروع شده و تبدیل به یک فاجعه شود.

2. تغییر مکان و یا حالت دادن، اگر فرد ایستاده است بنشیند و اگر نشسته است دراز بکشد. اگر ایستاده است راه برود. امیرمؤمنان علی (ع) می‌فرمایند: خشم را با سکوت و شهوت را با عقل مداوا کنید.

3. فرد خشمگین باید در گام اول به خوبی در مورد آنچه پیش آمده فکر کند و سپس هر آنچه که مصلحت اقتضا می کند انجام دهد . فرد وقتی عصبانی می شود به سرعت فاکتور گیری کرده و تمام جزئیات را در نظر نمی گیرد و این باعث می شود که بدترین نتیجه گیری و بدترین تصمیم را بگیرد .

4. بنابر آنچه در روایات آمده است فرد عصبانی وضو بگیرد و فرجام این عصبانیت را در دنیا و آخرت به خود متذکر شود.

5. مشورت گرفتن از روان‌شناس: اگر فرد در کنترل خود در شرایط خشم ناتوان است و این به روابط او صدمه می‌زند و ارتباط‌های اجتماعی او را تهدید می‌کند باید که از یک روان‌شناس کمک بگیرد و با او در این زمینه مشورت کند.

خشم بین ستایش و نکوهش

اگرچه خشم همانند آتش است ولی اموری هستند که یک انسان به‌طور طبیعی باید به آنها اهمیت دهد و پسندیده است که انسان در این موارد به‌طور کنترل شده خشم خود را اظهار کند؛ مانند محافظت و دفاع از دین و واجبات و ناموس خود و نهی از منکر و غیره. امام صادق (ع) در این خصوص می فرماید: «اگر مؤمن عصبانی شود این خشم او را از راه حق دور نمی‌سازد و اگر راضی و خشنود شد این رضایت او را به راه باطل و گمراهی نمی‌کشاند... و اگر قدرت پیدا کرد جز به اندازه حق خود از دیگران نمی‌ستاند».

خشم جوهر اصلی وجود انسان را برملا می‌سازد و باید به این حقیقت آگاه باشد که در زمان خشم کار درست و سنجیده را انجام نمی‌دهد. باغ زندگی آکنده از خس و خاشاک است و میدان جنگ همیشه آماده، برخورد دیگران نیز غیرقابل پیش‌بینی است؛ ازاین‌رو انسان نمی‌تواند همه چیز را طبق دلخواه خود تغییر دهد. ولی می‌تواند خودش را کنترل کند و بیاموزد که در شرایط نامطلوب چگونه رفتار نماید، از حوادثی که به صورت منفی بر او تأثیر می‌گذارد بگریزد و از هلاک و نابودی جان سالم به در برد. به کنترل درآوردن خشم راه سعادت و خوشبختی است، پس نفسی عمیق بکشید و زندگی را از نو شروع کنید.

مترجم: سید محمد منوری

نظر شما
تغییر رمز

فیسبوک