پسران نوجوانی که در این پرسشنامه شرکت کردند، گفتند اغلب ذهنشان درگیر شبکههای اجتماعی است؛ آنها تمایل داشتند زمان استفاده از این پلتفرمها را کاهش دهند، اما احساس میکردند توانایی کنترل و کنار گذاشتن آن را ندارند. یک سال بعد، زمانی که والدین آنها درباره رفتار فرزندانشان مورد پرسش قرار گرفتند، مشخص شد همین پسران بیشتر در معرض افزایش علائم اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD) قرار گرفتهاند.
این یافته که حاصل پژوهشی جدید توسط محققان دانشگاه کالیفرنیا در سانفرانسیسکو (UCSF) است، یافتههای تحقیقات پیشین درباره ارتباط میان استفاده افراطی از شبکههای اجتماعی و کاهش تواناییهایی مانند تمرکز، یادآوری و پردازش ذهنی را تقویت میکند.
پژوهشگران مدتهاست تلاش میکنند رابطه میان سلامت روان جوانان و فعالیتهای آنلاین آنها را درک کنند. مطالعه جدید دانشگاه UCSF که روز جمعه در مجله علمی JAMA Network Open منتشر شد، نشان میدهد استفاده اعتیادگونه از شبکههای اجتماعی در میان پسران نوجوان ممکن است به تشدید علائم ADHD منجر شود.
این پژوهش بیش از ۱۱ هزار نوجوان آمریکایی را به مدت پنج سال دنبال کرد. شرکتکنندگان نخستین بار در میانگین سنی ۱۲ سال درباره میزان و نوع استفاده خود از شبکههای اجتماعی مورد پرسش قرار گرفتند و سپس هر سال تا میانگین سنی ۱۶ سال بررسی شدند.
محققان دریافتند افزایش استفاده اعتیادگونه از شبکههای اجتماعی، یک سال بعد با افزایش علائم ADHD همراه بوده است؛ این ارتباط بهویژه در میان پسرانی قویتر بود که در ۱۴ و ۱۵ سالگی افزایش استفاده اعتیادگونه از شبکههای اجتماعی را گزارش کرده بودند.
استفاده اعتیادگونه از شبکههای اجتماعی چیست؟
به گفته ناگاتا، استفاده اعتیادگونه از شبکههای اجتماعی که با عنوان «استفاده مشکلساز از شبکههای اجتماعی» نیز شناخته میشود، شباهتهایی با اعتیاد به مواد دارد؛ از جمله:
احساس نیاز شدید به استفاده بیشتر
ناتوانی در کنترل مصرف
علائم ترک هنگام کاهش استفاده
بازگشت دوباره به رفتار قبلی
در چنین شرایطی، نوجوان معمولاً احساس میکند نمیتواند مدت زمانی را که در شبکههای اجتماعی میگذراند محدود کند و تلاش برای کاهش استفاده ممکن است باعث اضطراب، ناراحتی یا درگیری با دیگران شود.
همچنین ممکن است استفاده از شبکههای اجتماعی باعث اختلال در خواب، تکالیف مدرسه یا روابط نوجوان با دوستان و خانواده شود.
در میان نوجوانانی که در ۱۲ سالگی در این مطالعه شرکت کردند:
حدود ۲۳ درصد گفتند زمان زیادی را صرف فکر کردن به شبکههای اجتماعی یا برنامهریزی برای استفاده از آنها میکنند.
حدود ۱۸ درصد گفتند از شبکههای اجتماعی برای فراموش کردن مشکلات خود استفاده میکنند.
حدود ۱۵ درصد گفتند تلاش کردهاند کمتر از این برنامهها استفاده کنند، اما موفق نشدهاند.
پس از آن، والدین این کودکان درباره نشانههایی که در رفتار آنها مشاهده میکردند، مورد پرسش قرار گرفتند؛ از جمله اینکه فرزندشان چقدر کارهایی را که شروع کرده نیمهتمام رها میکند، نمیتواند تمرکز کند، آرام بنشیند یا رفتارهای تکانشی نشان میدهد.
ناگاتا توضیح میدهد برخی نوجوانان از همان ۱۲ سالگی علائم ADHD داشتند و برخی دیگر نداشتند. یافتههای این پژوهش بیشتر نشاندهنده تغییرات فردی در طول زمان است: «وقتی میزان استفاده اعتیادگونه یک نوجوان از شبکههای اجتماعی نسبت به سال قبل افزایش پیدا کرد، همان نوجوان در سال بعد معمولاً افزایش علائم ADHD را نشان داد.»
والدین باید به نوع استفاده توجه کنند، نه فقط مدت زمان آن
این پژوهش نشان میدهد والدین نباید تنها به تعداد ساعتهایی که فرزندشان آنلاین است توجه کنند، بلکه باید الگوهای استفاده مشکلساز را نیز بررسی کنند.
ناگاتا میگوید: «بیشتر والدین فقط روی زمان کلی استفاده از صفحه نمایش تمرکز میکنند، اما مسئله مهمتر نشانههای هشداردهنده و الگوهای استفاده مشکلساز است.»
او پیشنهاد میکند والدین از خود بپرسند:
آیا فرزندشان اگر بخواهد میتواند استفاده از شبکههای اجتماعی را متوقف کند؟
آیا این استفاده روی درس و تکالیف مدرسه تأثیر گذاشته است؟
آیا روابط اجتماعی او آسیب دیده است؟
آیا نشانههایی مانند بیقراری هنگام قطع استفاده یا بازگشت دوباره به استفاده زیاد وجود دارد؟
بر اساس آمار مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، حدود ۷ میلیون کودک آمریکایی بین ۳ تا ۱۷ سال تشخیص ADHD دریافت کردهاند. همچنین پسران تقریباً دو برابر دختران به ADHD مبتلا تشخیص داده میشوند.
این مطالعه ارتباط مشخصی میان استفاده اعتیادگونه از شبکههای اجتماعی و ADHD در دختران پیدا نکرد.
ناگاتا میگوید: «برخی مطالعات نشان میدهند پسران نوجوان ممکن است در دوره نوجوانی حساسیت بیشتری نسبت به پاداشهای فوری و جستوجوی هیجان داشته باشند.»
او اضافه میکند که شبکههای اجتماعی دقیقاً برای تقویت همین ویژگیها طراحی شدهاند: «این پلتفرمها باعث جابهجایی مداوم بین فعالیتها میشوند و جریان دائمی از محرکها ایجاد میکنند؛ چیزی که ممکن است حفظ تمرکز طولانیمدت را برای نوجوانان دشوارتر کند.»
به گفته او، ویژگیهای طراحی شبکههای اجتماعی، رفتارهای تکانشی را تقویت میکند؛ زیرا پاداش فوری، تازگی و امکان انجام چند کار همزمان را ارائه میدهد و این موضوع میتواند حافظه کاری و کنترل اجرایی مغز را تحت تأثیر قرار دهد.
دوره نوجوانی؛ زمان حساس رشد مغز
جودی چو، روانشناس رشد میگوید کودکان و نوجوانان به دلیل اینکه هنوز در مراحل رشد ذهنی، اجتماعی و عاطفی قرار دارند، در برابر تأثیرات محیط دیجیتال آسیبپذیرتر هستند.
او میگوید: «انکار اینکه زمان استفاده از صفحه نمایش بر توجه و تمرکز تأثیر میگذارد، دشوار است.»
چو اضافه میکند که حتی دانشجویان نیز درباره دشواری کنترل استفاده از شبکههای اجتماعی صحبت میکنند: «آنها میگویند باید آگاهانه تلاش کنند تا گرفتار آن نشوند. حتی بزرگسالان هم نمیتوانند به راحتی مقاومت کنند، بنابراین انتظار اینکه نوجوانان به سادگی گوشی را کنار بگذارند و از آن فاصله بگیرند، بسیار دشوار است.»
توصیههایی برای کاهش استفاده مشکلساز
آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند خانوادهها برای استفاده از رسانههای دیجیتال در خانه برنامه مشخصی داشته باشند.
ناگاتا میگوید ایجاد فضاهای بدون صفحه نمایش میتواند به کاهش استفاده اعتیادگونه کمک کند؛ از جمله:
حذف گوشی و صفحه نمایش از اتاق خواب کودکان
داشتن وعدههای غذایی خانوادگی بدون استفاده از موبایل
تعیین زمانهای مشخص برای استفاده از فناوری
او همچنین تأکید میکند که رفتار والدین اهمیت زیادی دارد: «یکی از یافتههای قبلی ما این بود که میزان استفاده والدین از صفحه نمایش، پیشبینیکننده بسیار قوی برای میزان استفاده کودکان از صفحه نمایش است. بنابراین فقط تعیین قانون کافی نیست؛ والدین باید خودشان نیز به آن پایبند باشند و الگوی مناسبی ارائه دهند.»
نظر شما