دیدار علی الزیدی، نخستوزیر عراق، با دونالد ترامپ در واشنگتن و توافقهای امنیتی و اقتصادی حاصل از آن، خشم گروههای مسلح عراقی نزدیک به ایران را برانگیخته است؛ گروههایی که اعلام کردهاند نه سلاحهای خود را تحویل خواهند داد و نه برنامه دولت برای «انحصار سلاح در اختیار دولت» را خواهند پذیرفت.
این گروهها حتی پیش از سفر زیدی نیز مخالفت خود را با این سفر و نتایج احتمالی آن اعلام کرده بودند و آن را آغاز «اشغال اقتصادی» عراق میدانستند. با این حال، روند آرام و موفق این سفر، بهویژه دیدار زیدی با ترامپ، باعث شد انتقادهای آنها شدت بیشتری پیدا کند.
یکی از مهمترین عوامل خشم این گروهها، پرسش ترامپ درباره کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده پیشین نیروی قدس سپاه پاسداران، و ابومهدی المهندس، نایبرئیس حشدالشعبی، در حمله هوایی آمریکا در نزدیکی فرودگاه بغداد در ژانویه ۲۰۲۰ بود.
زیدی از پاسخ مستقیم به این سؤال خودداری کرد و گفت: «من آن زمان سیاستمدار نبودم و امروز برای صحبت درباره آینده به اینجا آمدهام، نه گذشته.»
هرچند این پاسخ از سوی برخی ناظران «دیپلماتیک و هوشمندانه» توصیف شد، اما گروههای مسلح عراقی آن را نوعی بیاعتنایی به سلیمانی و مهندس دانستند و حملات سیاسی و رسانهای خود علیه نخستوزیر را تشدید کردند.
خشم این گروهها تنها به موضوع دیدار با ترامپ محدود نشد. مذاکرات هیئت همراه نخستوزیر عراق با شرکتها و فعالان اقتصادی آمریکایی و برنامهریزی برای گسترش سرمایهگذاری آمریکا در عراق نیز نگرانی آنها را افزایش داد.
اکنون این پرسش مطرح شده است که آیا این گروههای مسلح خواهند کوشید با ایجاد بحرانهای داخلی یا مانعتراشی سیاسی، اجرای برنامههای دولت زیدی را پس از بازگشت او به بغداد مختل کنند یا خیر.
یک منبع نزدیک به دولت عراق به العربی الجدید گفت مقدمات اجرای توافقهای حاصل از این سفر بهزودی آغاز خواهد شد و انتظار میرود هیئتهای متعدد شرکتهای آمریکایی طی هفتههای آینده برای بررسی پروژههای سرمایهگذاری وارد عراق شوند.
گروههای تندرو، بهویژه «کتائب حزبالله» و «حرکت النجباء» که تحت عنوان «مقاومت اسلامی عراق» فعالیت میکنند، همزمان با سفر زیدی بار دیگر اعلام کردند که سلاحهای خود را حفظ خواهند کرد و حاضر به تحویل آنها نیستند.
پس از آن، اکرم الکعبی، دبیرکل حرکت النجباء، در بیانیهای نتایج دیدار الزیدی با ترامپ را رد کرد و گفت مقاومت همچنان در حالت آمادهباش باقی خواهد ماند و شرکتهای آمریکایی که به گفته او «مشکوک» هستند باید از عراق اخراج شوند.
انتقادها تنها به گروههای عراقی محدود نماند.
علیاکبر ولایتی، مشاور رهبر جمهوری اسلامی ایران، نیز در یادداشتی که روز ۱۷ ژوئیه در رسانههای ایران منتشر شد، سفر نخستوزیر عراق به آمریکا را «سفری نامبارک، نابهنگام و توهینی به مبارزات هزاران ساله ملت عراق» توصیف کرد.
او همچنین زیدی را فردی «جوان و کمتجربه» خواند.
زیدی شامگاه ۱۹ ژوئیه پس از شش روز حضور در واشنگتن به عراق بازگشت.
این سفر به مجموعهای از تعهدهای امنیتی و سیاسی و همچنین توافقهای اقتصادی میان دو کشور انجامید.
نخستوزیر عراق پس از پایان سفر اعلام کرد دولتش مصمم است شراکت راهبردی اقتصادی با آمریکا را گسترش دهد؛ اعتماد متقابل را تقویت کند و روابط دو کشور را وارد مرحلهای تازه بر پایه منافع مشترک سازد.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت توافقها، تفاهمنامهها و همکاریهای امضا شده، زمینهساز مرحله جدیدی از روابط بغداد و واشنگتن خواهد بود و به تقویت ثبات و توسعه عراق و منطقه کمک خواهد کرد.
مظهر محمد صالح، مشاور نخستوزیر عراق، اعلام کرد در جریان این سفر ۴۸ توافق و تفاهمنامه با آمریکا امضا شده است.
به گفته او، این توافقها نشان میدهد عراق قصد دارد سرمایهگذاری خارجی را افزایش دهد؛ همکاریهای بینالمللی خود را گسترش دهد و پیام مثبتی به سرمایهگذاران جهانی درباره ثبات بیشتر فضای اقتصادی عراق ارسال کند.
او افزود حضور شرکتهای بینالمللی در عراق موجب انتقال فناوری، افزایش دانش مدیریتی و فنی، ایجاد فرصتهای شغلی، بهبود عملکرد بخشهای تولیدی و کاهش وابستگی اقتصاد عراق به درآمدهای نفتی خواهد شد. این سرمایهگذاریها بخشهایی مانند انرژی، صنعت، زیرساخت، ارتباطات و خدمات را دربر میگیرد.
یکی از مشاوران پیشین دولت عراق که نخواست نامش فاش شود، به العربی الجدید گفت موفقیت سفر زیدی به واشنگتن و دیدار او با ترامپ، بسیاری از مقامهای ایرانی را خشمگین کرده است.
به گفته او، مقامهای ایرانی نگران هستند که زیدی با قاطعیت بیشتری برای مهار گروههای مسلح و اجرای طرح انحصار سلاح در اختیار دولت اقدام کند.
این مقام سابق همچنین معتقد است توافقهای اقتصادی امضا شده با آمریکا، در نهایت باعث تضعیف اتحاد اقتصادی مستحکم عراق و ایران خواهد شد.
او همچنین به احیای پروژه خط لوله نفت کرکوک–بانیاس میان عراق و سوریه اشاره کرد و گفت این پروژه نیز در عمل به زیان ایران است.
به گفته وی، این خط لوله که با حمایت و نظارت مستقیم آمریکا در حال احیاست، قرار است با ظرفیت اولیه انتقال روزانه حدود دو میلیون بشکه نفت فعالیت کند.
او معتقد است این پروژه اهداف راهبردی مهمی را دنبال میکند که مهمترین آنها کاهش اهمیت تنگه هرمز است.
به گفته او، اگر نفت عراق و کویت از مسیر سوریه، نفت عربستان از دریای سرخ و نفت امارات از دریای عمان صادر شود، تنگه هرمز بخش مهمی از ارزش راهبردی خود را از دست خواهد داد.
این مقام سابق تأکید کرد گروههای نزدیک به ایران در عراق توان کافی برای متوقف کردن برنامههای دولت زیدی را ندارند؛ زیرا دولت کنونی از حمایت اکثر جریانهای سیاسی، از جمله بسیاری از احزاب شیعه، برخوردار است؛ احزابی که به باور او فاصله گرفتن از ایران را برای آینده عراق ضروری میدانند.
محمد علاویه، رئیس مرکز ایشتار برای حمایت از دموکراسی در نجف، معتقد است نگرانی ایران از این سفر و توجه ویژهای که آمریکا به آن نشان داد، موجب شده گروههای نزدیک به تهران مخالفت خود با دولت زیدی را افزایش دهند و این روند در آینده نیز ادامه خواهد داشت.
او گفت این مخالفتها اجرای دو وعده اصلی دولت، یعنی انحصار سلاح در اختیار دولت و مبارزه با فساد، را دشوارتر خواهد کرد.
به باور او، زیدی برای موفقیت در این مسیر نیازمند دیپلماسی گسترده و فشرده، هم در داخل عراق و هم در عرصه بینالمللی، است تا بتواند حامیان بیشتری برای سیاست نزدیکی به آمریکا جذب کند و از افزایش مخالفان جلوگیری نماید؛ امری که برای حفظ ثبات و موفقیت دولت ضروری است.
زیاد طارق، پژوهشگر مسائل سیاسی عراق، نیز معتقد است حملات شدید برخی گروههای مسلح به زیدی به بهانه دیدار با ترامپ، ارتباطی با دفاع از حاکمیت عراق ندارد، بلکه ریشه در همسویی آنها با ایران دارد.
او برای اثبات این ادعا به نمونههایی از گذشته اشاره کرد و گفت همین گروهها زمانی که نوری المالکی، نخستوزیر پیشین عراق، در سالهای ۲۰۰۹ و ۲۰۱۱ بر مزار سربازان آمریکایی گل گذاشت، هیچ واکنشی نشان ندادند.
به گفته او، آنها حتی زمانی که محمد شیاع السودانی، نخستوزیر پیشین عراق، دونالد ترامپ را برای دریافت جایزه صلح نوبل پیشنهاد کرد سکوت کردند.
طارق در پایان افزود که مبارزه گسترده دولت عراق با فساد نیز یکی دیگر از دلایل مخالفت این گروههاست؛ زیرا این مبارزه میتواند پرونده فعالیتهای اقتصادی و مالی شبکههای وابسته به این گروههای مسلح را که بر بخشهای مهمی از اقتصاد عراق تسلط دارند، آشکار کند.
مطالب مرتبط:
رهبر جدید عراق در تلاش برای جلب نظر واشنگتن
تلاش عراق برای کاهش وابستگی به تنگه هرمز با سرمایه گذاری شورون
نظر شما