به گفته رهبران بریتانیا و آمریکا، ایران ممکن است در دو حادثه امنیتی که این هفته رخ داد، نقش داشته باشد؛ نخست بازداشت‌هایی در نزدیکی یک پایگاه نظامی آمریکا در بریتانیا و دیگری حمله‌ای در کابین خلبان یک هواپیمای عازم اسرائیل.
رهبران بریتانیا و آمریکا بدون ارائه شواهدی گفته‌اند که ایران ممکن است در دو حادثه مهم امنیتی که این هفته رخ داد، نقش داشته باشد؛ نخست بازداشت‌هایی در نزدیکی یک پایگاه نظامی آمریکا در بریتانیا که در جنگ علیه تهران مورد استفاده گرفت و دیگری حمله‌ای در کابین خلبان یک هواپیمای عازم اسرائیل.
تا روز جمعه، هیچ ارتباط تأییدشده‌ای میان این حوادث و جمهوری اسلامی پیدا نشده بود. تحقیقات درباره هر دو حادثه در مراحل اولیه قرار دارد. اگر ارتباط ایران با بازداشت‌های بریتانیا تأیید شود، این حادثه بار دیگر بر راهبردی تأکید خواهد کرد که حکومت ایران دهه‌هاست آن را دنبال می‌کند: استفاده از حملات کوچک‌تر و کم‌هزینه‌تر برای ایجاد فشار و اختلال در فعالیت رقبای قدرتمندتر و در عین حال ایجاد اختلاف و تنش میان متحدانشان. این راهبرد اکنون در تنگه هرمز نیز دیده می‌شود.
اما اگر مشخص شود ایران در هدف قرار دادن پرواز فلای‌دوبی نقش داشته است، این اتفاق می‌تواند نشان‌دهنده ورود این رویکرد به مرحله‌ای خطرناک‌تر باشد.
ایران دخالت در بازداشت‌های روز یکشنبه در نزدیکی پایگاه هوایی «آرای‌اف فیرفورد» را رد کرده است. این پایگاه پیش‌تر برای حملات بمب‌افکن‌های آمریکایی به ایران مورد استفاده قرار گرفته بود. مقام‌های ایرانی در پی این حادثه سفیر بریتانیا را احضار کردند و از دولت بریتانیا خواستند توضیح رسمی ارائه دهد.
پلیس بریتانیا روز پنجشنبه یک شهروند ۲۵ ساله بریتانیایی-ایرانی را به ظن برنامه‌ریزی برای یک حمله تروریستی بازداشت کرد. پنج مظنون دیگر نیز با قرار وثیقه آزاد شدند. کارآگاهان گفتند مقداری ماده قابل اشتعال، از جمله بنزین، در ون‌هایی در نزدیکی پایگاه هوایی پیدا کرده‌اند، اما هیچ ماده منفجره‌ای کشف نشده است.
اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، گفته است این کشور «نشانه‌های قوی» از نقش ایران در این حادثه دارد، اما جزئیاتی درباره این ادعا ارائه نکرده است.
در مورد حمله به هواپیمای فلای‌دوبی، ایران به اظهارات دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره احتمال ارتباط کمک‌خلبان هواپیما با ایران واکنش رسمی نشان نداده است. ترامپ در پاسخ به این پرسش که آیا درباره وجود چنین ارتباطی گزارشی دریافت کرده است یا نه، گفت: «بر اساس چیزهایی که می‌شنوم، می‌گویم بله؛ اما الان در حال بررسی موضوع هستیم.» او توضیح بیشتری نداد.
حتی بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل و یکی از سرسخت‌ترین منتقدان ایران، نیز گفته است هنوز برای اظهارنظر قطعی درباره این موضوع زود است.
«آنتونیو جیوستوزی»، پژوهشگر ارشد مؤسسه سلطنتی خدمات متحد بریتانیا، یک اندیشکده دفاعی مستقر در لندن، می‌گوید: «وقتی در چنین وضعیت مبهمی شواهد کافی وجود ندارد، معمولاً تمایل وجود دارد، به‌ویژه در میان سیاستمداران و رسانه‌ها، که همه چیز به ایران نسبت داده شود. بسیاری از این موارد واقعاً ممکن است درست باشد، اما لزوماً همه آنها درست نیست.»
او گفت ایرانی‌ها وجود شبکه‌هایی در خارج از کشور را انکار نمی‌کنند. حوادثی مانند آنچه در پایگاه فیرفورد رخ داده، ظاهراً با الگویی از حملات مطابقت دارد که هدف آن اعمال فشار و ارسال این پیام به متحدان آمریکا است که: «در این مورد کار خیلی خطرناکی انجام ندادیم، اما اگر بخواهیم، انجام یک کار خطرناک چندان دشوار نیست.»
با این حال، او بعید می‌داند ایران در حادثه فلای‌دوبی دست داشته باشد. او گفت: «از نظر راهبردی، وارد کردن اسرائیل به این ماجرا در شرایط فعلی هیچ سودی برای ایران ندارد و فقط وضعیت را پیچیده‌تر می‌کند.»
مقام‌های ایرانی همین هفته آشکارا جنگ نامتقارن را به‌عنوان یکی از راهبردهای اصلی خود مطرح کرده‌اند. سرتیپ ابوالفضل شکارچی، سخنگوی ارشد نظامی ایران، در اظهاراتی که خبرگزاری دولتی ایرنا منتشر کرده، گفت: «جنگ نامتقارن یعنی مقابله با سلاح‌های سنگین و گران‌قیمت دشمن با تجهیزات دفاعی ارزان‌تر و ساده‌تر، اما مؤثرتر و کاربردی‌تر، و در نهایت رسیدن به پیروزی.» او گفت این نوع جنگ بر «فداکاری، ایمان و معنویت» استوار است و افزود که جنگ متعارف در برابر چنین رویکردی آسیب‌پذیر است.
پس از انقلاب اسلامی سال ۱۹۷۹، تهران بیش از گذشته به این رویکرد روی آورد. ایران در جریان جنگ ایران و عراق در دهه ۱۹۸۰ و بار دیگر در جنگ کنونی که با حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه آغاز شد، از روش‌های نامتقارن استفاده کرده است.
اقدامات ایران شامل حملات گسترده پهپادی به کشورهای منطقه میزبان پایگاه‌های آمریکا و همچنین حمله به کشتی‌هایی بوده که قصد عبور از تنگه هرمز را داشته‌اند. قایق‌های کوچک تهاجمی و مین‌ها نیز برای ایجاد تهدید در این تنگه به کار گرفته شده‌اند. همچنین گروه‌های مسلح همسو با ایران در جنوب لبنان، یمن، غزه و عراق حملاتی انجام داده‌اند.
مرکز تحقیقاتی سوفان در اوایل سال جاری در گزارشی نوشت: «تهران می‌داند که نمی‌تواند اسرائیل یا آمریکا را در یک جنگ متعارف و گسترده شکست دهد. در عوض، به نظر می‌رسد حکومت ایران راهبردی نامتقارن و فرسایشی را دنبال می‌کند که هدف آن پیروزی قاطع در میدان نبرد نیست، بلکه دوام آوردن و حفظ بقاست.»
ایران برخی حملات مستقیم نظامی یا شبه‌نظامی در جریان جنگ را پذیرفته است، از جمله حملاتی علیه کشتی‌های جنگی آمریکا. اما نوع نقشی که مقام‌ها در مورد حادثه فلای‌دوبی و اتفاق بریتانیا به ایران نسبت داده‌اند، غیرمستقیم‌تر است؛ به همین دلیل اثبات آن دشوارتر و انکار آن نیز آسان‌تر است.
این اتهامات یادآور نگرانی‌هایی است که درباره اقدامات خرابکارانه در اروپا وجود دارد؛ اقداماتی که از زمان آغاز حمله گسترده روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، بسیاری از کشورها روسیه را به حمایت از آنها متهم کرده‌اند.
تهران نیز در گذشته با اتهام‌های مشابهی روبه‌رو بوده است. «متیو لویت» از مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک که یک پایگاه داده درباره این حوادث دارد، سال گذشته نوشت که برای «کاهش خطر حملات تلافی‌جویانه علیه ایران، عوامل ایرانی به استفاده از مجرمان به‌عنوان واسطه برای اجرای حملات به دستور تهران روی آورده‌اند.»
در یکی از پرونده‌های مهم، وزارت دادگستری آمریکا در نوامبر ۲۰۲۴ از طرحی برای قتل دونالد ترامپ خبر داد که به ایران نسبت داده شد. در این پرونده، فردی متهم شد که گفته بود پیش از انتخابات آن ماه، یکی از مقام‌های دولت ایران به او مأموریت داده است چنین کاری را انجام دهد. دولت ایران این گزارش را رد کرد و آن را طرحی برای ایجاد مشکل در روابط دو کشور خواند.
در ماه‌های اخیر نیز مقام‌های بریتانیایی گفته‌اند نیروهای نیابتی مرتبط با ایران در مجموعه‌ای از اقدامات آتش‌افروزی و حملات دیگر در بریتانیا و سایر کشورهای اروپایی دست داشته‌اند. بسیاری از این حملات، جامعه یهودیان یا مخالفان حکومت جمهوری اسلامی ایران را هدف قرار داده‌اند.
در اکتبر ۲۰۲۵، رئیس سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا، ام‌آی۵، گفت این سازمان در یک سال گذشته بیش از ۲۰ مورد «توطئه بالقوه مرگبار» را که با حمایت ایران انجام شده، شناسایی کرده است.
در بریتانیا چند مظنون، که برخی از آنها نوجوان بوده‌اند، به اتهام آتش‌زدن کنیسه‌ها و آمبولانس‌های متعلق به مراکز یهودی تحت پیگرد قرار گرفته‌اند. مقام‌ها می‌گویند این اقدامات اغلب در ازای مبالغ اندکی پول انجام شده و افرادی که دستگیر شده‌اند ممکن است اطلاع بسیار کمی از ارتباط این اقدامات با ایران داشته باشند یا اصلاً از آن اطلاعی نداشته باشند.
این موضوع نیز شباهت‌هایی با حملاتی دارد که گفته می‌شود با حمایت روسیه در اروپا انجام شده‌اند.
بریتانیا در ماه ژوئیه «جنبش اسلامی یاران حق» یا «آی‌ام‌سی‌آر» را ممنوع کرد. دولت بریتانیا مدعی است این گروه که به‌عنوان نیروی نیابتی ایران فعالیت می‌کند، در پشت برخی از این حملات قرار داشته است. این گروه اوایل سال جاری در فضای آنلاین شکل گرفت و مسئولیت حملاتی علیه کنیسه‌ها در بلژیک و هلند را بر عهده گرفته است.
مطلب مرتبط: حملات به یهودیان اروپا و ردپای جنگ ترکیبی
دیدگاه خوانندگان