نوع فعالیتهایی که پدربزرگها و مادربزرگها با نوههایشان انجام میدهند میتواند ذهن را بهشدت درگیر کند؛ از داستان تعریف کردن و بازیهای خیالی گرفته تا کتاب خواندن.
شواهد جدید نشان میدهد که پدربزرگ یا مادربزرگ بودن، میتواند به محافظت از مغز در دوران سالمندی کمک کند. در یکی از نخستین مطالعات جمعیتی درباره ارتباط پدربزرگ و مادربزرگ بودن با زوال عقل در آمریکا، پژوهشگران بیش از ۱۰ هزار پدربزرگ و مادربزرگ را بررسی کردند و دیدند که مراقبت از نوهها، با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل ارتباط دارد.
در پژوهشی که در سال ۲۰۲۵ روی بیش از ۱۰ هزار سالمند در چین انجام شد نیز مشخص شد افرادی که کمتر از ۴۰ ساعت در هفته از نوههای خود مراقبت میکردند، در مقایسه با پدربزرگها و مادربزرگهایی که از نوههایشان مراقبت نمیکردند، ۲۴ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به زوال عقل قرار داشتند. بررسیهای پژوهشگران نشان داد که این موضوع ممکن است تا حدی به دلیل کاهش احساس تنهایی باشد.
خودِ مراقبت از نوهها نیز ممکن است در این فواید شناختی نقش داشته باشد. بر اساس مطالعهای که در سال ۲۰۲۶ توسط فلاویا چِرِکِش، دانشجوی تحصیلات تکمیلی روانشناسی رشد در دانشگاه تیلبورگ هلند، انجام شد، پدربزرگها و مادربزرگهایی که در مراقبت از نوههایشان مشارکت داشتند، در مقایسه با کسانی که در این کار مشارکت نمیکردند، مهارت کلامی و حافظه رویدادی بهتری داشتند.
عوامل مختلفی در سالمندی سالم نقش دارند؛ از جمله داشتن روابط اجتماعی، فعالیت بدنی و درگیر نگه داشتن ذهن. چِرِکِش میگوید: «مراقبت از دیگران یکی از نقشهای اجتماعی معناداری است که میتواند دسترسی به همه این عوامل را فراهم کند.»
وقت گذراندن با نوهها میتواند ارتباط پدربزرگها و مادربزرگها را با افراد دیگر نیز بیشتر کند. چوی میگوید: «وقتی آنها با نوههایشان تعامل دارند، فرصت بیشتری پیدا میکنند تا با فرزندان دیگر، اعضای خانواده و حتی افراد جامعه ارتباط و تعامل داشته باشند.»
از سوی دیگر، نوع فعالیتهایی که پدربزرگها و مادربزرگها با نوههایشان انجام میدهند میتواند ذهن را بهشدت درگیر کند؛ از داستان تعریف کردن و بازیهای خیالی گرفته تا کتاب خواندن.
برای بهرهمند شدن از این فواید نیز لزوماً لازم نیست فرد واقعاً پدربزرگ یا مادربزرگ باشد. پژوهشی درباره سالمندانی که در برنامه «Experience Corps» بهصورت داوطلبانه فعالیت میکردند، نشان داد این تجربه به بهبود حافظه و عملکرد اجرایی مغز کمک میکند و در عین حال، کاهش حجم مغز در بخشهایی را که با زوال عقل مرتبط هستند، کمتر میکند. این برنامه که توسط انجمن بازنشستگان آمریکا (AARP) اجرا میشود، گروههایی از سالمندان را برای فعالیت داوطلبانه در مدارس ابتدایی آموزش میدهد.
پژوهشهای جدیدتر نشان میدهند که مراقبت از نوهها ممکن است با جوانتر به نظر رسیدن مغز نیز ارتباط داشته باشد. در مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ انجام شد، ریلینگ و همکارانش از مغز ۵۰ مادربزرگ تصویربرداری کردند و نتایج را با ۲۵ زن همسنوسال که مادربزرگ نبودند مقایسه کردند. بهطور میانگین، مغز مادربزرگها ۵ سال و نیم جوانتر به نظر میرسید.
البته این پژوهشها بر اهمیت حفظ تعادل نیز تأکید دارند. مراقبت از نوهها میتواند از نظر جسمی و ذهنی بسیار خستهکننده باشد؛ این فشار میتواند فواید احتمالی مراقبت از نوهها را کاهش دهد. برای مثال، تحقیقات نشان میدهد پدربزرگها و مادربزرگهایی که تنها مسئول نگهداری از نوههایشان هستند، کمتر از فواید شناختی این نقش بهرهمند میشوند.
چِرِکِش میگوید: «نباید انتظار داشته باشیم که پدربزرگ یا مادربزرگ بودن یا مراقبت از نوهها برای همه مناسب باشد. اگر پدربزرگها و مادربزرگها دوست دارند از نوههایشان مراقبت کنند، این نقش برایشان اهمیت دارد و خودشان مایل به انجام آن هستند، قطعاً میتواند راه خوبی برای فعال ماندن، درگیر بودن با زندگی و داشتن یک نقش اجتماعی معنادار باشد. اما باید بپذیریم که شاید بعضی افراد ترجیح دهند کار دیگری انجام دهند.»
چوی میگوید نکته اصلی این است که فرد در کنار لذت بردن از بخشهای ذهنی و فکری مراقبت از نوهها، مراقب سلامت جسمی خودش نیز باشد؛ یعنی خواب کافی داشته باشد، تغذیه مناسبی را رعایت کند، ورزش کند و ارتباط خود را با دیگران نیز حفظ کند.
دیدگاه خوانندگان